II SA/Sz 651/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Sygn. akt II SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej powoływane jako organ odwoławczy lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej powoływanej także jako skarżąca), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] wydanej z up. Prezydenta [...] przez Kierownika Działu Realizacji Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. , w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt M. M. w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, iż postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w K. orzekł o skierowaniu M. M. do domu pomocy społecznej. Następnie, Prezydent Stargardu, decyzją z dnia [...] r., orzekł o skierowaniu M. M. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w K. Kolejną decyzją organ I instancji ustalono opłatę miesięczną za pobyt w Domu Pomocy Społecznej do wnoszenia której jest zobowiązany M. M. w wysokości 70% swojego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] r. poinformowano B. K. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt M. M. w DPS, a następnie, decyzją z dnia [...] r., organ I instancji ustalił wysokość opłaty za pobyt jej ojca, M. M., na kwotę [...]zł. Powyższa decyzja została uchylona przez Kolegium, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji na mocy decyzji z dnia [...] r. nr. [...] . Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r., organ I instancji ustalił wysokość opłaty za pobyt M. M. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w K. na kwotę [...]zł od [...] r. B. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż M. M. porzucił swoją rodzinę w związku z czym nie miała z nim żadnej styczności. Jednoczenie odwołująca zawnioskowała o zwolnienie jej z ponoszenia ustalonej decyzją opłaty podnosząc, iż sytuacja finansowa i wydatki jej rodziny nie pozwalają na ponoszenie opłat z tytułu pobytu ojca w DPS. Kolegium rozpatrując powyższe odwołanie wskazało, iż zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 61 ust. 2f ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm. – dalej: u.p.s.) wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Natomiast wedle art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Organ ustalił ponadto, iż: - dochód skarżącej wynosi [...] zł netto, dochód L. K. (męża) wynosi [...] zł - łączny miesięczny dochód rodziny wynosi więc [...] zł, czyli [...] zł na osobę w rodzinie, co przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie [...] - M. M. ponosi miesięczną odpłatność w kwocie [...]zł i do uiszczenia pozostaje opłata w kwocie [...]zł (całkowita wysokość opłaty za pobyt w DPS wynosi [...] zł), - poza B. K. jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności jest D. M. - na każdą z osób pozostaje więc do zapłaty proporcjonalnie kwota [...]zł i w takiej też wysokości należało ustalić kwotę ponoszonej odpłatności. Organ odwoławczy wskazał także, iż zasady zwalniania powyższych opłat określa art. 64 u.p.s. Zgodnie z tym przpisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wyjaśniono jednak, iż samo rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z ponoszenia opłat ma charakter odrębny. Pismem z dnia [...] roku skargę o powyższej decyzji wywiodła B. K. wskazując na naruszenia prawa materialnego i procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust 3, art 61 ust 1, 2, 2f i 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, polegających na błędnym uznaniu przez organ administracji, iż w niniejszej sprawie nie istniały przesłanki do zwolnienia B. K. od ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy skarżąca winna być zwolniona od ponoszenia przedmiotowej opłaty albowiem: a) nie jest ona w stanie ponosić opłaty z tego tytułu w kwocie wskazanej w tej decyzji bowiem nie pozwalają jej na to jej możliwości zarobkowe i finansowe, a uiszczanie opłaty będzie stanowić dla niej i jej rodziny zbyt duże obciążenie finansowe, b) opiekuje się swoją matką, która jest chora na nowotwór, w związku z czym przebywa obecnie u niej oraz pomaga jej w ponoszeniu kosztów związanych z leczeniem wyżywieniem oraz częstymi dojazdami do lekarza, c) z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją chorą matką nie jest ona w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia, d) jej ojciec porzucił swoją rodzinę, w związku z czym nie miała ona z nim jakiejkolwiek styczności, e) M. M. po opuszczeniu rodziny w żaden sposób nie interesował się skarżącą i nie utrzymywał z nią kontaktów, f) ojciec ją zaniedbywał i nie interesował się jej losem, g) M. M. posiada oszczędności na rachunkach bankowych, a nadto nabył spadek po swoich rodzicach w związku z czym posiada on środki finansowe, z których może samodzielnie opłacać jego pobyt w wyżej wskazanej placówce. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżąca szczegółowo opisała swoje wydatki, oświadczyła też, iż jej możliwości zarobkowe i majątkowe nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z pobytem jej ojca w Domu Pomocy Społecznej. Wywiodła, że jej wiedzy wynika, iż M. M. posiada oszczędności na rachunkach bankowych, a nadto nabył on spadek po swoich rodzicach w województwie świętokrzyskim (okolice K.), w związku z czym posiada on z całą pewnością środki finansowe, z których mógłby samodzielnie opłacać swój pobyt we wyżej wskazanej placówce. Końcowo skarżąca powołała się na art. 64 u.p.s. jako na przepis dający podstawę do zwolnienia jej od opłat będących przedmiotem postępowania. Wskazała w tym zakresie, iż istnieje tym samym prawna możliwość zwolnienia osób zobowiązanych na podstawie art. 61 u.p.s. do ponoszenia takiej opłaty także ze względu na okoliczności, które w tym przepisie nie zostały wprost wymienione. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przywołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Sz [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, i obejmuje również orzekanie m.in. w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym (vide : art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiotem skargi jest decyzja w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w Domu Pomocy Społecznej. Na mocy powyższej decyzji, skarżąca, jako zstępna podopiecznego DPS, została obciążona obowiązkiem uiszczania części kosztów związanych przedmiotowym pobytem. B. K. kwestionując prawidłowość powyższej decyzji nie podważa prawidłowości obliczeń dokonanych przez organy administracji, stoi jednak na stanowisku, iż z uwagi na opisywaną przez siebie sytuację finansową i życiową, powinna była zostać zwolniona z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty. Podstawy do takiego działania, skarżąca upatruje w szczególności w art. 64 u.p.s. stanowiącym, iż osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, że na skarżącej jako zstępnej podopiecznego DPS ciąży obowiązek wnoszenia częściowej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Poza sporem jest, że skarżąca jest zstępną M. M., który jedynie częściowo pokrywa koszty pobytu w DPS. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustawodawca oparł zobowiązanie członków rodziny wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty oraz korzystającego z usług domu pomocy społecznej (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, wyd. V, WKP 2020). Podnoszony przez skarżącą brak jakichkolwiek relacji z ojcem nie ma znaczenia w perspektywie powstania obowiązku wnoszenia opłaty. Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zd. pierwsze ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 powołanej ustawy (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz [...]; wyrok WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke [...] – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym kwestia relacji pomiędzy skarżącą a jego ojcem nie mogła mieć znaczenia w sprawie mającej za przedmiot zobowiązanie skarżącej do uiszczenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Natomiast co do podstawowego zarzutu skarżącej, opartego na twierdzeniu o wadliwości decyzji wydanych przez organy administracji z uwagi na brak orzeczenia w skarżonej decyzji o jej zwolnieniu z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, należy wyjaśnić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zwolnienie z obowiązku ponoszenia tej opłaty to dwie różne sprawy administracyjne, rozstrzygane odrębnymi decyzjami. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS [...], wyraził pogląd zgodnie z którym: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.". W uzasadnieniu tej uchwały NSA zauważył, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Wobec powyższego stwierdzić należy, że podnoszone w toku postępowania administracyjnego okoliczności uzasadniające – w ocenie skarżącej – odstąpienie od ustalenia wobec niej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, a także odnoszące się do przesłanek uzasadniających zwolnienie jej z nałożonego obowiązku, nie mogły być brane pod uwagę w postępowaniu zakończonym skarżoną decyzja. Ewentualne zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej może być natomiast przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, po złożeniu przez nią wniosku, o którym mowa w art. 64 lub art. 64a u.p.s. Na marginesie warto zauważyć, iż wskazywany przez skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Sz [...] zapadł nie w sprawie mającej za przedmiot ustalenie odpłatności za pobyt podopiecznego w DPS lecz w toku rozpatrzenia skargi na decyzję na mocy której wnioskodawczyni odmówiono zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w DPS a organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji. Innymi słowy również wskazywany przez skarżącą wyrok WSA w Szczecinie potwierdza w istocie prawidłowość stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.