III CZP 68/20

Sygn. akt III CZP 68/20 UCHWAŁA Dnia 5 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Monika Koba (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z powództwa U. (Polska) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko E. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. o zapłatę, po rozstrzygnięciu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2021 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt XX Gz (…), "a. Czy zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji mieszczące się obecnie w katalogu orzeczeń wymienionych w art. 3941a § 1 k.p.c., a zapadłe w czasie gdy sprawa rozpoznawana była stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 roku poz. 1469) w oparciu o przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji, rozpoznaje inny skład sądu pierwszej instancji? a w przypadku odpowiedzi pozytywnej, b. Czy wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług przyznawane w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 poz. 536) podlega podwyższeniu o kwotę podatku od towarów i usług?” 2 podjął uchwałę: 1. Zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji, wniesione po dniu 6 listopada 2019 r., którego przedmiotem jest wynagrodzenie kuratora, rozpoznaje inny skład sądu pierwszej instancji (art. 3941a § 1 pkt 9 k.p.c. per analogiam), także w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469 ze zm.) wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. 2. Wynagrodzenie kuratora procesowego ustanowionego na podstawie art. 69 § 1 k.p.c., obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i usług, sąd podwyższa o kwotę tego podatku. UZASADNIENIE Zagadnienia prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu wyłoniły się w sprawie, w której w dniu 8 czerwca 2015 r. powódka U. (Polska) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. wystąpiła z powództwem przeciwko E. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. Sąd Okręgowy w dniu 16 lipca 2015 r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w całości uwzględniający żądanie pozwu, od którego pozwana wniosła sprzeciw. W dniu 3 kwietnia 2019 r. Sąd ten - wobec ustalenia, że w zarządzie pozwanej zachodzą braki uniemożliwiające jej reprezentację - ustanowił dla spółki na podstawie art. 69 § 1 k.p.c. kuratora procesowego w osobie adwokata E. Z., a w dniu 20 grudnia 2019 r. wydał wyrok kończący postępowanie w sprawie oraz postanowienie o przyznaniu kuratorowi wynagrodzenia. Od powyższego postanowienia w dniu 21 stycznia 2019 r. zażalenie do Sądu Apelacyjnego w (…) wniosła kurator pozwanej zaskarżając je w części, w 3 jakiej Sąd Okręgowy nie podwyższył przyznanego jej wynagrodzenia o należny podatek od towarów i usług. Sąd Okręgowy przedstawił zażalenie Sądowi Apelacyjnemu w (…) lecz Sąd ten zwrócił akta sprawy uznając, że do rozpoznania zażalenia właściwy jest inny skład Sądu pierwszej instancji. Podczas rozpoznawania zażalenia kuratora Sąd Okręgowy w W. powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniach prawnych przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pierwszy problem przedstawiony przez Sąd Okręgowy dotyczy tego, czy w stanie prawnym obowiązującym od dnia 7 listopada 2019 r. - po wejściu w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469 z późn. zm. - dalej: „ ustawa z dnia 4 lipca 2019 r.”, „ ustawa nowelizująca” lub „ustawa”) - zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji mieszczące się w katalogu orzeczeń o których mowa w art. 3941a § 1 k.p.c., rozpoznaje inny skład sądu pierwszej instancji, w sprawach w których przed dniem wejścia w życie tej ustawy wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy). Z motywów przedstawionego zagadnienia prawnego wynika założenie, że na postanowienie o przyznaniu kuratorowi procesowemu wynagrodzenia przysługuje zażalenie mimo, że nie mieści się ono w katalogu orzeczeń wymienionych ani w art. 3941a § 1 k.p.c. ani w art. 394 § 1 k.p.c., zarówno w obecnym, jak i w poprzednim brzmieniu tego przepisu. Kwestia ta wymaga przesłankowego zbadania, niedopuszczalność zażalenia uzasadniałaby bowiem odmowę odpowiedzi na przedstawione zagadnienia prawne. Podejmując ten problem w pierwszej kolejności dostrzeżenia wymaga, że zagadnienia prawne dotyczą kuratora ustanawianego w toku postępowania przez sąd, gdzie ustanowienie kuratora i przyznanie mu wynagrodzenia jest kwestią wpadkową (uboczną) wobec głównego nurtu postępowania. Kurator taki jest uprawniony do podejmowania – w imieniu osoby, którą zastępuje - wszystkich czynności wiążących się z oznaczoną sprawą cywilną, także w postępowaniu nieprocesowym, w granicach przyznanych mu uprawnień (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2020 r., III CZP 41/19, OSNC 2020, nr 9, poz. 70). Nie dotyczą natomiast kuratora ustanawianego przez sąd w postępowaniu