II SA/Sz 662/17
WyrokWSA w Szczecinie2017-08-24
Skład orzekający: Maria Mysiak, Renata Bukowiecka-Kleczaj, Katarzyna Sokołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przysługuje następcom prawnym osób, które uzyskały użytkowanie wieczyste w zamian za mienie pozostawione za granicą w wyniku przymusowego wysiedlenia, jeśli umowa o oddanie w użytkowanie wieczyste została zawarta dobrowolnie?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. nie przysługuje, jeśli użytkowanie wieczyste zostało uzyskane w zamian za mienie pozostawione za granicą w wyniku przymusowego wysiedlenia, a nie w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa. Kluczowe jest, że nieruchomość, z której wysiedlono poprzedników prawnych, została przejęta przez władze zagraniczne, a nie przez Skarb Państwa polskiego.Stan faktyczny
Skarżący domagali się nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, powołując się na fakt, że ich poprzednicy prawni (E. i M. S.) uzyskali prawo użytkowania wieczyste w zamian za mienie pozostawione za granicą w wyniku przymusowego wysiedlenia w 1945 r. Decyzją Burmistrza Gminy odmówiono nieodpłatnego przekształcenia, wskazując na brak związku pomiędzy ustanowieniem użytkowania wieczystego a wywłaszczeniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, argumentując, że umowa o oddanie w użytkowanie wieczyste została zawarta dobrowolnie, a nie w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S., T. S., G. S. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Gminy K., działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 1a pkt 1, art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, po rozpatrzeniu wniosku T. S., G. S. oraz M.. S. - współużytkowników wieczystych, o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - działki nr [...] o powierzchni [...] obręb ewidencyjny nr [...] miasta K.P., położonej w K. P. przy ul. [...] . nr [...] , odmówił nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przysługującego:
1. M. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K. .,
2. T. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [....] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.,
3. G. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.,
4. R. R. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.
5. E. i J. R. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.,
w prawo własności nieruchomości, stanowiącej własność Gminy K..
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 1 ust. 1a pkt 1 i art. 5 pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Następnie wskazał, iż z żądaniem nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w K. przy ul. [...] nr [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] obręb ewidencyjny nr [...] miasta K., wystąpili współużytkownicy wieczyści, których suma udziałów wynosi co najmniej połowę. Współużytkownicy ci są następcami prawnymi E. i M. S., którzy na podstawie umowy o ustanowienie wieczystego użytkowania i sprzedaży z dnia [...] r., akt notarialny Rep. A nr[...] , nabyli prawo własności lokalu nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] nr [...] w K. z udziałem w wysokości do [...] części do prawa własności budynku gospodarczego (z zaliczeniem kwoty [...] zł za zakup lokalu nabywcom jako wartości mienia pozostawionego w[...] ) wraz z udziałem w wysokości do [...] części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha obręb ewidencyjny nr [...] miasta K., położonej w K. przy ul. [...] nr [...] .
Organ I instancji wskazał, że w dniu [...] r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obręb ewidencyjny nr [...] miasta K. zabudowanej budynkiem mieszkalnym i gospodarczym byli:
1) H. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.
2) M.S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.,
3) T. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.,
4) A. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K.,
5) G. S. w udziale [...] z [...] części jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K. P.
6) H. i S. małżonkowie R. w udziale [.] części na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej jako prawo związane z odrębną własnością lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] nr [...] w K..
W dniu złożenia wniosku ([...] r.) w sprawie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ww. nieruchomości następcami prawnymi E. i M. małżeństwa S. byli:
1) M. S. w udziale [...] z [...] części na podstawie:
a) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - spadek po M. S.,
b) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]r., sygn. akt [...]- spadek po E. S.,
c) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - spadek po J. S.,
d) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. z siedzibą w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - spadek po H. S.,
e) umowy darowizny udziałów w spadkach z dnia [...] r., akt notarialny Rep. A nr [...] - darowizna od A. S.,
f) umowy sprzedaży z dnia [...] r., akt notarialny Rep. [...] -kupno udziałów od J. S..
2) T. z S. w udziale [...] z [...] części na podstawie:
a) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - spadek po M. S.,
b) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]r., sygn. akt [...] - spadek po E. S.,
c) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. [...] z dnia [...] r., sygn. akt [....] - spadek po J. S. ,
d) umowy darowizny udziałów w spadkach z dnia [...] r., akt notarialny Rep. A nr .- darowizna od A. S.
