II SA/Sz 694/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2012 r. sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy, na podstawie art. 20 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze. zm.) oraz § 5 - § 12 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2011 r. Nr 298 poz. 1769) odmówił D.Ł. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostry D.D.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że D.D. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Z informacji uzyskanej w trakcie wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] r. przez pracownika socjalnego oraz z informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że matka D.D. – J.D. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na dziecko/osobę legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko. W odwołaniu od powyższej decyzji D.Ł. podniosła, że jej mama J.D. przebywa na emeryturze z tytułu zatrudnienia, czego organ nie wziął pod uwagę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą złożyła D.Ł., która jest osobą zamężną, ma własną rodzinę i nie zamieszkuje z osobą niepełnosprawną. Według wywiadu środowiskowego codziennie zabiera siostrę z domu rodziców i sprawuje opiekę nad nią i własnym dzieckiem. Siostra zamieszkuje z rodzicami. Następnie Kolegium wyjaśniło, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia licznych warunków, które wynikają przede wszystkim z art. 17 ust. 1, 1a i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz faktycznemu opiekunowi dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1). Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ustępie 1 (ust. 1a). Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko, które wymaga sprawowania opieki (ust. 5 pkt 3). Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, tj. matkę, ojca, dzieci. Natomiast dalszych krewnych, w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych albo osoby te nie mogą wypełniać swojego obowiązku. W rozpatrywanej sprawie, w świetle przywołanego przepisu, wobec D.D. - osoby niepełnosprawnej, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, obowiązek alimentacyjny w linii prostej mają jej rodzice. Są to osoby w wieku emerytalnym i mają ustalone prawo do emerytury. Ponadto, matka osoby niepełnosprawnej korzysta z wcześniejszych świadczeń emerytalnych dla osób opiekujących się dziećmi specjalnej troski. Na potwierdzenie tych faktów organ wskazał na decyzję ZUS z dnia [...] o przyznaniu emerytury J.D. oraz na pismo ZUS z [...] r. skierowane do GOPS na wniosek organu, informujące o pobieraniu przez J.D. wcześniejszej emerytury na córkę D.D.. Powyższe, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zobowiązuje matkę J.D. do sprawowania opieki nad dzieckiem, na które uzyskała przedmiotowe uprawnienia. Ponadto, brak jest okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, do sprawowania przez te osoby przedmiotowej opieki nad niepełnosprawną córką. Z załączonych w sprawie zaświadczeń lekarskich oraz wywiadu środowiskowego wynika, iż rodzice nie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, zamieszkują z córką, prowadzą z nią wspólne gospodarstwo domowe i sprawują nad nią opiekę, a w sprawach codziennych pomaga im druga córka. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że wykluczona jest możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez siostrę osoby niepełnosprawnej, którą łączy pokrewieństwo w linii prostej, ale drugiego stopnia ponieważ nie zostało spełnione wymaganie art. 17 ust. 5 pkt. 3, tj. matka osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury jako osoba opiekująca się dzieckiem D.D.. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła D.Ł. W skardze podniosła, że decyzja Kolegium jest dla niej krzywdząca, ponieważ J.D., jej mama jest na emeryturze ze względu na swój wiek. Ponadto, jest osobą schorowaną i aktualnie oczekuje na wyznaczenie terminu posiedzenia komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli Sądu, przeprowadzonej pod kątem zgodności z prawem, stosownie do kompetencji wynikających z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy, odmawiającą przyznania D.Ł. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad siostrą D.D. Zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zamieszczone zostały w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze. zm.). Przepis ten określa zarówno przesłanki pozytywne, które należy spełnić celem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i przesłanki negatywne, których wystąpienie stoi temu na przeszkodzie. Orzekając o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak Wójt Gminy, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołało art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko. W oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że J.D. pobiera wcześniejszą emeryturę na córkę - niepełnosprawną D.D., co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D.Ł.. Na dowód tego organ powołał się na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o przyznaniu emerytury J.D. oraz pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Dokonana przez Sąd analiza akt administracyjnych sprawy, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze jak i w złożonym wcześniej odwołaniu od decyzji organu I instancji, budzi poważne wątpliwości co do trafności ustaleń organu odwoławczego. W aktach sprawy znajduje się pismo Kierownika Inspektoratu ZUS Oddział [...] z dnia [...] r., w którym podano, że J.D. posiada uprawnienia do wcześniejszej emerytury na D.D. Skarżąca kwestionując ten fakt podniosła w odwołaniu, że nie jest to prawdą, bowiem jej matka – J.D. przebywa na emeryturze z tytułu zatrudnienia, o czym świadczy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Z ww. decyzji, dołączonej przez skarżącą do odwołania oraz z kserokopii Legitymacji emeryta-rencisty J.D. nie wynika, jak uznało do Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że J.D. pobiera wcześniejszą emeryturę na dziecko. Co więcej, wśród załączników do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] wymieniono m.in. decyzję o wstrzymaniu emerytury o symbolu [...]. Świadczy to o tym, że J.D. posiadała już wcześniej emeryturę przyznaną inną decyzją. Jednakże obowiązująca decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nie wskazuje, jakoby rozstrzygała o prawie do wcześniejszej emerytury przyznanej na dziecko. Okoliczność ta może potwierdzać trafność zarzutu skarżącej, że organy obu instancji błędnie przyjęły, w ślad za informacją udzieloną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] r., że jej matka nadal pobiera wcześniejszą emeryturę w związku z opieką nad D.D.. To natomiast oznacza, że w sprawie istnieją nadal uzasadnione wątpliwości związane z niepełnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Gdyby bowiem okazało się, że nie ma w rodzinie skarżącej osoby posiadającej ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na D.D. odpadłaby powołana w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kwestia ta będzie wymagała dodatkowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Sąd dostrzegł, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze zamieściło fragment, który miałby wskazywać na próbę podważenia przez organ odwoławczy także wystąpienia innej przesłanki umożliwiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego a polegającej na braku możliwości sprawowania opieki nad D.D. przez jej rodziców. Sposób przedstawienia tego wywodu jest jednak nieprzekonujący. Kolegium stwierdziło bowiem, że w jego ocenie, "organ pierwszej instancji przeprowadził w sposób prawidłowy ocenę sytuacji rodzinnej osoby wymagającej opieki i możliwości sprawowania przedmiotowej opieki przez osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności". Ustalenie to nie znajduje potwierdzenia w stanowisku zaprezentowanym przez organ I instancji. W krótkim uzasadnieniu decyzji Wójt Gminy wskazał, jako jedyną przeszkodę przyznania D.Ł. świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostry D.D., fakt posiadania przez J.D. prawa do wcześniejszej emerytury na D.D., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tożsama argumentacja, odwołująca się wyłącznie do postanowień art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, została zaprezentowana także w podsumowaniu zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Rekapitulując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie występują istotne wątpliwości co do prawidłowości ustaleń stanu faktycznego odnoszącego się do pobierania przez J.D. wcześniejszej emerytury na D.D. Z tego względu, nie przesądzając o ostatecznym wyniku sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W związku z tym, że stwierdzone uchybienie dotyczyło również działań organu I instancji Sąd uznał za celowe uchylić również decyzję Wójta Gminy, na mocy art. 135 ww. ustawy. W przypadku ewentualnego wykluczenia istnienia negatywnej przesłanki zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ prowadzący postępowanie zobowiązany będzie rozważyć również spełnienie przez skarżącą pozostałych warunków o których mowa w art. 17 ww. ustawy, dając temu jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji.