II SA/Sz 675/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r. o Nr [...]. Decyzją z dnia [...] wydaną przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z Ł. odmówiono przyznania A. T. świadczenia pielęgnacyjnego na B. T. Odmówiono również A. T. przyznania świadczenia w formie składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawę prawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 29 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A. T. jako brat B. T. nie spełnia wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący nie wykazał również, że jest w stosunku do swojej siostry opiekunem faktycznym w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. A. T. wniósł odwołanie od powyższej decyzji administracyjnej, podnosząc, iż siostra znajduje się pod Jego bezpośrednią stałą opieką, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, a On wystąpił do Sądu o jej całkowite ubezwłasnowolnienie i ustanowienie Go opiekunem prawnym. Na potwierdzenie słuszności swych twierdzeń załączył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodne z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z przywołanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca enumeratywnie wyliczył te podmioty, które uprawnione są do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a nadto wyraźnie przesądził, iż przysługuje on jedynie na dziecko. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż katalog podmiotowy art. 17 ust. 1 cyt. ustawy ograniczony jest tylko i wyłącznie do następujących osób: matki, ojca i opiekuna faktycznego dziecka. Strona nie jest bowiem żadnym z adresatów normy prawnej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – tzn. nie jest ani rodzicem B. T. ani Jej opiekunem faktycznym. Opiekunem faktycznym jest bowiem, w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Ponadto w tym miejscu podkreślić należy, iż zgodnie z art. 114 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przysposobić można osobę małoletnią (...), a taką bez wątpienia nie jest urodzona dnia 14 lipca 1954 r. B. T. Wymaganie małoletniości powinno być spełnione w dniu złożenia wniosku o przysposobienie. Dodatkowo Kolegium zauważyło, iż wskazany przez A. T. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 pozostaje bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Dotyczy on bowiem zgoła innej kwestii, a mianowicie niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (tj. z zasadą równości wobec prawa) przepisu art. 27 ust. 1-3 nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Na tę decyzję skargę wniósł A. T. W skardze podniósł, że od wielu lat opiekuje się niepełnosprawną siostrą i ponownie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący uprawnień do zasiłku stałego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu powołano się na fakt, iż do Trybunału Konstytucyjnego skierowane zostało pytanie prawne o zgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny. Wskazano, iż skoro podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był brak spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to orzeczenie Trybunału będzie miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął postępowanie w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą P.p.s.a.), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w takim zakresie może ją wzruszyć m.in., gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy P.p.s.a. Stosownie do treści art. 145a § 1 K.p.a, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania. Podnieść należy, iż w wyżej powołanym wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dokonując oceny przyczyn wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów prawnych osoby niepełnosprawnej Trybunał uznał, iż wyłącznie takie, prowadzące do naruszenia konstytucyjnej zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie może być usprawiedliwione założoną z góry niesprawnością władzy publicznej lub jej agend. W ocenie Trybunału nie jest to wartość konstytucyjna uzasadniająca odmienne traktowanie podmiotów znajdujących się w sytuacji podobnej, charakteryzującej się tymi samymi, relewantnymi kryteriami. Zatem w aktualnym stanie prawnym, powstałym na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego okoliczność, iż skarżący sprawuje opiekę nad siostrą, a nie nad własnym dzieckiem, nie może być podstawą do odmowy przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Ma to znaczenie dla oceny legalności decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie. Wprawdzie sąd administracyjny ocenia zaskarżony akt administracyjny według stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania, jednak należy to odnosić wyłącznie do sytuacji zmiany stanu prawnego w wyniku działań ustawodawcy, nie zaś w sytuacji orzeczenia o niekonstytucyjności przepisów przez Trybunał Konstytucyjny. Stosownie bowiem do art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie o niekonstytucyjności musi prowadzić do dalszych działań, mających na celu przywrócenie stanu zgodności z Konstytucją. Można to osiągnąć w wyniku wznowienia postępowania po orzeczeniu niekonstytucyjności, co jest możliwe w warunkach wskazanych w art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania. Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdził (por. wyrok z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt K 8/07), iż art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. Dlatego też byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając (w celu przywrócenia stanu konstytucyjności) możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na tle norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca aprobował zarazem możliwość dalszego naruszania Konstytucji na przyszłość, przez dalsze stosowanie w postępowaniu sądowym przepisu uznanego za niekonstytucyjny. W związku z tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego ukształtowało się jednolite stanowisko, co do tego, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może być stosowany przez sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w wyżej wskazanym zakresie to przepis ten w takim zakresie nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego organ administracji winien ponownie rozpoznać sprawę, uwzględniając stan prawny będący następstwem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.