II SA/Sz 668/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka -Kleczaj,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. W dniu [...] J.K. skierował do Burmistrza Miasta D. wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie [...], które wyniosły [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Do wniosku zainteresowany dołączył dokumentację medyczną, w tym karty leczenia szpitalnego, ambulatoryjnego, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS uznające go za osobę całkowicie niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji, rachunki z aptek oraz rachunki za gaz, energię elektryczną, telefon, Internet (rachunki związane z utrzymaniem mieszkania na nazwisko D.). Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...] odmówił J.K. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w wyniku rozpoznania odwołania strony, decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję organu I instancji wskazując, że organ powinien ustalić sytuację ekonomiczną i zdrowotną J.K., a poczynione wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169), odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres [...] w wys. [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie budzi wątpliwości fakt, że J.K. jest chory i wymaga pomocy osób drugich. W przeprowadzonym w dniu [...] rodzinnym wywiadzie środowiskowym zadeklarował dochód w wysokości [...] zł (emerytura po potrąceniu komorniczym), zaś przedstawione wydatki na kwotę [...] zł. W związku z tym zwrócono się do wnioskodawcy o wyjaśnienie tej sytuacji. Ponadto, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o udzielenie informacji, czy wnioskodawca zwracał się o pomoc w tamtejszym Ośrodku. Z udzielonej odpowiedzi wynika, że otrzymał pomoc w formie dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego w kwocie [...] zł w [...], zaś w dniu [...] złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Zwrócono się również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. o udzielenie informacji, czy strona pobiera dodatek pielęgnacyjny. W odpowiedzi uzyskano informację, że J.K. pobiera dodatek pielęgnacyjny do emerytury w kwocie [...] zł. Z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego [...] wynika, że sprawa z jego powództwa przeciwko córce E.M. o zasądzenie od niej alimentów [...] zł miesięcznie na jego rzecz jest w toku. Uzyskano też informację z Urzędu Miejskiego w K., że wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń rodzinnych lub z dodatku mieszkaniowego. Z dokumentów wynika, że uzyskiwany przez stronę dochód stanowi emerytura w wys. [...] zł, a po potraceniu komorniczym w wysokości [...] zł, strona uzyskuje [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie organu wnioskodawca oświadczył, że D.D. jest właścicielką mieszania, w którym udostępniła mu pokój, jest w wieku [...] lat, jest również chora ale wspomaga go czasami posiłkami. Wnioskodawca nie odniósł się w oświadczeniu do kwestii opłaty za udostępnienie pokoju. Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe wynajmując pokój w mieszkaniu p. D. za kwotę [...] zł oraz ponosi pozostałe opłaty za media, dzielone po połowie (ok. [...] zł - punkt VII wywiadu). W drugiej wersji wywiadu, że strona podała, że ponosi wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania po połowie, bez kosztu wynajmu pokoju (punkt 1.14 wywiadu). Ponadto, pracownik socjalny w trakcie wywiadu zaproponował wnioskodawcy pomoc w formie usług opiekuńczych, której przyznania J.K. odmówił. Zdaniem organu I instancji, w każdym z wywiadów, jak również w oświadczeniu z dnia [...], sytuacja materialna i osobista wnioskodawcy przedstawiana jest inaczej. Złożone w Sądzie powództwo o zasądzenie alimentów przeciwko córce rokuje w najbliższym czasie poprawę sytuacji materialnej strony, co wiąże się z możliwością częściowego uregulowania zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. J.K. odwołał się od powyższej decyzji podnosząc zarzut nieuwzględnienia stanowiska Kolegium będącego podstawą uchylenia pierwotnej decyzji z dnia [...]. Odwołujący zanegował zarzuty organu dotyczące składania sprzecznych oświadczeń dotyczących sytuacji życiowej, zamieszczonych w kolejnych wywiadach środowiskowych oraz dotyczące braku jego starań o pomoc społeczną, dodatek mieszkaniowy i usługi opiekuńcze. Zwrócił uwagę na swoją ciężką sytuację zdrowotną, ponoszone wydatki na leki oraz wyjazdy na badania specjalistyczne, pobyty w szpitalach i zabiegi rehabilitacyjne. Odwołujący się uważa, że jego sytuacja zdrowotna i ekonomiczna nie uległa poprawie w stosunku do lat poprzednich, tj. okresu rozpatrywania jego wniosku z dnia [...] o umorzenie zobowiązań za okres świadczeniowy [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) oraz art. 30 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169), po rozpatrzeniu odwołania J.K., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy społecznej nie jest obowiązany, lecz może przychylić się do wniosku strony. Ponadto, jest to instytucja wyjątkowa, a zatem tylko zaistnienie wyjątkowych okoliczności uzasadnia jej zastosowanie. Burmistrz Miasta D. odrębną decyzją z dnia [...] umorzył w całości należności J.K. powstałe z tytułu wypłaconych w okresie [...