II SA/Sz 652/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta S. wydał w dniu 24 listopada 2022 r. decyzję nr [...] na podstawie m.in. art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej "K.p.a."), w której odmówił J. K. (dalej "skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem J. B.. Organ I instancji podał, że w dniu 24 października 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazał, że skarżąca była zatrudniona w Miejskim Centrum Wsparcia w S. od dnia 1 stycznia do 18 października 2022 r. Skarżąca podała, że zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem. Organ I instancji wskazał, że przed Sądem Rejonowym w S. toczy się sprawa o pozbawienie skarżącej i jej partnera - D. B. praw rodzicielskich w stosunku do trójki dzieci, w tym niepełnosprawnego syna. Na podstawie postanowienia Sądu Rodzinnego z dnia 5 października 2022 r. o sygn. akt III Nsm [...] na czas postępowania poddano wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem nadzorowi kuratora. Organ I instancji wyjaśnił, że związku z tym zlecono pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z ww. wywiadu z 14 listopada 2022 r. wynikało, że skarżąca zamieszkuje z razem z partnerem D. B. i pełnoletnim synem M. K.. J. B. chodzi do Przedszkola [...] Rozpoznano u niego autyzm. Dziecko wymaga konsultacji i wizyt w placówkach specjalistycznych. U niepełnosprawnego syna skarżącej stwierdzono przepuklinę w pachwinie, termin operacji wyznaczono na 11 lipca 2023 r. Z uwagi na chorobę syn skarżącej wymaga opieki, gdyż nie komunikuje swoich potrzeb. Według pracownika socjalnego, trudno jednoznacznie stwierdzić czy sprawowana opieka przez skarżąca jest wykonywana w sposób prawidłowy z uwagi na toczące się postępowanie sądowe. Organ I instancji wskazał, że z notatki asystenta rodziny dotyczącej wizyty w domu skarżącej w dniu 8 listopada 2022 r. wraz z kuratorem społecznym wynikało, że rodzice dziecka nie wykazywali chęci współpracy z asystentem. Rodzice dziecka, choć uczęszczają na zajęcia dla osób stosujących przemoc nie wyciągają wniosków ze swojego postępowania. W związku z groźbami, kierowanymi do asystenta, negowaniem metod prac i brakiem realizacji przyjętych zadań, nie była możliwa dalsza praca z rodziną, a pobyt dzieci w pieczy zastępczej zasadny (uwaga dotycząca córek skarżącej- dopisek Sądu). Organ I instancji wskazał, że pismem z 14 listopada 2022 r. zwrócił się do Sądu Rodzinnego o interwencję w wykonywanie władzy rodzicielskiej przez skarżącą i jej partnera nad niepełnosprawnym synem. Z ww. pisma wynikało, że rodzice nie wywiązują się z zadań, mimo deklaracji współpracy z asystentem. Kontakt z rodzicami dziecka każdorazowo wynika z inicjatywy asystenta. Kadra przedszkola zwracała również uwagę na niedostateczna opiekę nad niepełnosprawnym synem. Skarżąca dopiero po interwencji asystenta rodziny zainteresowała się problemami zdrowotnymi dziecka i umówiła wizytę u specjalisty. W ocenie organu I instancji, skarżąca nie zapewnia dziecku należytej opieki, brak było zatem podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji. Wskazała, że sprawuje opiekę nad synem i z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia. Podała, że współpracuje z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie (dalej "PCPR"). W jej ocenie, organ I instancji nie wziął pod uwagę faktu, że Sąd Rodzinny zmienił swoje postanowienie i powierzył im wykonywanie opieki nad niepełnosprawnym synem pod nadzorem kuratora. Skarżąca oświadczyła, że organizuje wizyty syna w poradniach, stara się go rehabilitować w domu według zaleceń specjalistów. Razem z partnerem uczęszcza na kurs w PCPR, żeby zmienić swoje zachowanie. Według niej, pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy (dalej "MOPS"), który był też asystentem rodziny, był do jej rodziny uprzedzony, zaś współpraca polegała na trzech wizytach, które były bardziej nadzorujące niż wspierające. Podczas tych wizyt, asystent przyszedł raz z pracownikiem socjalnym, raz samodzielnie i raz z kuratorem. Podkreśliła, że zdziwiła ją notatka z 14 listopada 2022 r. organu I instancji do Sądu Rodzinnego. Sąd Rodzinny na rozprawie w dniu 7 grudnia 2022 r. po przesłuchaniu świadków nie odebrał jej opieki nad synem. Skarżąca podała, że przedstawiła w przedszkolu zaświadczenie o braku przeciwskazań w uczestniczeniu syna w zajęciach oraz o braku przeciwskazań do ustalenia szybszego terminu zabiegu u dziecka niż zaplanowany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 24 maja 2023 r. decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie oraz powołując się na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazał przesłanki warunkujące uzyskanie przedmiotowego świadczenia przez osobę zainteresowaną. Organ odwoławczy podał, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z [...] lipca 2022 r. Syn skarżącej wymaga długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem. Jednak z opinii asystenta rodziny wynikało, że rodzice zaniedbują chłopca, negują metody pracy asystenta. Skarżąca zgłosiła się z synem do poradni dopiero na skutek interwencji przedszkola. W dniu 8 listopada 2022 r. w trakcie wizyty asystenta i kuratora w domu skarżącej skierowano groźby karalne do wizytujących. Rodzina skarżącej jest objęta procedurą "Niebieskiej karty" i nadzorem kuratora, zaś Sąd Rodzinny prowadzi postępowanie o pozbawienia władzy rodzicielskiej nad dziećmi w stosunku do skarżącej i jej partnera. W ocenie organu odwoławczego, skarżąca nie realizuje opieki nad synem, nie spełnia zatem wymagań nałożonych przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję i wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji. Zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 17 ust. 1 u.s.r., przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy; 2. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy, polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez matkę dziecka, nieustalenie jak była wykonywana faktycznie przez matkę opieka nad dzieckiem w okresie od listopada 2022 r. (data wydania decyzji przez organ I instancji) do dnia 24 maja 2023 r., czym nastąpił progres w czynnościach opiekuńczych w stosunku do dziecka, czy podjęto współpracę na linii przedszkole (placówka opiekuńczo-wychowawcza)-skarżąca; 3. art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji, przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o: 1. dopuszczenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu skargi; 2. dopuszczenie dowodu z informacji o przebiegu współpracy pomiędzy placówką terapeutyczną Punkt Przedszkolny [...] w S. a skarżącą oraz realizacji przez nią zaleceń wynikających z Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego, którym objęty jest jej syn i tym celu wniosła o zwrócenie się przez Sąd do ww. placówki o wydanie takiej informacji, gdyż mimo wystąpienia przez nią o informację – nie otrzymała jej do dnia wniesienia skargi; 3. zwolnienie ją z poniesienia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżąca zarzuciła organom zignorowanie informacji, że mimo trwającego postępowania przed Sądem Rodzinnym została jej przywrócona opieka nad synem pod nadzorem kuratora oraz iż z dniem 18 kwietna 2023 r. zamknięto wobec niej i jej partnera procedurę "Niebieskiej Karty". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Do pisma z 28 lipca 2023 r. skarżąca dołączyła kopię konsultacji genetycznej z [...] października 2022 r. W piśmie z 4 października 2023 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymał stanowisko skarżącej w sprawie i wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia i brakiem możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opieką nad synem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Podkreślić należy, że związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla przy tym żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. Podzielić należy pogląd, zgodnie z którym punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim. Opieka stała poza tym, że wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej, powinna być sprawowana codziennie. Opieka stała musi być przy tym ukierunkowana na osobę legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (por. Rączka Piotr (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II e/Lex do art. 17). Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami, wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Bezsporne w sprawie było, że syn skarżącej jest niepełnosprawny i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy administracji nie przeprowadziły rozważań w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r Jak wyżej wskazano, w postępowaniu należy ustalić czy osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym utraciła możliwość zarobkowania. Jak wynikało z akt, na dzień złożenia wniosku w domu skarżącej przebywał jej niepełnosprawny syn. Pismem z 14 listopada 2022 r. organ I instancji zwrócił się do Sądu Rodzinnego o interwencję w wykonywanie władzy rodzicielskiej nad niepełnoletnim synem, co było wynikiem wizyty asystenta rodziny i kuratora u skarżącej. Organy w wydanych decyzjach skoncentrowały się na opisie wizyty asystenta rodziny w domu skarżącej w dniu 8 listopada 2022 r. oraz faktu, że prowadzone jest postępowanie o pozbawienie praw rodzicielskich w stosunku do dzieci w stosunku do skarżącej i jej partnera. Podkreślić należy, że organ I instancji oparł decyzję na wywiadzie środowiskowym oraz notatce do Sądu Rodzinnego, zaś organ odwoławczy oprócz ww. dokumentów, dysponował także opinią asystenta z [...] listopada 2022 r. Z akt sprawy nie wynikało, żeby organy obu instancji informowały skarżącą o możliwości zapoznania się z aktami oraz złożeniem wniosków dowodowych, przez co skarżąca dopiero na etapie skargi złożyła dokumenty na poparcie swojego stanowiska, które to dokumenty winny być przez organy przeanalizowane w toku postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy nie ustalił, czy po piśmie organu I instancji z 14 listopada 2023 r. Sąd Rodzinny zmienił swoje postanowienie odnośnie sprawowania opieki przez skarżącą nad synem. Z pism składanych przez skarżącą, w tym skargi wynikało, że syn skarżącej jest w domu. Ponadto syn skarżącej miał uczęszczać do przedszkola, organy nie wyjaśniły, czy powyższa okoliczność miała wpływ na możliwość podjęcia pracy przez skarżącą. Na dowód sprawowania opieki nad synem skarżąca przedłożyła dokumenty zaświadczające o wizytach lekarskich. Okoliczność, że skarżąca umówiła wizytę po namowach asystenta nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy. W ocenie Sądu, jeżeli z przeprowadzonego wywiadu wynikało, tak jak w niniejszej sprawie, że pracownik socjalny nie jest w stanie jednoznacznie wskazać, czy sprawowana opieka przez skarżąca jest wykonywana w sposób prawidłowy z uwagi na toczące się postępowanie sądowe, organ powinien zlecić kolejny wywiad. Organ mógł też zwrócić się do kuratora lub Sądu Rodzinnego o udzielenie informacji, czy rodzice dziecka we właściwy sposób sprawują nad nim opiekę, powołując się na fakt prowadzenia postępowania administracyjnego i niezbędność ww. informacji dla toczącego się postępowania. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organy obu instancji nie zebrały pełnego materiału dowodowego, zaś ocena materiału była powierzchowna, czym naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., co przełożyło się na naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uchybienie organów polega przede wszystkim na braku oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest wziąć pod uwagę wskazania Sądu zaprezentowane powyżej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. Zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z urzędu zostanie wydane odrębnie przez referendarza sądowego.