3) G. S. w udziale [...] z [...] części na podstawie:
a) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - spadek po M. S. ,
b) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. [...] z dnia [...] r., sygn. akt I [...] - spadek po E. S.,
c) prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. [...] z dnia [...] r., sygn. akt [....] - spadek po J. S. ,a następcami prawnymi H. i S. małżeństwa R. byli:
1. R. R. w udziale [...] z [...] części,
2. E. i J. małżeństwo R. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej w udziale [...] z [...] części.
Burmistrz Gminy K. wyjaśnił, że ze zgromadzonych materiałów dowodowych, w tym umowy o ustanowienie wieczystego użytkowania i sprzedaży z dnia [...] r., akt notarialny Rep. A nr [...] wynika, że E. i M. S. udział do [...] części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha obręb ewidencyjny nr [...] miasta K., położonej w K. przy ul. [...] nr [...] , nie nabyli w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem [...] r. W związku z pozostawieniem przez nich mienia w[...] , wartość tego mienia zaliczona została na poczet ceny zakupu lokalu. Brak było więc związku pomiędzy ustanowieniem użytkowania wieczystego, a pozostawieniem tego mienia.
W odwołaniu od powyższej decyzji M.S., T. S. i G. S. wnieśli o jej uchylenie wskazując na brak zrozumiałego uzasadnienia prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wnioskodawcy wskazali, że zaliczenie mienia pozostawionego w [...] na poczet opłat za użytkowanie wieczyste terenu państwowego było możliwe wg. ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, ale nie było warunkiem koniecznym otrzymania prawa użytkowania wieczystego gruntów państwowych jako rekompensaty za wywłaszczenie. Ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w art. 5 stanowi, że takie prawo nieodpłatnie przysługuje osobom fizycznym w zamian (w tym przypadku), za wywłaszczenie przed dniem 5 grudnia 1990r. Umowa o ustanowieniu wieczystego użytkowania i sprzedaży z dnia [...] r. została podjęta w oparciu o decyzję Naczelnika Powiatu w K. nr [...] z dnia [...] r. (akt notarialny Rep. A nr [...] paragraf [...] ). Powyższą decyzją Naczelnik Powiatu, między innymi zdecydował o sprzedaży lokalu nr [...] E. i M. S. z zaliczeniem wartości mienia pozostawionego w [...] na poczet ceny nabycia lokalu nr [...] z równoczesnym oddaniem w użytkowanie wieczyste [...] terenu o powierzchni [...] m2. Zaliczenie wartości mienia pozostawionego w [...] na poczet nabycia lokalu nr [...] świadczy o tym, że E. i M. S. i nabyli lokal nr [...] jako rekompensatę za wywłaszczenie.
Odwołujący się, powołując się na art. 12 i art. 17 ust.1 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, przywołanej w decyzji nr [...] wywiedli, że E. i M. S. i prawo wieczystego użytkowania nabyli jako rekompensatę za wywłaszczenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r. nr[...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 1 ust. 1a, art. 3 ust. 1, art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, po rozpatrzeniu odwołania M. S., T. S. oraz G. S. , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że aktualnymi użytkownikami wieczystymi nieruchomości gruntowej o nr [...] o powierzchni [...] położonej w K. przy ul. [...] są:
[...]
Użytkownicy wieczyści określeni w pkt 1-3 są następcami prawnymi E. i M. S. ich, natomiast użytkownicy wieczyści określeni w pkt 4-5 są następcami prawnymi H. i S. R.. Jak wynika z umowy o ustanowienie wieczystego użytkowania i sprzedaży z dnia [...] r., działka gruntu o nr [...] położona w K. przy ul. A. o powierzchni [...] m2 została oddana w wieczyste użytkowanie w udziale [...] części na rzecz E. i M. S. z jednoczesną sprzedażą lokalu mieszkalnego nr [...] i udziału we współwłasności reszty budynku wynoszącym [...] i [...] budynku gospodarczego położonego na ww. gruncie. Zgodnie z § 7 ww. umowy, na poczet ceny zaliczono nabywcom wartość pozostawionego mienia w [...] wynoszącego [...] zł. Umowa została zawarta na podstawie uprzednio wydanej decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] r.
Organ odwoławczy wskazał, że do kategorii podmiotów uprawnionych do nieodpłatnego przekształcenia należą, na podstawie art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy, osoby, którym oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów przed dniem 5 grudnia 1990 r. Art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy odnosi się zatem do sytuacji, gdy użytkowanie wieczyste zostało przyznane w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej jako forma odszkodowania.
