II SA/Sz 704/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2025 r. przy udziale Prokuratora Regionalnego w Szczecinie sprawy ze skargi B. S. reprezentowanego przez kuratora A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.KA.430.4045/2023 w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz kuratora A. H. wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym w kwocie 192 (sto dziewięćdziesiąt dwa) złote powiększoną o stawkę 23% podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 1 września 2023 r., nr DZ.404553.6282-024815.2023.ŻW, Prezydent Miasta S. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 6, art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm., dalej: "u.w.r.") oraz § 4 pkt 1 i 2 uchwały Nr [...] Rady Miasta S. z dnia 11 września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (dalej: "uchwała"), po rozpatrzeniu wniosku B. S. (dalej: "strona", "skarżący") reprezentowanego przez r. pr. A. H. - kuratora dla osoby nieobecnej, odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka M. S. w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji oraz akt administracyjnych na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w S. , [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2021 r, sygn. akt [...], małoletnia M. S. ur. [...].10.2009 r. została umieszczona w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Rodzina zastępcza, w której umieszczono córkę strony otrzymuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Przytaczając treść art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a u.w.r. organ I instancji wyjaśnił, że rodzice dziecka ponoszą opłatę za jego pobyt w rodzinie zastępczej oraz że za ponoszenie tej opłaty odpowiadają solidarnie. Organ I instancji wskazał przy tym, że matce biologicznej - S. W. ustalono opłatę za pobyt M. S. w pieczy zastępczej w wysokości 90% obowiązującej kwoty. W oparciu o System Rejestrów Państwowych Źródło organ I instancji ustalił, że B. S. był zameldowany na pobyt stały do dnia [...] stycznia 2018 r. przy ul. [...] i nie posiada zameldowania na pobyt czasowy. Ustalił również, że B. S. nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. , nie pobiera świadczeń w S. Centrum Świadczeń, nie pobiera zasiłków, renty ani emerytury, nie jest zgłoszony do ubezpieczeń w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. , nie przebywa ani nie przebywał w areszcie śledczym lub zakładzie karnym na terenie kraju. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w S. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2023 r., sygn. akt [...], ustanowiono kuratora w osobie A. H. (radcy prawnego) dla nieobecnego B. S. w celu reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym o ustalenie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej małoletniej M. S.. Pismami z dnia 18 lipca 2023 r. i 11 sierpnia 2023 r., skierowanymi do ustanowionego kuratora, organ I instancji poinformował o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, o materiale dowodowym zebranym w sprawie oraz o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty. W piśmie z dnia 30 sierpnia 2023 r. (data wpływu do organu 1 września 2023 r.) kurator poinformowała, że nie ma żadnego kontaktu z B. S., jednakże w jego imieniu wnosi o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. Organ I instancji przytoczył treść § 4 pkt 1 i pkt 2 uchwały i stwierdził, że ze względu na niemożność ustalenia sytuacji materialno-bytowej strony nie jest możliwe ustalenie czy spełnia przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty. Organ I instancji wskazał, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby w stosownym terminie przedstawiła dowody na okoliczność, od której zależy korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy. Niedopełnienie tego obowiązku przez stronę uzasadnia wyciągnięcie w stosunku do niej negatywnych skutków. Ponadto organ I instancji wskazał, że odstąpienie od ustalenia opłaty nie ma charakteru obligatoryjnego, bowiem zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Oznacza to, że organ orzekający w przedmiotowej sprawie może, a nie musi odstąpić od ustalenia opłaty, nawet przy spełnianiu przesłanek wskazanych w uchwale. Konkludując, organ I instancji stwierdził, że należało odmówić odstąpienia od ustalenia opłaty B. S. za pobyt córki M. S. w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Organ I