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł wraz ustawowymi odsetkami. Z akt sprawy wynika, iż organ wziął pod uwagę bezdomność, niezdolność do pracy, niepełnosprawność oraz dochód odwołującego się. Na podstawie zebranego przez organ materiału dowodowego ustalono, że J.K. jest dłużnikiem alimentacyjnym z tytułu otrzymanych przez jego dzieci świadczeń alimentacyjnych. Postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...], sygn. akt [...], ugody Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...]. Od dnia [...] potrącenia należności alimentacyjnych na mocy powyższego tytułu wykonawczego wynoszą [...] zł miesięcznie (decyzja ZUS o waloryzacji emerytury), przy czym alimenty zaległe dla wierzyciela wynoszą [...] zł + opłaty egzekucyjne i inne wydatki postępowania egzekucyjnego (zaświadczenie z dnia [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym). Odwołujący się prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe wynajmując pokój u osoby, która jak wynika z wywiadu, wspomaga go w trudnej sytuacji w jakiej się znajduje. J.K. deklaruje, że uczestniczy częściowo w ponoszeniu opłat mieszkaniowych (na podstawie przedłożonych rachunków wystawionych na nazwisko właścicielki mieszkania jest to kwota około [...] zł miesięcznie) oraz płaci za wynajem mieszkania kwotę [...] zł miesięcznie - brak udokumentowania powyższych zobowiązań. Odwołujący się nie ma żadnych osób pozostających na utrzymaniu poza osobami wobec których ma zobowiązania alimentacyjne. Posiada czworo dzieci z którymi deklaruje sporadyczne kontakty. Wobec dwójki zamieszkujących w Polsce złożył pozwy sądowe w sprawie obowiązku alimentacyjnego. Nadto, J.K. obecnie ma uprawnienia do emerytury i od [...] do dodatku pielęgnacyjnego. Emerytura i dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł, podatku dochodowego w kwocie [...] zł, potrąceń należności alimentacyjnych w kwocie [...] zł, daje kwotę netto [...] zł. Dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń z pomocy społecznej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, z powyższego wynika, że sytuacja bytowa strony uległa poprawie, również ze względu na uporanie się z bezdomnością. Z oświadczenia strony wynika, że obecnie zawarta ugoda sądowa z jedną z córek umożliwi częściowe uregulowanie zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Również zmianie uległa sytuacja zdrowotna. Z orzeczenia orzecznika ZUS z dnia [...] wynika, że odwołujący się obecnie nie jest osobą uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji. Nadal jednak jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, poza tym jest w wieku poprodukcyjnym. Uwzględnienia wymaga stan zdrowotny skarżącego jako osoby przewlekle chorej, wymagającej opieki lekarskiej specjalistycznej z powodu różnych schorzeń, w szczególności kardiologicznych, urologicznych, diabetologicznych, ortopedycznych i psychiatrycznych. Powyższy stan zdrowia wiąże się z wydatkami na zakup leków (według przedstawionych rachunków około [...] zł miesięcznie), wyjazdami poza miejsce zamieszkania na wizyty lekarskie, zabiegi rehabilitacyjne i leczenie szpitalne. Powyższe okoliczności nie mogą jednak, w ocenie Kolegium, stanowić jedynej przesłanki stanowiącej podstawę do umorzenia zadłużenia z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu którego strona jest zobowiązana przepisami art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ I instancji prawidłowo wskazał, że na powyższe cele istnieje możliwość starania się o wsparcie ze środków pomocy społecznej w formie zasiłków celowych specjalnych, czy usług opiekuńczych. W ocenie Kolegium, sytuacja dochodowa i zdrowotna strony została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dokonana przez organ I instancji ocena znajduje oparcie w materiale dowodowym. Organ orzekający wykonał zalecenia Kolegium z poprzedniej decyzji. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, podniesione w odwołaniu zarzuty są niezasadne, gdyż postępowanie organu zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony materiał został oceniony właściwie. Kolegium zgodziło się również ze stanowiskiem organu I instancji, że wieloletnie niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie może prowadzić do przerzucenia całego obowiązku spłaty powstałych należności na wszystkich podatników, bowiem sprzeciwia się temu interes społeczny. Wprawdzie sytuacja dochodowa skarżącego jest trudna, a dochody mogą nie wystarczyć na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, co jednak nie uzasadnia umorzenia wnioskowanej należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W świetle powyższego Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja wydana została w granicach uznania administracyjnego i nie można jej zarzucić niezgodności z prawem. J.K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. podnosząc, że jego sytuacja od 2005 r. i wcześniej nie tylko nie poprawiła się, ale uległa pogorszeniu. Obecnie otrzymuje dochód, po potrąceniu, w wysokości [...] zł. Nie jest prawdą, że wobec dzieci zamieszkujących w Polsce złożył powództwo alimentacyjne. Nieprawdą jest, że jego sytuacja bytowa uległa poprawie oraz stwierdzenie, że poprawiła się sytuacja zdrowotna, na dowód czego załączył kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...]. Skarżący wyjaśnił, że ze względu na postępująca chorobę oczu - jaskrę oraz zawroty głowy, utratę pamięci i zaburzenia równowagi, nie może i nie mógł wszystkiego opisać. Zwrócił uwagę, że w przedostatnim akapicie zaświadczenia jest napisane, że wymaga opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, stała się decyzja wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169) - zwanej dalej "ustawą". Stosownie do art. 27 ust. 1ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W art. 30 ustawy ustawodawca przewidział prawo do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży dłużnik alimentacyjny i przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Z przepisu tego wynika, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracyjny ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, że decyzja taka, aczkolwiek uznaniowa, nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych każdorazowo musi poprzedzać ustalenie sytuacji dochodowej, bytowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i jej ocena. Rozstrzygnięcie powinno zapaść po wnikliwym i szczegółowym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a sama decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. Podkreślenia przy tym wymaga, że przewidziana w ustawie możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami ma charakter nadzwyczajny i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy uzasadniają umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2016 r., poz. 2082), dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r.). Zdaniem Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając w sprawie wniosku skarżącego dokonało wszechstronnej i wyczerpującej analizy jego sytuacji dochodowej, bytowej, rodzinnej i zdrowotnej, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera należytą ocenę sytuacji skarżącego, dokonaną w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy i w oparciu o całokształt materiału dowodowego, zgodnie z wymogami procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Podstawą odmownego załatwienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego było przyjęcie przez organ, że sytuacja materialna i życiowa skarżącego uległa poprawie w stosunku do lat poprzednich i nie kwalifikuje go do skorzystania z możliwości umorzenia należności. Analizując sytuację zobowiązanego Sąd doszedł do przekonania, że organ II instancji miał podstawy przyjąć, że wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy jest trudna, jednakże nie uzasadnia umorzenia wnioskowanej należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Zasadnie dostrzegł organ, że sytuacja skarżącego w odniesieniu do roku 2011 r., w którym Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...] umorzył w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za lata 2008/2009, uległa pewnej poprawie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący od [...] zamieszkał w gospodarstwie domowym D.D., a więc utracił status bezdomnego. Ponadto, uzyskał wyższy dochód z tytułu emerytury, która według decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] wynosi [...] zł. Dodatkowo, na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] skarżący otrzymał dodatek pielęgnacyjny do emerytury w kwocie [...] zł. Po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł, podatku dochodowego w kwocie [...] zł, dokonaniu potrąceń należności alimentacyjnych, skarżący pobiera łącznie kwotę netto [...] zł, nie zaś [...] zł jak stwierdził w złożonej skardze. W oświadczeniu z dnia [...] skarżący podał, że emerytura do wypłaty wynosi [...] zł począwszy od [...]. W poprzednim, badanym przez organ okresie skarżący otrzymywał dochód z renty w kwocie [...] zł, z której po potrąceniu zaległości alimentacyjnych dochód stanowił kwotę [...] zł. Nadto, z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych z dnia [...] i z dnia [...] wynika, że skarżący tylko częściowo ponosi koszty utrzymania mieszkania i korzysta z pomocy właścicielki tego lokalu w formie posiłków i odzieży. Skarżący nie wskazał dochodu osoby wspólnie z nim zamieszkującej, twierdząc, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie korzysta z dodatku mieszkaniowego. Należy mieć przy tym na uwadze, że według zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym egzekucja należności alimentacyjnych wobec dwóch córek jest cały czas skuteczna. W ocenie Sądu, przedstawione okoliczności wystarczająco uzasadniają stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że aktualna sytuacja skarżącego nie musiała być uznana przez organ za sytuację wyjątkową, determinującą zwolnienie skarżącego ze spłaty zobowiązań wypłaconych dzieciom skarżącego w jego zastępstwie ze środków publicznych. Sąd nie kwestionuje, że skarżący jest poważnie chory i ponosi z tego tytułu koszty leczenia. Jednakże, jak słusznie zauważyło Kolegium, nie może to stanowić jedynej przesłanki stanowiącej podstawę do umorzenia zadłużenia z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu którego jest zobowiązany na mocy art. 27 ust. 2 ustawy. Sąd stoi na stanowisku, że konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, w tym wydatków na leczenie, nie czyni sytuacji skarżącego nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, niemniej jednak należy mieć na względzie, że umarzanie zaległych należności dłużnikowi alimentacyjnemu prowadzi do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych na wszystkich podatników, co w realiach niniejszej sprawy, również wobec skuteczności prowadzonej wobec skarżącego egzekucji zaległych świadczeń, nie znajduje uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, że w niniejszej sprawie Kolegium dokonało prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy i nie przekroczyło granic uznania administracyjnego, zaskarżone rozstrzygnięcie argumentując w sposób jasny i przekonujący. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) orzekł o oddaleniu skargi.