II SA/Sz 676/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a: oddalić wniosek O. G. zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego wynoszącego 500 zł, od złożonej skargi na opisaną w sentencji decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nakazującą H. G., O. G. oraz J. G. rozbiórkę obiektów tymczasowych – domków holenderskich w ilości [...] sztuk ustawionych w czterech rzędach odpowiednio – 21, 14, 14, 15 sztuk podłączonych do instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz elektrycznej, postawionych na działce nr [...] przy ul. [...] w U. bez zezwolenia właściwego organu, zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, utrzymuje się z pracy w małym gospodarstwie rolnym, mieszka w kawalerce o powierzchni [...] m2. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu psa, dla którego czasem brakuje jej nawet na karmę. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką w części 33% domu o powierzchni [...] m2 o wartości szacunkowej [...] zł, mieszkania o szacunkowej wartości [...] zł, o powierzchni [...] m2 również w części 33% oraz w takiej samej części % nieruchomości rolnej liczącej [...] ha o przybliżonej wartości [...] zł. Miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego według oświadczenia skarżącej wynosi [...] zł, natomiast miesięcznie ponoszone wydatki to: jedzenie dla psa –[...] zł, media (woda, prąd, internet) – [...] zł, żywność– [.] zł, wydatki na mieszkanie – [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, tj. - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji bankowych z posiadanego przez wnioskodawczynię konta bankowego z okresu ostatnich 3 miesięcy, - dowodu potwierdzającego wysokość uzyskanego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz wskazanie jakiego rodzaju jest to gospodarstwo (np. uprawa roślin, hodowla zwierząt itp.), - dowodu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskanego w okresie ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzenia z rodzeństwem pensjonatu oraz pola namiotowo-campingowego "[...] " w U. i pracy w tamtejszej recepcji, - kserokopii decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości z rok 2016, - zaświadczenia z właściwej jednostki do spraw opieki społecznej, czy skarżąca w okresie ostatnich dwóch lat korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. O. G. żądanych dokumentów nie nadesłała. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy skarżącemu wymienionych w art. 246 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którą, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem sądowym) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13). W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. O. G. nie wykazała bowiem, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, z uwagi na podnoszone we wniosku okoliczności, oraz informacje wynikające ze strony internetowej pensjonatu oraz pola namiotowo-campingowego "[...] brzozy.pl została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji materialnej. Powyższe miało na celu ustalenie jej rzeczywistego dochodu (czy osiąga dodatkowy dochód z pracy w recepcji w przywołanym polu namiotowo-campingowym i pensjonacie) i zestawienie go z miesięcznymi kosztami niezbędnego utrzymania. Niewykonanie zobowiązania referendarza sądowego uniemożliwiło dokonanie powyższego zestawienia, a tym samym ocenę, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania referendarza sądowego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy również pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową skarżącej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.