W ocenie organu II instancji dla rozstrzygnięcia, czy wnioskodawcom przysługuje prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, konieczna jest analiza, czy w niniejszej sprawie poprzednikom prawnym wnioskodawców użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości zostało przyznane w zamian za "wywłaszczenie" lub "przejęcie nieruchomości gruntowej".
Kolegium wskazało, że zgodnie z aktualnie obowiązującą ustawą o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Również w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczenie było rozumiane w podobny sposób.
Powyższe oznacza, że aby można było mówić o wywłaszczeniu, utrata prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości musi nastąpić w drodze przymusu państwowego, niezależnie od woli właściciela. Natomiast dla nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego konieczne jest, by grunt będący przedmiotem użytkowania wieczystego został uzyskany w zamian za wywłaszczenie.
Następnie Kolegium wskazało, że zakres pojęcia "przejęcie nieruchomości" określa art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem, przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Niewątpliwie przejęcie nieruchomości, podobnie jak wywłaszczenie, następuje wbrew woli właściciela.
Kolegium wskazało, że niesporne jest, iż w sprawie nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz E. i M. S. z zaliczeniem wartości mienia pozostawionego w [...] na poczet ceny nabycia lokalu nr [...] w budynku posadowionym na nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste. Umowa ta została zawarta w sposób dobrowolny, bez żadnego przymusu, zatem nie można uznać, że w niniejszej sprawie doszło do przejęcia nieruchomości, ani tym bardziej wywłaszczenia. Oczywistym jest, że poprzednicy prawni wnioskodawców pozostawili majątek nieruchomy na terenie [...] wbrew swojej woli, lecz było to związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. i wobec tego na mocy umów międzynarodowych byli oni uprawnieni do uzyskania ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą. Ekwiwalent ten uzyskali poprzez zaliczenie wartości tego mienia na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lokalowej na podstawie art. 17 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.
Kolegium podkreśliło, że dla nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości konieczne jest, by użytkowanie wieczyste zostało nabyte w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej, czego na gruncie niniejszego stanu faktycznego nie było.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. S., T. S. i G. S. i zaskarżyli ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., wnosząc o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymali zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto wskazali, że zgodnie z ustawą z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach zasadą było, że osoby wysiedlone pomimo, że były właścicielami gospodarstw, w tym ziemi, jako rekompensatę mogły zaliczać wartość pozostawionego w [...] mienia na poczet zakupu lokalu, ale nie mogły otrzymać rekompensaty za ziemię, która pozostawała własnością Skarbu Państwa lub np. gminy, w tym przypadku Gminy K.. Jednak zakup domu (lokalu) zawsze wiązał się z otrzymaniem prawa do użytkowania wieczystego terenu na którym ten dom (lokal) się znajdował i było to nierozłączne, ponieważ rozłączenie domu (lokalu) i gruntu na którym ten dom stoi jest oczywiście niemożliwe. W związku z powyższym, oddanie E. i M. S. w użytkowanie wieczyste terenu jako rekompensaty za wywłaszczenie spełnia wymogi wynikające z art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., a tym samym upoważnia do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, w tym przypadku ich następców prawnych o których mowa w art. 5 pkt 1 tej ustawy.
Skarżący podkreślili, że E. i M. S. wraz z rodziną zostali przesiedleni w 1945 r., pozostawiając pod przymusem swój majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa. Inaczej mówiąc zostali wywłaszczeni. W ocenie skarżących organ II instancji pomylił wywłaszczenie, które miało miejsce w 1945 r. ze sposobem podpisania umowy w [...] r.
Na poparcie swego stanowiska skarżący przytoczyli "Opinię o zgodności art. 5 ust. 1 projektu ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości" (druk sejmowy nr 3668, 1695) z dnia 20 kwietnia 2005 r. autorstwa prof. Mirosława Granata.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.").
Materialną podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowi art. 1 ust. 1 i ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (j.t.: Dz. U z 2012 r. poz.83), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tą regulacją osoby fizyczne i prawne będące w dniu [...] r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu [...] r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem [...] r.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a, oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 2.
W myśl art. 5 pkt 1 ustawy, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych.