instancji poinformował przy tym, że po uprawomocnieniu się decyzji odmawiającej odstąpienia od ustalenia opłaty, odrębną decyzją zostanie ustalona opłata za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej oraz że umorzenie części lub całości tej należności, odroczenie terminu płatności, rozłożenie tej płatności na raty dla obojga rodziców lub z osobna dla każdego z nich, o ile nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i spełniają przesłanki do zastosowania takiej ulgi, może być przedmiotem odrębnego postępowania po uprawomocnieniu się decyzji nakładającej odpłatność, na wniosek osoby zainteresowanej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji wniesionego przez kuratora ustanowionego dla B. S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium odwołując się do treści art. 193 ust. 1, ust. 1a i ust. 2, art. 194 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz § 4 uchwały podkreśliło, że odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter fakultatywny oraz że organ może odstąpić od ustalenia opłaty jedynie i to tylko w ściśle określonych, wyjątkowych sytuacjach. W ocenie Kolegium, w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, obowiązkiem organu jest przede wszystkim prawidłowe zgromadzenie materiału dowodowego i jego ocena. Jeśli strona nie współpracuje z organem, to organ może jedynie sięgnąć do dostępnych danych, co też w analizowanej sprawie organ uczynił. Kolegium wskazało, że faktem jest, że skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych, ale też podkreśliło, że nie korzysta z żadnych zasiłków, ani też aktywnie nie poszukuje zatrudnienia, co nakazuje uznać, że nie znajduje się on aktualnie w sytuacji tak trudnej, aby uzasadniała ona odstąpienie od ustalenia opłaty. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosła działająca w imieniu B. S. kurator – r. pr. A. H.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. błędne zastosowanie art. 194 ust. 1 i ust. 2 i ust. 3 u.w.r. w zw. z § 3, § 4 i § 5 uchwały, w ten sposób, że organ I instancji odmówił skarżącemu odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka M. S. w rodzinie zastępczej spokrewnionej oceniając w sposób nieprawidłowy: - jego sytuację finansową i osobistą, podczas gdy niemożność ustalenia sytuacji materialno-bytowej pozwala sądzić, że ustalona należność byłaby nieściągalna. 2. naruszenie przepisów postępowania, tj.: - niezastosowanie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., w ten sposób, że organ I Instancji nie uwzględnił, że w przedmiotowej sprawie ustanowiono przedstawiciela dla osoby nieznanej i zachodzi uzasadnione przypuszczenie o braku środków umożliwiających ponoszenie opłat opieki w pieczy zastępczej a więc stanowi szczególną przesłankę uzasadniającą odstąpienie od ustalania opłaty oraz że ww. uzasadniona okoliczność mieści się w granicach innego zdarzenia losowego, co winno skutkować odstąpieniem od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej; - niezastosowanie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., w ten sposób, że organ odwoławczy nie ustalił, że skarżący nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W oparciu o tak postawione zarzuty kurator wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka M. S. w rodzinie zastępczej spokrewnionej, a także przyznanie wynagrodzenia według norm przepisanych w podwójnej wysokości powiększonego o stawkę VAT. W uzasadnieniu skargi kurator podniosła, że przed wydaniem decyzji, organ powinien zbadać i wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą mieć dla sprawy istotne znaczenie. Motywy decyzji o charakterze uznaniowym nie mogą być bowiem dowolne, muszą mieć związek ze sprawą oraz opierać się na przesłankach o charakterze prawnym. Według kurator organ zaniechał wypełnieniu obowiązku zawartego w art. 7 k.p.a. stanowiącego nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określonego w art. 77 § k.p.a. obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Tym samym organ nieprawidłowo nie uwzględnił przesłanki z § 4 pkt 2 lit e uchwały, tj. wystąpienia innej uzasadnionej okoliczności. Według kurator brak możliwości ustalenia miejsca pobytu, a także okoliczność ustanowienia dla skarżącego kuratora dla osoby nieobecnej może stanowić taką okoliczność, gdyż w efekcie poprzez odwołanie się do zasad doświadczenia życiowego można przypuszczać, że skarżący nie posiada środków