II SA/Sz 698/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] ustalił obowiązek zwrotu przez D.D. kwoty [...] zł tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego R.D. na osoby uprawnione, tj. D.D. za okres od [...]. do [...] oraz O.D. za okres od [...] wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wypłacił R.D. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione, tj. D.D. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] oraz O.D. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...]. Organ powołał w uzasadnieniu decyzji przepisy art. 27 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z których wynika konieczność zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D.D. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem argumentował, że R.D. przestała zajmować się dziećmi od [...] r. i pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego zmarnotrawiła. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia[...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ustaliło, że decyzją [...]zostało przyznane R.D. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci, tj. córkę D.D. na okres od [...] r. oraz na syna O.D. na okres od [...]r. w wysokości [...] zł. miesięcznie na każde dziecko. Decyzją [...] r. został ograniczony czas świadczenia dla D.D. do [...]. i O.D. do [...]r., co nastąpiło w związku z wydaniem postanowień Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] w sprawie o alimenty dla D.D. od matki R.D. oraz postanowienia z dnia [...] sygn. akt [...] w sprawie o alimenty dla O.D. od matki R.D.. Organ odwoławczy przyjął, że należne od D.D. i wypłacone R.D. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę dotyczyły okresu od [...] zaś świadczenia wypłacone na syna dotyczyły okresu od [...]r. Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów, obliguje organ do podjęcia decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu należności organowi właściwemu, a jej wydanie uzależnione jest tylko i wyłącznie od zakończenia okresu świadczeniowego, a przy tym na wydanie decyzji w tym przedmiocie nie ma wpływu sytuacja dłużnika alimentacyjnego. Odnosząc się do pozostałych uwag zawartych w odwołaniu Kolegium powołując się na wywiady środowiskowe z dnia [...] r. oraz z dnia [...] przeprowadzone przez pracownika socjalnego poinformowało, iż z akt sprawy nie wynika aby R.D. w rozpatrywanym okresie nie sprawowała opieki nad dziećmi, a otrzymywane świadczenia zmarnotrawiła. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. D.D. złożył na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie. Wyjaśnił, że od [...] samotnie wychowuje dwójkę dzieci. Od tego okresu nie ma kontaktu z żoną. Żona przebywa na terenie [...]. Sytuacja skarżącego w powołanym wyżej okresie była znana pracownikom socjalnym MOPS w [...]. Pieniądze wypłacone R.D. nie "trafiły" na potrzeby życiowe dzieci. Według skarżącego, żądanie zwrotu alimentów wypłaconych R.D., które zostały zmarnotrawione, stanowi naruszenie jego praw. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy te sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W toku tej kontroli sąd administracyjny, jak stanowi to art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.),określana dalej jako P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygając niniejszą sprawę zgodnie z powyższym kryterium i we wskazanych wyżej granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z powodów w niej podanych. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego, zmarnotrawienie przez matkę wypłaconych do jej rąk przez fundusz alimentacyjny świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich uprawnionych nie stanowi okoliczności uzasadniającej niezgodność z prawem decyzji w przedmiocie nałożenia na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. Zważyć trzeba, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) zgodnie z którymi, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (ust.1), a organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Mieć też trzeba na względzie, że art. 27 ust. 1 a wskazanej ustawy stanowi, że naliczanie odsetek następuje od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Z powyższych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek właściwego organu wydania stosownej decyzji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z tego funduszu. Tak więc decyzja podjęta na powyższej podstawie prawnej nie jest decyzją uznaniową, w ramach której organ byłby uprawniony i zobowiązany do badania sposobu rozdysponowania świadczeń przez osobę, do rąk której świadczenia zostały wypłacone jak również sytuacji materialnej zobowiązanego. Powołane przepisy art. 27 ust. 1, ust 1 a oraz ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazują także organowi decyzyjnemu katalog ustaleń koniecznych do podjęcia zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Organ prowadzący postępowanie w trybie art. 27 ust. 2 tej ustawy, zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, czy świadczenia zostały wypłacone oraz kiedy nastąpiła ich wypłata. Dlatego, tak jak już wyżej zostało to zasygnalizowane, przy badaniu legalności decyzji podjętej w niniejszej sprawie nie ma podstaw prawnych do brania pod uwagę zarzutów skargi wskazujących, że ośrodkowi pomocy społecznej znana jest sytuacja skarżącego, oraz że matka dzieci zmarnotrawiła środki wypłacone z funduszu alimentacyjnego. Nie pozbawia to jednak skarżącego prawa do ubiegania się, w drodze odrębnego postępowania administracyjnego, o umorzenie w całości lub w części zaległości wobec funduszu wraz z zaległymi odsetkami lub odroczenia obowiązku ich zapłaty bądź rozłożenia na raty, co umożliwia przepis