II SA/Sz 640/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w następującym składzie : Przewodniczący sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn. [...] – zespół budynków hotelowo-wypoczynkowo-usługowych wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną i zagospodarowaniem terenu na działkach miejskich: [...] obręb [...] m. położonych [...] przy ul. [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 200 zł, Stowarzyszenie złożyło na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. ponad kwotę 100 zł. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podało, że w ubiegłym roku tylko na same opłaty sądowe wydatkowało kwotę [...] zł. Każdy z [...] członków średnio przeznaczył ok. [...] zł miesięcznie ze swoich środków finansowych na ponoszenie opłat. W bieżącym roku wydatki sądowe pochłonęły już sumę [...] zł. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie będzie w stanie uiścić opłatę w wysokości 100 zł, która jest zgodna z treścią raportu wdrożeniowego Konwencji z Aarhus przesłanym przez Polskę do Komitetu Konwencji ONZ. W wykonaniu zobowiązania referendarza sądowego wzywającego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację materialną Stowarzyszenia, strona skarżąca poinformowała, że liczy [...] członków i [...] wolontariuszy. Ustalone składki wynoszą miesięcznie [...] zł, ale realne wydatki związane z działalnością Stowarzyszenia przypadające na poszczególnego członka wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. W związku działaniami kancelarii prawnej polegającymi na grożeniu członkom Stowarzyszenia wytaczaniem spraw cywilnych w sprawach odszkodowań, część członków bardziej majętnych przestała angażować się w działalność Stowarzyszenia. Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym i nie prowadzi księgowości; wydatki na sprawy sądowe w roku 2013 wyniosły [...] zł, a w bieżącym roku już [...] zł. Z uwagi na brak środków Stowarzyszenie nie uiściło opłaty sądowej w [...] sprawach, które następnie zostały odrzucone przez sąd. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww. postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W uzasadnieniu pisma Stowarzyszenie zwróciło się do sądu o ponowne rozpatrzenie jego wniosku i uwzględnienie podjętych przez nie działań, zmierzających do wygenerowania jak największego dochodu. Zdaniem Stowarzyszenia, zbiera ono i tak dużą kwotę na swoją działalność, jednakże nie są to wystarczające środki na pokrycie wszystkich wydatków. Dodatkowo, w ostatnim okresie, nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłat sądowych w wielu sprawach, w związku z tym kolejne skargi zostały odrzucone przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a wniosek będący przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. W konsekwencji wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, sąd rozpoznał na nowo wniosek skarżącego Stowarzyszenia o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - na podstawie formularza PPPr oraz na podstawie akt sprawy. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 P.p.s.a), a także wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie posiada ich chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania. W niniejszej sprawie rozpoznanie skargi przez sąd zależne jest od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Analizując znajdujący się w aktach sądowych wniosek PPPr oraz złożone oświadczenia przypomnieć należy, że Stowarzyszenie realizując cele określone w regulaminie winno liczyć się z tym, że prowadzenie działalności, w tym występowanie w procesach sądowych, będzie wiązało się z koniecznością ponoszenia kosztów. W związku z powyższym jego członkowie powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym i nie może prowadzić działalności gospodarczej, jednakże nie oznacza to, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego działania. Realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Nie może również przemawiać za przyznaniem prawa pomocy podnoszony przez Stowarzyszenie fakt występowania z niego zamożniejszych członków, a także możliwość konieczności wypłat ewentualnych odszkodowań. W ocenie sądu, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób dostateczny, że nie ma żadnych możliwości pozyskania środków na finansowanie swojej działalności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, oprócz składek członkowskich, może uzyskiwać dochody z innych źródeł. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje im jednak prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (tak WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08 Lex nr 440107). Podkreślić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Należy również mieć na uwadze, że w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw na podstawie art. 200 P.p.s.a. W przedstawionych okolicznościach brak jest więc podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W oparciu o powyższe na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.