finansowych na dokonywanie opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i jakakolwiek ustalona kwota pozostałaby nieściągalna. Tak ukształtowana bieżąca sytuacja skarżącego może znacząco wpływać na domniemanie o jego złej sytuacji materialnej, która przemawia za odstąpieniem od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Pismem z dnia 25 listopada 2024 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej zgłosił swój udział w postępowaniu sądowym, zaś w piśmie z dnia 9 grudnia 2024 r. wniósł o ustanowienie kuratora dla skarżącego B. S., którego miejsce pobytu nie jest znane oraz o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu stanowiska procesowego prokurator podniósł, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie prokuratora w sprawie istotne znaczenie ma nie tylko ustalenie sytuacji dochodowej strony, ale również jej ewentualnej bezdomności. Zgodnie bowiem z § 4 pkt 2 lit e uchwały odstąpienie od ustalenia opłaty w całości może nastąpić gdy dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej 300% kryterium dochodowego określonego o pomocy społecznej oraz zachodzi inna niż wymienione w lit. a-d uzasadniona okoliczność, w szczególności bezdomność. Tymczasem mimo, że z akt sprawy wynikało, że B. S. może być osobą bezdomną organ nie wyjaśnił ww. okoliczności. Prokurator podniósł, że za bezdomnością ww. przemawiał nie tylko fakt, że od lat nie posiada on żadnego adresu zameldowania, zaś w NFZ nie zgłoszono deklaracji wyboru lekarza pierwszego kontaktu, ale przede wszystkim z wydruku z systemu MOPS znajdującego się na karcie 12 akt sprawy, w którym na podstawie sprawy o sygn. [...] ujawniono jako adres pobytu/korespondencyjny B. S. - S. , ul. [...] Tymczasem jak wynika z informacji zamieszczonej na stronie [...] pod ww. adresem mieści się Schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi - Stowarzyszenie "[...]". Bezdomność strony można było zatem zweryfikować choćby zwracając się wprost do schronisk dla bezdomnych w S. o stosowne informacje (aktualne i z poprzednich lat), ustalając w Dziale Pomocy Osobom Bezdomnym MOPS w S. czy ww. jest osobą odnotowaną w jakikolwiek sposób jako bezdomny (korzystający aktualnie czy w przeszłości z jakiegokolwiek schroniska dla bezdomnych czy innego instytucjonalnego wsparcia dla bezdomnych), przesłuchując w sprawie świadków - rodzinę zastępczą, u której przebywa dziecko, byłą żonę ww., czy też zapoznając się z aktami sprawy opiekuńczej Sądu Rejonowego [...] w S. , sygn. akt [...], w którym wydano postanowienie orzekające m.in. o pozbawieniu ww. władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Brak podjęcia ww. aktywności dowodowej z urzędu w sytuacji gdy bezdomność strony stanowi przesłankę odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej stanowi o naruszeniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu uzasadniającym wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 704/24 Sąd ustanowił dla B. S., którego miejsce pobytu nie jest znane kuratora w osobie r. pr. A. H.. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność zapadłego rozstrzygnięcia z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Jednocześnie, co wymaga podkreślenia wobec wniosku skargi o orzeczenie o odstąpieniu od ustalenia opłaty, Sąd nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. odmawiającą odstąpienia od ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt jego córki w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę o określonej w tym przepisie wysokości. Opłatę tą ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 194 ust. 1 u.w.r.). Podkreślić przy tym należy, że wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi tymczasowo właściwy powiat (art. 191 ust. 1 pkt 1 u.w.r.). Stosownie zaś do art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając tę uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty. Stosownie do postanowień § 4 uchwały odstąpienie od ustalenia opłaty w całości może nastąpić w następujących sytuacjach: 1) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, 2) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 300% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi jedna z poniższych przesłanek: a) osoba zobowiązana ma orzeczoną niepełnosprawność wykluczającą podjęcie zatrudnienia, b) osoba zobowiązana nie jest pełnoletnia, c) osoba zobowiązana ma na utrzymaniu inne małoletnie dzieci, d) okres pobytu w pieczy został zakończony, a rodzic realizuje postanowienia ustalonego z asystentem rodziny planu pracy z rodziną lub postanowienia kontraktu socjalnego, e) wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, inna niż wskazana w pkt a. Zwrócić należy uwagę, że postępowanie w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma w istocie charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku strony o odstąpienie od ustalenia opłaty czy też prowadząc postępowanie wszczęte z urzędu odstąpić od jej ustalenia. Natomiast przyjęcie braku przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi wobec osoby zobowiązanej bezwzględnie obliguje organ do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony. Organ I instancji uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że ze względu na niemożność ustalenia sytuacji materialno-bytowej strony nie jest możliwe ustalenie czy spełnia przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty. Przy czym z akt sprawy wynika, że organ I instancji podjął czynności w wyniku których ustalił, że skarżący nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. , nie pobiera świadczeń w S. Centrum Świadczeń, nie pobiera zasiłków, renty ani emerytury, nie jest zgłoszony do ubezpieczeń w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. , nie przebywa ani nie przebywał w areszcie śledczym lub zakładzie karnym na terenie kraju. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego, przy jednoczesnym braku inicjatywy dowodowej kuratora strony, organ I instancji, a za nim Kolegium, zasadnie w ocenie Sądu, nie znalazły podstaw do stwierdzenia spełnienia przesłanek do zastosowania odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt małoletniej córki B. S. w pieczy zastępczej. Wbrew stanowisku kuratora skarżącego do odstąpienia od ustalenia opłaty nie było wystarczające to, że miejsce pobytu B. S. jest nieznane i ustanowiono dla niego kuratora. W ocenie Sądu nie jest trafny wniosek kuratora, że w związku z tymi okolicznościami należy przypuszczać, że skarżący nie posiada środków finansowych na dokonywanie opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej czy też ustalona opłata pozostałaby nieściągalna. Po pierwsze należy wskazać, że możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty nie jest warunkowana domniemaniem złej sytuacji finansowej strony a ustaleniem, że dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza 150 %, względnie 300 % (przy spełnieniu dodatkowej przesłanki określonej w § 4 pkt 2 lit. a-e uchwały) kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej. Po drugie, sam fakt, że nie jest znane miejsce pobytu skarżącego nie oznacza automatycznie, że nie uzyskuje on dochodu. Po trzecie nie można pomijać okoliczności, że skarżący - lat [...], jest w okresie aktywności zawodowej. Brak informacji o uzyskiwanych dochodach nie przesądza o tym, że skarżący takich dochodów nie uzyskuje, zwłaszcza w kontekście ustaleń organu, że nie przebywa w areszcie śledczym czy też zakładzie karnym (a w związku z tym miałby utrudnione możliwości zarobkowe), nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny (co może oznaczać, że uzyskuje środki finansowe nieewidencjonowane, pozwalające mu funkcjonować bez takiej pomocy). Ponadto zwrócić należy uwagę, że będąca przedmiotem zaskarżenia decyzja nie obciąża skarżącego opłatą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a jedynie stwierdza, że nie stwierdzono przesłanek do odstąpienia obciążenia go tą opłatą. Dopiero w wyniku kolejnej decyzji, w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, skarżący może zostać obciążony przedmiotową opłatą w skonkretyzowanej wysokości. Zatem podnoszone przez kuratora kwestie ustalenia opłaty i ewentualnej jej egzekucji będą przedmiotem odrębnych postępowań. W ocenie Sądu nie są uzasadnione zarzuty kurator skarżącego, dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie przez organ, że skarżący nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do odstąpienia od ustalenia opłaty. Wskazać należy, iż organ I instancji informując o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, mając na uwadze uchwałę, poinformował jednocześnie o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty. Kurator taki wniosek złożyła. Co prawda postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty może być wszczęte nie tylko na wniosek