II SA/Sz 648/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 18 lipca 2024 r. nr SKO/PA/431/1828/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr SCŚ-ŚRiA.404.ŚP/T-523.2024.WZ, Prezydent Miasta S., po rozpatrzeniu wniosku P. K. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący"), złożonego w dniu 18 marca 2024 r., odmówił mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną – M. K.. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji odwołał się do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") Po rozpatrzeniu odwołania P. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia 18 lipca 2024 r., nr SKO/PA/431/1828/2024, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że od dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązywać zaczęły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu, dotyczące warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które to zmiany wprowadzone zostały ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w."). Zgodnie zaś z art. 63 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z powyższego wynika, że w niniejszym przypadku ustawodawca dał pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych. Niewątpliwie zaś ustalając chwilę powstania prawa do świadczenia, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, trzeba uwzględnić treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W związku z powyższym Kolegium wyjaśniło, że aby możliwe było w danej sprawie zastosowanie przepisów u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy powinno istnieć w momencie złożenia wniosku o to świadczenie, lub też powstać do dnia 31 grudnia 2023 r. Tymczasem wniosek P. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę - M. K. wpłynął do organu I instancji w dniu 18 marca 2024 r., a więc po dniu 31 grudnia 2023 r. Do wniosku wnioskodawca dołączył między innymi kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. w dniu 2 lutego 2021 r., z którego wynika, że M. K. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2026 r. Kolegium przywołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., stwierdziło, że do dnia 31 grudnia 2023 r. wnioskodawca nie spełniał wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia został złożony po dniu 31 grudnia 2023 r., a ponadto M. K. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (a nie znacznym - czego wymagały poprzednio obowiązujące przepisy). Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że w świetle obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. przepisów, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy w związku z opieką nad żoną, nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Z tego też powodu przedmiotowa sprawa winna być rozpatrzona na podstawie obecnie obowiązujących przepisów. I tak, przywołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., Kolegium wyjaśniło, że obecnie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18-tego roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji). M. K. w momencie złożenia wniosku, była osobą pełnoletnią (dodatkowo legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności), zatem wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę, także w świetle obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. przepisów. Kolegium wskazało przy tym, że cytowane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a decyzje na ich podstawie wydawane - decyzji tzw. związanych. Ani zatem organ I instancji ani też Kolegium nie mają możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy zgodnie z nimi, świadczenie to nie przysługuje i przy orzekaniu nie mogą brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie - nie działają bowiem tutaj w ramach uznania administracyjnego. Nie zgadzając się z decyzją Kolegium P. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Decyzji Kolegium skarżący zarzucił naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania obywateli oraz art. 7 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu obywatela. W oparciu o tak postawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy. Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wymienionych przez niego dokumentów znajdujących się w administracyjnych aktach sprawy - na fakt stanu zdrowia jego żony, regularnych pobytów w szpitalu, istnienia choroby psychicznej nie rokującej poprawy na przyszłość, konieczności pomocy w życiu codziennym, zaburzonego postrzegania rzeczywistości oraz załączonej do skargi decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z dnia 1 marca 2024 r. - na fakt jakie czynności życia codziennego M. K. wymagają pomocy innej osoby. Według skarżącego organ wydając decyzję powinien kierować się kryterium zdroworozsądkowym oraz celem jakiemu ma służyć świadczenie rodzinne. Świadczenia te stanowią bowiem element systemu zabezpieczenia społecznego i ich celem jest wspieranie osób i rodzin w sferze zaspokajania ich niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby żony skarżącego oraz jej stan zdrowia, a także konieczność sprawowania nad nią opieki wymagają wsparcia skarżącego oraz jego pomocy w codziennym jej funkcjonowaniu. Odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 skarżący podniósł, że Kolegium bezkrytycznie ukierunkowało swoją decyzję w oparciu o kryterium wieku osoby wymagającej