II SA/Sz 681/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ustalającej opłatę adiacencką postanawia: ustanowić radcę prawnego Wyrokiem ogłoszonym w dniu [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowaniu, decyzji ustalającej opłatę adiacencką. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o prawie wniesienia skargi kasacyjnej został skarżącej doręczony w dniu [...]. W dniu [...] A. D. złożyła, na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie stać jej na profesjonalnego pełnomocnika. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem i jest osobą schorowaną. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej [...] euro. Źródłem utrzymania rodziny jest comiesięczny dochód uzyskiwany z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz emerytura męża w wysokości [...] zł. Dochód łączny rodziny wynosi [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto skarżąca wskazała, iż posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m2, w którym mieszka [...] letnia schorowana mama, natomiast mąż posiada mieszkanie [...] m2. Pismem Sądu z dnia [...] wnioskodawczyni została wezwana do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy : - odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącej za [...] r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury przez M. D. tj. odcinek potwierdzający pobieraną emeryturę, - oświadczenia, czy mama skarżącej pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeśli tak - to do nadesłania dokumentów potwierdzających uzyskiwaną emeryturę, - oświadczenia, czy mieszkanie stanowiące własność męża (o wielkości [...] m2) jest przedmiotem najmu, jeśli tak –to do wykazania osiąganych z tego tytułu dochodów, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie mieszkania z ostatnich trzech miesięcy (tj. czynsz, opłaty za energię elektryczną oraz gaz, telefon), - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia wydanego przez właściwą jednostkę organizacyjną gminy do spraw opieki społecznej dotyczącej sytuacji rodzinnej, a w szczególności, czy korzystała skarżąca lub mąż ze świadczeń opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nadesłała pismo procesowe, w którym oświadczyła, że nie korzysta ze świadczeń opieki społecznej. Razem z mężem mieszka w jego mieszkaniu, zatem mieszkanie to nie jest przedmiotem najmu. Wyjaśniła również, że jej mama nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Do powyższego pisma procesowego dołączyła: - kserokopie faktury za energię elektryczną w wysokości [...] zł i [...] (styczeń [...] r.), telefon stacjonarny na kwotę [...] (grudzień [...] r.) i [...] zł. (listopad [...] r.) oraz za dostawę gazu na kwotę [...] zł (za okres 2 miesięcy tj. od [...] do [...]), - kserokopie kwitów potwierdzających dokonywanie opłaty eksploatacyjnej za mieszkanie (czynsz) na kwotę [...] zł. oraz opłaty na fundusz remontowy w wysokości [...] zł (za miesiące październik, listopad i grudzień [...] r.). - zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające, iż mąż otrzymuje miesięcznie świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto (kwota do wypłaty [...] zł), - zeznanie podatkowe PIT-28 wraz z informacją o przychodach PIT-28A za rok [...], z których wynika, iż z prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca uzyskała przychód podlegający opodatkowaniu ryczałtem ewidencjonowanym w wysokości [...] zł (z ryczałtu w wysokości [...] zł odliczono składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł), - wyciągi z rachunku bankowego na dzień [...] z saldem ujemnym [...] zł; [...] r. z saldem ujemnym na kwotę [...] zł oraz [...] z saldem dodatnim [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ww. ustawy). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w tym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Natomiast przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). W doktrynie i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko co do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącą dokumentów, jak i informacji zawartych w formularzu PPF rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej ([...] zł brutto miesięcznie) oraz emerytury ([...] zł brutto miesięcznie - [...] zł netto). Wobec powyższego, należy stwierdzić, iż dochody dwuosobowego gospodarstwa domowego zamykają się kwotą ok. [...] zł, co daje średniomiesięczny dochód na jednego członka rodziny w wysokości ok. [...] zł. Istotne jest przy tym, że część dochodów gospodarstwa domowego przeznaczana jest na konieczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania ok. [...] zł miesięcznie. Rodzina nie posiada żadnych oszczędności, ani wartościowych składników majątku, które mogłyby być spieniężone na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto należy zaznaczyć, iż skarżąca jest osobą schorowaną, a jej mąż jest w podeszłym wieku. Dokonując zestawienia dochodów z niezbędnymi wydatkami należy przyjąć, że skarżąca wykazała, iż zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez ustanowienie radcy prawnego, albowiem nie jest w stanie z posiadanych środków, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża, ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Oceniając zdolność strony do poniesienia kosztów wynajęcia radcy prawnego, Sąd miał na uwadze okoliczność, iż koszty działania pełnomocnika w sprawie mogłyby stanowić barierę w dostępie skarżącej do Sądu, z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie byłaby zdolna do wygospodarowania z bieżących dochodów odpowiednich środków na poniesienie tych kosztów. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu zwłaszcza poprzez uniemożliwienie złożenia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika (por. postan. NSA z 20 października 2005 r. sygn. II FZ 651/05, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd kierując się wskazaniami logicznego wnioskowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy stwierdza, że skarżąca w sposób przekonywujący wykazała, że w jej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie radcy prawnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.