strony, ale także z urzędu, to jednak organ administracyjny nie ma obowiązku wszczynania postępowania z urzędu w każdym przypadku. Przepis art. 61 § 1 k.p.a. (który stanowi, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu) musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 203/19). Przepisem prawa materialnego w niniejszej sprawie jest przytoczony § 4 uchwały, który pozwala organowi I instancji na wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty. Przepis ten posługuje się sformowaniem "może", co oznacza, że decyzja wydawana na jego podstawie ma charakter uznaniowy. Oznacza to ponadto, że organ nie tylko nie ma obowiązku wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty, ale także nie ma obowiązku wszczynania postępowania z urzędu w tym przedmiocie, co jest logiczną konsekwencją dokonanej wstępnie przez organ oceny przesłanek takiego odstąpienia. Na organie nie spoczywa więc ustawowy obowiązek wszczynania z urzędu takiego postępowania. Musi je natomiast wszcząć w razie złożenia stosownego wniosku przez zainteresowaną stronę, co wprost wynika z art. 194 ust. 3 u.w.r., w takim przypadku obowiązkiem tej strony jest wykazanie przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia opłaty. Kurator poza stwierdzeniem, że nie ma żadnego kontaktu z B. S. nie przedstawiła żadnych dowodów zmierzających do ustalenia dochodu skarżącego. Niemniej jednak podjęte przez organ działania i ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty. Analogicznie należy odnieść się do przedstawionego w postępowaniu sądowym stanowiska prokuratora. Ewentualna bezdomność skarżącego nie stanowi w świetle § 4 uchwały samodzielnej przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty. Nawet w przypadku ustalenia bezdomności skarżącego nadal zasadniczą kwestią pozostaje jego sytuacja dochodowa. Bezdomność mogłaby dać asumpt do przyjęcia wyższego progu (300% zamiast 150%) kryterium dochodowego uprawniającego do odstąpienia od ustalenia opłaty. Konkludując, w ocenie Sądu, słusznie organy przyjęły, że ponieważ podjęte przez organ I instancji czynności okazały się nieskuteczne i nie udało się ustalić sytuacji dochodowej strony, nie było możliwe stwierdzenie, że zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od opłaty za pobyt córki skarżącego w rodzinie zastępczej na podstawie § 4 uchwały. Zdaniem Sądu odstąpienie od ustalenia opłaty w realiach niniejszej sprawy stanowiłoby nieusprawiedliwione przeniesienie ciężaru utrzymania córki skarżącego na jednostkę samorządu terytorialnego i obywateli. Nie powinno się bowiem odstępować od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w sytuacji gdy osoba zobowiązana nie wykaże, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która to uniemożliwia ponoszenie przez nią opłaty. Byłoby to sprzeczne z zasadą pomocniczości pomocy społecznej. W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę (pkt I sentencji wyroku). O wynagrodzeniu kuratora, w kwocie stanowiącej 40% stawki minimalnej za czynności radców prawnych (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 213 pkt 1 p.p.s.a., § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Należy w tym miejscu wyjaśnić, że z uwagi na brak przepisów określających sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia dla kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu w toku postępowania przed sądem administracyjnym, w orzecznictwie i w doktrynie przyjął się pogląd, że należy w tym zakresie stosować odpowiednio wskazane wyżej rozporządzenie regulujące wysokość wynagrodzeń kuratorów w sprawach cywilnych (por. np. wyrok NSA z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06; postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 17/20; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 5. wyd., Warszawa 2017, s. 873-874). Wskazać również należy, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2021 r., sygn. akt III CZP 68/20 (OSNC 2022/6, poz. 58), przyjęto, iż wynagrodzenie kuratora procesowego ustanowionego na podstawie art. 69 § 1 k.p.c., obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i usług, sąd podwyższa o kwotę tego podatku. Sąd nie znalazł powodów do podwyższenia wysokości wynagrodzenia kuratora na podstawie § 1 ust. 3 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. Wskazać bowiem należy, że po wniesieniu skargi kurator nie podjęła żadnych czynności w postępowaniu sądowym.