Dokonując subsumcji art.1 ust 1a pkt 1 ustawy do stanu faktycznego sprawy stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie co do zasady jest prawidłowe, jednak argumentacja uzasadniająca jego podjęcie jest niepełna, gdyż nie odnosi się do wszystkich przesłanek wskazanego przepisu, warunkujących skuteczność roszczenia o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.
Wykładnia literalna art. 1 ust 1a pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wskazuje, że przepis ten posługuje się przesłankami podmiotowo-przedmiotowymi warunkującymi dopuszczalność wniosku o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Zakres podmiotowy omawianego przepisu wskazuje jako wnioskodawców osoby fizyczne. Przesłanki przedmiotowe jakie łącznie musi spełniać wnioskodawca to:
- użytkowanie wieczyste przysługujące osobie fizycznej lub jej następcy prawnemu w dniu [...] r.,
- uzyskanie użytkowania wieczystego w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem [...] r.
Z powyższego wynika, że warunkiem przedmiotowego uprawnienia jest posiadanie przez osobę fizyczną prawa użytkowania wieczystego w dniu [...] r. oraz związane jest ściśle ze sposobem, w jaki użytkownik uzyskał użytkowanie wieczyste.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób bezsporny, iż działka o powierzchni [...] w K. przy ul. [...] (obecnie działka nr [...] obręb ewidencyjny nr [...] miasta K. położona przy ul. [...] nr [...] ) decyzją Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] r. została oddana małżonkom E. i M. S. w użytkowanie wieczyste (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] r.) wraz ze sprzedażą lokalu mieszkalnego nr 1 i udziału we współwłasności reszty budynku wynoszącym [...] i [...] budynku gospodarczego położonego na ww. gruncie. Zgodnie z § 7 ww. umowy, na poczet ceny zaliczono nabywcom wartość pozostawionego mienia w [...] wynoszącego [...] zł. Następnie prawo to przeszło na skarżących, tj. M. S., T. S. i G. S. , odpowiednio jako na następców prawnych lub zostało nabyte przez nich w drodze umowy darowizny udziałów w spadku lub umowy sprzedaży udziałów w spadku.
Odmawiając wnioskodawcom nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, Kolegium skupiło się na tym, iż w niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego nie zostało nabyte w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej, gdyż umowa w oddanie użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości z [...] r. została zawarta w sposób dobrowolny. Trudno nie zgodzić się ze skarżącymi, że o ile podpisanie umowy przekazania w użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości było dobrowolne to jednak sam fakt wysiedlenia ich poprzedników w [...] r. taki nie był, gdyż było to powojenne wysiedlenie przymusowe.
Dla okoliczności niniejszej sprawy i subsumpcji art. 1 ust.1a pkt 1 ustawy, tj. przyporządkowania stanu faktycznego pod jego normę prawną, kluczowe jednak znaczenie ma okoliczność wysiedlenia poprzedników prawnych wnioskodawców w [...] r. z ich majątku nieruchomego. Skarżący spełniają bowiem pozostałe przesłanki z art. 1 ust.1a pkt 1 ustawy dla osób wnioskujących o nieodpłatne przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Udokumentowane bowiem w sprawie jest, że są następcami prawnymi osób będących w dniu [...] r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości.
Dokonana na wstępie wykładnia literalna przepisu art. 1 ust.1a pkt 1 ustawy, wyraźnie wskazuje tylko na takie użytkowanie wieczyste, które uzyskane zostało w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa, tj. na rzecz osoby prawnej reprezentującej Państwo Polskie jako właściciela majątku. W niniejszej sprawie przesłanka ta nie została spełniona, gdyż nieruchomość będąca w użytkowaniu wieczystym skarżących, nie została uzyskana w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa, tj. mienia polskiego. Nieruchomość gruntowa z jakiej zostali wysiedleni ich poprzednicy prawni, tj. E. i M. S. została bowiem przejęta przez [...] , a nie Państwo Polskie funkcjonujące w obrocie prawnym jako Skarb Państwa. Skoro więc w niniejszej sprawie nie miało miejsca wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa czyli pozostawienia własnego majątku nieruchomego w granicach w granicach Rzeczpospolitej Polskiej, to skarżący nie spełniają wszystkich przesłanek z art. 1 ust. 1a pkt ustawy do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przy ul. [...] w K..
Powyższe okoliczność skutkuje stwierdzeniem, iż rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., mimo częściowo niepełnego uzasadnienia należy uznać za zgodne z prawem, a dostrzeżone uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło