II SA/Sz 643/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] r. B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku, na formularzu PPF, skarżąca oświadczyła, że jej rodzina składa się z [...] osób, w tym [...] dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne specjalnej troski. Miesięczny dochód rodziny stanowi zasiłek w wysokości [...] zł, z którego rodzina opłaca: nieruchomość [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, lekarstwa dla dziecka [...] zł, środki czystości [...] zł, opał na zimę [...] zł. Z tytułu egzekucji komornik zabiera [...] tys. zł, wobec czego rodzina nie ma żadnych oszczędności i nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku kosztów sądowych i adwokackich. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 oraz [...] ha ziemi. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła kserokopię oświadczenia z dnia [...] r. złożonego przed organem, (w którym podała, że od [...] r. "centrum życiowe jej rodziny" jest w Niemczech, mąż od [...] r. pracuje na umowę o pracę, rodzina ma zameldowanie na terenie Niemiec, ona nie wykonuje w Niemczech pracy zarobkowej i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna), umowę pożyczki w B. na kwotę [...] zł, rachunek na kwotę [...] zł za [...] r. z tytułu ubezpieczenia społecznego jej męża w KRUS, wydruki z konta pojedynczych transakcji z roku [...], decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...], faktury za prąd i zakup opału wystawione w roku [...], zawiadomienie komornika sądowego z dnia [...] r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności córki, wyciąg z konta męża za okres od [...] r., zaświadczenie komornika sądowego z dnia [...] r. o dokonanych wpłatach z tytułu posiadanego zadłużenia w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto B. S. oświadczyła, że posiada tylko jedną nieruchomość, w której jest mieszkanie o powierzchni [...] m2. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła sądowi dokonanie błędnej oceny jej oświadczenia majątkowego. Wskazała, że udokumentowała sytuację materialną rodziny, która jest "dramatyczna", gdyż całą dotację rolniczą zabiera komornik, a otrzymane zasiłki nie wystarczają na życie i lekarstwa. Pismem z dnia [...] r. Sąd wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: -wyciągu z posiadanych przez skarżącą i jej męża kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, przy czym sąd poinformował, iż wezwanie dotyczy pełnego wyciągu z rachunku bankowego obejmującego informacje o zmianach stanu rachunku uwzględniającego wszystkie rozliczenia pieniężne dokonywane we wskazanym okresie wraz z ustaleniem salda, - dowodów potwierdzających kwoty wszystkich dochodów skarżącej i jej męża z okresu ostatnich trzech miesięcy, - aktualnych dowodów (kopii rachunków) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu/mieszkania w Polsce ([...] wg. oświadczenia skarżącej na druku PPF z dnia [...] r. oraz w Niemczech (w miejscowości [...] wg. oświadczenia skarżącej z dnia [...] .), takich jak opłaty za energię elektryczną, gaz oraz telefon, z ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających aktualną, z okresu ostatnich sześciu miesięcy, wysokość obciążenia skarżącej i jej męża w postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca oświadczyła, że z konta męża zostały zabrane przez komornika wpłaty z dotacji na rolnictwo i że nie posiadają żadnych oszczędności na koncie. Wskazała, że pełną dokumentację wydatków i dochodów dostarczyła w dniu [...] r. Podała, iż mąż pracuje dorywczo w Niemczech (bez umowy o pracę), a ona i jej dzieci na terenie Niemiec nie mają żadnych dochodów ani świadczeń. Podniosła, że rodzina utrzymuje się wyłącznie z świadczeń opiekuńczych i dodatków z tytułu niepełnosprawności córki, które to dochody zostały wstrzymane przez Ośrodek Pomocy Społecznej od [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesienie w ustawowym siedmiodniowym terminie prawidłowo sporządzonego sprzeciwu wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza sądowego traci moc, zaś sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd zatem na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekając o przyznaniu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę lub odmowie jego przyznania. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W rozpatrywanej sprawie B. S. zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W myśl art. 241 P.p.s.a., zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przepisie prawa lub w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia - oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Skarżąca korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Wobec powyższego wniosek B. S. należało rozpoznać w zakresie częściowym obejmującym żądanie ustanowienia adwokata z urzędu. Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni, zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa jest w przytoczonych przepisach. Podkreślić należy, że ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże", który oznacza, iż to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i pełny. Natomiast ocena tego, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, należy do wyłącznej kompetencji sądu. Oceny sądu nie można wykluczyć, czy też zastąpić, zapewnieniami wnioskodawcy o wyczerpaniu zdolności płatniczych. Strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym, osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, Lex nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, Lex nr 743829). W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Skarżąca we wniosku PPF wskazała na brak dochodów rodziny poza otrzymywanymi świadczeniami z opieki społecznej na niepełnosprawne dziecko w łącznej kwocie [...] zł, przy czym w piśmie z dnia [..] r. poinformowała, że dochody te nie są wypłacane od [...] r.". W oświadczeniu z dnia [...] r. złożonym przed organem podała, że mąż od [...] r. podjął pracę na zasadach umowy o pracę. Z kolei w oświadczeniu z dnia [...] r. przesłanym do akt niniejszej sprawy, skarżąca oznajmiła, że mąż pracuje "dorywczo" w Niemczech. Z żadnego jednak z przesłanych dokumentów czy oświadczeń nie wynika, jaki dochód osiągał i osiąga mąż skarżącej z tytułu wykonywanej pracy. Ponadto skarżąca, pomimo pouczenia w wezwaniu z dnia [...] r., że Sąd nie może zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej skarżącej na podstawie rachunków sprzed kilku lat, nie nadesłała żadnych aktualnych dowodów ponoszonych wydatków. Wnioskodawczyni została również zobowiązana do przedłożenia wykazów z rachunków bankowych własnych i męża, dowodów potwierdzających dochody jej i męża z ostatnich trzech miesięcy oraz aktualnych rachunków, których także nie przedłożyła. Podkreślenia wymaga, że żądane dokumenty umożliwiłyby weryfikację rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni przez porównanie aktualnych wydatków i dochodów rodziny. Dla podjęcia bowiem decyzji, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, niezbędny jest pełny obraz sytuacji materialnej w jakiej się znajduje. W realiach niniejszej sprawy nie są zaś wystarczające, dla merytorycznej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, dane zawarte tylko w formularzu PPF i oświadczenia strony. Z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca uprawdopodobniła spełnienie ustawowych przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W tej sytuacji, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.