opieki, łamiąc tym samym art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto zdaniem skarżącego istotnym kryterium przyznania świadczeń powinna być w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej osoby, która zwraca się o przyznanie świadczenia rodzinnego. Brak zasiłku pielęgnacyjnego ostatecznie doprowadzi do znacznych kłopotów finansowych dwuosobowej rodziny skarżącego. Skarżący podniósł, że z uwagi na pojawiąjące się już wcześniej w orzecznictwie, w tym także Trybunału Konstytucyjnego, wątpliwości co do słuszności zastosowania przez ustawodawcę kryterium wiekowego, organ winien wykazać się większą elastycznością w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Postępując przeciwnie do powyższej postawy Kolegium naruszyło fundamentalne zasady postępowania administracyjnego, tj. wskazaną w art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez potraktowanie obywatela w sposób zróżnicowany tylko ze względu na to, że ma pod opieką osobę powyżej 18 roku życia, a nie dziecko oraz w art. 7 k.p.a. - poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu skarżącego. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. żona skarżącego, działając jako jego pełnomocnik, wniosła o przeprowadzenie dowodów z przedłożonej przez nią dokumentacji medycznej oraz opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 21 lutego 2021 r. i z dnia 24 września 2021 r. na okoliczność jej stanu zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność zapadłego rozstrzygnięcia z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Jednocześnie, co wymaga podkreślenia wobec wniosków skargi, Sąd nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje żadnych świadczeń. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarówno z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i akt administracyjnych wynika, że skarżący z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną zwrócił się do organu I instancji w dniu 18 marca 2024 r. Do wniosku skarżący załączył m.in. kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 lutego 2021 r., nr [...] wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., z którego wynika, że żonę skarżącego zaliczono do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a zatem zarówno w dacie wydania zaskarżonej decyzji jak i dacie złożenia wniosku, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści powyższego przepisu jasno wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Słusznie zatem Kolegium stwierdziło, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną, bowiem jest ona osobą pełnoletnią, a poza tym legitymuje się nie znacznym lecz umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Słusznie również Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia na dotychczasowych zasadach tym osobom, które do dnia 31 grudnia 2023 r. (tj. przed zmianą przepisów) złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do tego dnia rozpoznać. Skarżący zaś swój wniosek złożył w dniu 18 marca 2024 r. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w dotychczasowym brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak trafnie wskazało Kolegium skarżący na dzień 31 grudnia 2023 r. nie spełniał wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia został złożony po dniu 31 grudnia 2023 r., a także żona skarżącego legitymowała się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie zaś znacznym. Ponadto z akt sprawy nie wynika aby na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżący zrezygnował z pracy w celu sprawowania nad nią opieki. Podkreślić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje wnioskowane świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może zatem według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej – trudnej sytuacji finansowej rodziny czy też konieczności wspierania żony skarżącego w jej codziennym funkcjonowaniu. Również Sąd nie ocenia legalności decyzji organu w kontekście powyższych kryteriów – co zostało już wskazane powyżej. Wskazać również należy, iż podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie był wiek, w którym powstała niepełnosprawność żony skarżącego, do którego odnosi się przywołany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie (tj. 18. roku życia, a w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej - 25. roku życia) ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony z dniem 1 stycznia 2024 r. Bez znaczenia w sprawie było także to czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony na druku wydawanym przez organ I instancji i czy był to formularz właściwy. W okolicznościach niniejszej sprawy organy obowiązane były do rozpatrzenia sprawy w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. i tak też uczyniły. W świetle powyższych wywodów zarzuty postawione w skardze Sąd uznał za nieuzasadnione. Nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia zasady równego traktowania czy też nieuwzględnienia interesu skarżącego w sytuacji gdy organy odmówiły mu przyznania świadczenia, wobec niespełnienia przez niego ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego, bowiem część z nich znajduje się w aktach administracyjnych, zaś pozostałe nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nie znajdując powodów do uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.