art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższe rozważania wskazujące na niezasadność zarzutów skargi nie oznaczają jednak, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przede wszystkim w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ I instancji nie został zebrany należycie materiał dowodowy niezbędny do dokonania ustaleń mających znaczenie dla stwierdzenia, że spełnione zostały materialnoprawne przesłanki decyzji, o której mowa w art. 27 ust. 2 cytowanej ustawy, co narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz wiąże się z naruszeniem art. 107 § 3 kpa. Ustalone w postępowaniu wyjaśniającym organu I instancji okoliczności, niekwestionowane przez organ odwoławczy oraz nie uzupełnione w postępowaniu odwoławczym, stanowiły podstawę do nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami jako równoważnej wypłaconym w ustalonym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego fakty wypłat świadczeń na rzecz poszczególnych uprawnionych i dat w jakich wypłaty te nastąpiły. W ustaleniach organów orzekających w sprawie zabrakło wskazania sposobu przeprowadzenia obliczeń z uwzględnieniem kiedy i jakie kwoty zostały wypłacone. Braku tego nie usuwa znajdujące się w aktach administracyjnych zestawienie sporządzone przez pracownika administracyjnego, z którego wynika suma zadłużenia [...] zł oraz kwota należnych odsetek [...] zł, bez jednoczesnego wskazania, w jaki sposób kwoty te zostały ustalone i jaki dokładnie okres one obejmują oraz kiedy w jakiej kwocie dokonano wypłaty, mimo że wskazana kwota [...] zł obejmuje świadczenia na rzecz dwóch uprawnionych i dotyczy różnych czasookresów. Wobec powyższego stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 decyzji organu I instancji, wydano pomimo braku zebrania pełnych dowodów, które pozwalałby przyjąć bezspornie, że wysokość ustalonego zobowiązania została wobec skarżącego ustalona w prawidłowy sposób. Mieć bowiem trzeba na względzie, że – jak ustalono to w zaskarżonej decyzji – obowiązek D.D. zwrotu świadczenia wypłaconego z funduszu na rzecz córki D.D. dotyczył okresu od [...]a na rzecz syna O. dotyczył okresu od [...]r. Brak opartych na należytej podstawie dowodowej ustaleń co do wysokości zaległości D.D. wobec funduszu alimentacyjnego powoduje, że uchyla się spod skutecznej kontroli sadowej rozstrzygnięcie w zakresie ustalenia odsetek. Zgodnie z treścią przepisu art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w decyzji powinny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki są naliczane. Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie (także organowi odwoławczemu i sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości, a także na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny z dnia 23 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Po 199/10, opublikowany w Lex 585370). Mając powyższe na uwadze, wskazać trzeba na niezgodność z prawem również rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 decyzji organu I instancji, skoro organ podał w nim jedynie wysokość stopy procentowej oraz nie określił precyzyjnie, daty od której należy liczyć dłużnikowi odsetki, czego nie dostrzegło Kolegium rozpatrując odwołanie D.D.. Wyżej wskazane braki postępowania wyjaśniającego prowadzą do wniosku, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów procesowych, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja ta obarczona była brakami ustaleń faktycznych sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 Kpa), rzutującymi na wadliwość podjętej decyzji w tym wadliwość jej uzasadnienia (art. 107 § 1 i § 3 Kpa). Niedopełnienie wskazanym wyżej obowiązkom stanowi także o naruszeniu przez organ I instancji zasady pogłębiania zaufania uczestników do władzy publicznej (art. 8 Kpa) oraz przekonywania (art. 11 Kpa). Obowiązkiem każdego administracji publicznej jest najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika także z powołanych wyżej zasad, czyli ustawowego obowiązku wyjaśniania stronie zasadności rozstrzygnięcia. Organ II instancji, nie dostrzegając wskazanych wyżej uchybień i utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, uchybienia te powielił, a tym samym dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Kierując się istotą postępowania administracyjnego, jako dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy podkreślić trzeba istniejącą w niniejszej sprawie możliwość uzupełnienia braków postępowania przez organ II Instancji. Organ odwoławczy może bowiem korygować zarówno wady prawne decyzji, jak też wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, bądź powodujące inne nieprawidłowości, a zatem również może zebrać dodatkowy materiał dowodowy. Zgodnie z art. 136 Kpa organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Ewentualne ograniczenia w stosowaniu powołanego wyżej rozwiązania wynikają z przepisu art. 138 § 2 Kpa i dotyczą sytuacji, gdy organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub też, gdy konieczny do wyjaśnienia zakres ustaleń faktycznych sprawy ma istotny wpływ na jego rozstrzygnięcie. W takiej sytuacji zaistniała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego jedynie zaskarżonej decyzji organu II instancji. Organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę D.D. winien wziąć pod uwagę i usunąć wskazane przez Sąd uchybienia w zakresie gromadzenia dowodów i ustaleń faktycznych, a następnie wydać rozstrzygniecie adekwatne do poczynionych ustaleń z uwzględnieniem wskazania na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat naliczone zostały odsetki. Dlatego należało orzec, jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie zawarte w pkt II sentencji oparte zostało na podstawie art. 152 tej samej ustawy.