nieprocesowym w tego rodzaju sprawach, w których ustanowienie kuratora i ustalenie jego wynagrodzenia stanowi meritum rozpoznawanej sprawy, co odmiennie kształtuje kwestie zaskarżalności takiego postanowienia (por. art. 599-605 k.p.c.) Na gruncie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 83, poz. 651 ze zm.) wynagrodzenie przyznawane kuratorowi za 4 jego czynności obowiązana była uiścić strona, która żądała ustanowienia kuratora, wynikający zaś stąd wydatek wliczano do kosztów procesu, zasądzonych tej stronie od strony przeciwnej, o ile została ona obciążona obowiązkiem poniesienia tych kosztów (por. art. 157 § 4 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1935 r., I C 103/35, OSN 1936, nr 5, poz.197). Kodeks postępowania cywilnego z 1964 r. nie regulował początkowo wyraźnie, wchodzącego w skład kosztów procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), wynagrodzenia kuratora procesowego. Nie budziło jednak wątpliwości, że funkcja kuratora jest odpłatna i należy się mu wynagrodzenie. Pierwotnie prawo do wynagrodzenia wywodzono z ogólnej reguły odpłatności kurateli wynikającej z art. 179 § 1 k.r.o., a po wejściu w życie ustawy z dnia 16 listopada 1960 r. o zmianie przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 51, poz. 298) z zaliczenia wynagrodzenia kuratora procesowego do kategorii wydatków, co powieliła następnie w art. 4 pkt 2 i art. 41 ustawa z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 88, z późn. zm. - dalej: „ u.k.s.c. z 1967 r.”) (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1953 r., II C 680/52, OSNCK 1954, nr 1, poz.14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1970 r., II CZ 32/69, OSNCP 1970, nr 9, poz. 165, por. także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNCP 1990, nr 1, poz.11). Mimo braku wyraźnej podstawy prawnej w literaturze przedmiotu przyjmowano, że na postanowienie sądu określające wysokość wynagrodzenia kuratora przysługuje stronom i kuratorowi zażalenie na podstawie art. 22 ust. 1 u.k.s.c. z 1967 r. Dopuszczalność zażalenia wywodzono z orzecznictwa Sądu Najwyższego, które jeszcze przed 1965 r. przyznawało biegłemu na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1950 r. Przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 58, poz. 528) - którego odpowiednikiem był art. 22 ust. 1 u.k.s.c. z 1967 r. - prawo do kwestionowania wysokości przyznanego mu wynagrodzenia (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1952 r., C 1934/52, NP. 1953, nr 8-9, s. 154 i z dnia 19 października 1954 r., II CO 52/54, BMS 1956, nr 1, s. 48, por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1974 r., II CZ 194/74, OSPiKA 1975, nr 9, poz. 205 ). Na poparcie tego stanowiska argumentowano, że w Kodeksie postępowania cywilnego prawo do zażalenia przyznano wyraźnie biegłemu, a kurator nie powinien być stawiany w sytuacji gorszej od biegłego. W obecnym stanie prawnym kwestia wynagrodzenia kuratorów procesowych nadal regulowana jest w sposób fragmentaryczny. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 755, ze zm. - dalej : „u.k.s.c.” z 2005 r.”) zalicza wynagrodzenie kuratora procesowego do kosztów sądowych – wydatków (art. 5 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 96 ust. 2), a wysokość wynagrodzenia jest regulowana przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. poz. 536 - dalej: „ Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r.”). W doktrynie - także na tle aktualnego stanu prawnego - jednolicie przyjmuje się, że zarówno stronie, jak i kuratorowi przysługuje prawo do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie ustalenia jego wynagrodzenia. Również w orzecznictwie sądów powszechnych - mimo braku wyraźnej podstawy prawnej - z reguły przyjmuje się dopuszczalność takiego zażalenia. 5 Odmienne stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 1976 r., IV CZ 81/76, (OSPiKA 1977, nr 10, poz.163), po pierwsze dotyczyło wynagrodzenia kuratora zawodowego za sporządzenie wywiadu w sprawie opiekuńczej, a po wtóre spotkało się z trafną krytyką w doktrynie, z uwagi na nierozważenie możliwości dopuszczenia zażalenia w drodze analogii z ówczesnego brzmienia art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. Dopuszczalność zażalenia kuratora na postanowienie o przyznaniu mu wynagrodzenia wywodzić należy z art. 3941a § 1 pkt 9 k.p.c. per analogiam za czym przemawia podobieństwo sytuacji biegłego i kuratora. Brak jest bowiem racjonalnych powodów uzasadniających przyjęcie przez ustawodawcę dopuszczalności zaskarżenia postanowienia w przedmiocie przyznania wynagrodzenia biegłemu (a także mediatorowi oraz pełnomocnikowi z urzędu) i jednocześnie nieuczynienie tego w przypadku wynagrodzenia należnego kuratorowi procesowemu, który ma taki sam bezpośredni interes majątkowy w zakwestionowaniu błędnego orzeczenia jak biegły (mediator czy pełnomocnik z urzędu) (por. m.in. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2012 r., SK 20/11, OTK-A 2012, nr 9, poz. 110 i z dnia z dnia 22 października 2013 r., SK 14/13, OTK-A 2013, nr 7, poz.100). Brak regulacji dopuszczającej zaskarżenie postanowienia o przyznaniu kuratorowi wynagrodzenia nie można w tej sytuacji uznać za zamierzone pominięcie ustawodawcy. Analogia w postępowaniu cywilnym pełni funkcje naprawcze wypełniając luki konstrukcyjne prowadzące do dysfunkcjonalności mechanizmu postępowania cywilnego, wynikające między innymi - tak, jak w rozpoznawanym przypadku z niedopatrzeń ze strony ustawodawcy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie zajmowano - zasługujące na podzielenie stanowisko - że regulacje w których stwierdzano dopuszczalność składania zażaleń, mogą być stosowane w drodze analogii także do innych podobnych rozstrzygnięć (por. m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1965 r., I CZ 101/65, OSNCP nr 10, poz. 169, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1966 r., III CZP 48/66, OSNCP 1967, nr 2, poz.19, z dnia 6 grudnia 1988 r., OSNC 1989, nr 12, poz. 203, z dnia 28 października 1993 r., III CZP 147/93, OSNCP 1994, nr 5, poz. 104, z dnia 22 stycznia 1998 r., III CZP 69/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz.111, z dnia 24 września 2003 r., III CZP 58/03, OSNC 2004, nr 11, poz. 173, z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 156/06, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 76, z dnia 20 listopada 2008 r., III CZP 111/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 138, z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24, i z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11, OSNC 2012, nr 1, poz. 2). Analogii należy przy tym poszukiwać w art. 3941 § 1 pkt 9 k.p.c. (zażalenie poziome), a nie art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c. (zażalenie dewolutywne). Wynagrodzenie kuratora procesowego opiera się bowiem - tak, jak w przypadku biegłego - na dwóch stosunkach prawnych: publicznoprawnym (relacja sąd - kurator), który przekłada się na przyznanie kuratorowi wynagrodzenia i przypomina relację między sądem a biegłym czy pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu oraz prywatnoprawnym (rozliczenia kosztów wywołanych udziałem kuratora w procesie między stronami ewentualne obciążenie nimi Skarbu Państwa). Zarówno ustanowienie kuratora procesowego jak i orzekanie o jego wynagrodzeniu następują w ramach stosunku publicznoprawnego, nie jest to więc orzekanie o kosztach procesu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2009 r., V CNP 1/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 44 oraz z dnia 16 6 listopada 2011 r., V CZ 90/11, niepubl.). Sytuacja ta wykazuje dużo większe podobieństwo do relacji sąd biegły, sąd - pełnomocnik z urzędu lub sąd - świadek, czego dotyczą postanowienia art. 3941a § 1 pkt 9 k.p.c. niż rozliczenia kosztów między stronami regulowanej w art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c. Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że rządowy projekt ustawy z dnia 26 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD 156, s.12 i 61) przewiduje zmianę art. 3941a § 1 pkt 9 k.p.c. przez rozszerzenie katalogu zaskarżalnych postanowień także o postanowienie dotyczące wynagrodzenia kuratora, w uzasadnieniu lakonicznie wskazując na oczywistość takiego rozwiązania. Dopuszczalność zażalenia na postanowienie o przyznaniu kuratorowi wynagrodzenia nie powinna również budzić wątpliwości w świetle art. 597 § 2 w zw. z art. 605 k.p.c., w których ustawodawca przewidział zaskarżalność postanowienia sądu co do wynagrodzenia opiekuna (kuratora). Ocenę tę wspiera okoliczność, że ustawodawca w art. 22 pkt 4 u.k.s.c. z 2005 r. przewidział opłatę stałą w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie dotyczące wynagrodzenia i zwrotu kosztów kuratora. Lege non distinguente opłata ta dotyczy zarówno kuratora prawa procesowego jak i materialnego. Przyjęcie, że postanowienie o przyznaniu kuratorowi wynagrodzenia podlega zaskarżeniu zażaleniem umożliwia udzielenie odpowiedzi na pytanie pierwsze dotyczące reguł intertemporalnych dotyczących jego wniesienia. Artykuł 9 ust. 4 ustawy nowelizującej wprowadza wyjątek od wynikającej z art. 9 ust. 2 reguły bezpośredniego stosowania prawa nowego (zasada aktualności) i rozciąga stosowanie przepisów dotychczasowych na rozpoznanie środków odwoławczych wniesionych przed wejściem w życie ustawy. Do oceny, czy po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej do rozpoznania zażalenia mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą, czy też w brzmieniu poprzednio obowiązującym, znaczenie ma data wniesienia zażalenia do sądu. Jeżeli środek odwoławczy został wniesiony i nierozpoznany przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się do jego rozpoznania przepisy w brzmieniu dotychczasowym. W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że do rozpoznania zażalenia wniesionego po wejściu w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (7 listopada 2019 r.) zastosowanie mają przepisy ustawy, w brzmieniu nadanym tą ustawą (por. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2020 r., IV CZ 17/20, z dnia 27 maja 2020 r., III CZ 10/20, z dnia 19 grudnia 2019 r., V CZ 90/19, i z dnia 27 maja 2020 r., III CZ 13/20). Zagadnienie relacji nowego prawa do skutków procesowych, które na podstawie prawa dawnego powstały w toczącym się postępowaniu cywilnym przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 4 lipca 2019 r. reguluje natomiast art. 9 ust. 1 ustawy. Ocena dopuszczalności dokonania czynności przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, formalne warunki jej dokonania, jak również skutki, które czynność wywołała, po zmianie prawa podlegają ocenie według zasad obowiązujących przed wejściem w życie nowelizacji. 7 Istotą wątpliwości Sądu Okręgowego jest jednak to, czy zasada wynikająca z art. 9 ust. 4 ustawy podlega modyfikacji w związku z regułą intertemporalną stadialności (fazowości) dotyczącą postępowania upominawczego. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy sprawy w których przed dniem jej wejścia w życie wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym do czasu zakończenia postępowania w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym. Może to rodzić wątpliwość czy zażalenie, które wpłynęło w postępowaniu, w którym przed dniem wejścia w życie ustawy wydano – tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, powinno być rozpoznawane według reguły intertemporalnej wynikającej z art. 9 ust. 4 czy z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej wynika, że sprawy w których przed dniem wejścia w życie ustawy wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym podlegają do czasu zakończenia sprawy w danej instancji rozpoznaniu zgodnie z przepisami w brzmieniu dotychczasowym, z uwagi na to, że nowe przepisy są bardziej restryktywne (druk sejmowy nr 3137, s. 211, Sejm VIII Kadencji). Nie jest jednak jasne, czy ma to dotyczyć - jak by to wynikało z wykładni literalnej analizowanych przepisów - ich stosowania generalnie aż do zakończenia postępowania w danej instancji, czy tylko tych przepisów - za czym przemawiałyby względy racjonalności i wykładnia funkcjonalna - które regulują postępowania odrębne. Opowiedzieć należy się za drugim rozwiązaniem, a przewidziane w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej odstępstwo od wiodącej w rozwiązaniach intertemporalnych zasady aktualizacji (art. 9 ust. 2) należy rozumieć ściśle i odnosić wyłącznie do szczególnych regulacji związanych z postępowaniem upominawczym. Brak racjonalnych podstaw do odmiennego traktowania zasad rozpoznawania zażaleń wniesionych po 7 listopada 2019 r. w zależności od przypadkowej kwestii, jaką stanowi uprzednie wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa uzasadnia stosowanie zasady instancyjności w postępowaniach odrębnych (upominawcze, nakazowe) wyłącznie w zakresie dotyczącym tych postępowań, a nie wszystkich przepisów kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu dotychczasowym. Przepisy przechodnie ustawy nowelizującej opierają się na podstawowym założeniu bezpośredniego jej stosowania, także w postępowaniach będących w toku w momencie jej wejścia w życie (art. 9 ust. 2). W konsekwencji na podzielenie zasługuje stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 lutego 2021 r., III CZP 14/20, Biul. SN–IC 2021 r., nr 3), że zasada kontynuacji dotyczy wyłącznie środków odwoławczych wniesionych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (art. 9 ust. 4 ustawy). Kres stosowania ustawy dotychczasowej w przypadku wniesienia zażalenia rozstrzyga art. 9 ust. 4 ustawy nowelizującej łącząc je z datą jego wniesienia. W badanym przypadku zażalenie zostało wniesione 21 stycznia 2020 r. podlega więc rozpoznaniu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu uwzględniającym zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą. Stanowisko to potwierdza w istocie sam ustawodawca. W rządowym projekcie z dnia 26 sierpnia 2021 r. zmian ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (nr UD 156, s. 31–32 oraz s. 100) proponuje się zmianę brzmienia art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. przez ograniczenie zakresu jego stosowania wyłącznie do przepisów o postępowaniach 8 odrębnych, a nie wszystkich przepisów kodeksu w brzmieniu dotychczasowym. Z uzasadnienia projektu wynika, że nowelizacja ma na celu jedynie doprecyzowanie pojawiających się w tym zakresie wątpliwości. W konsekwencji przyjąć należy, że zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji, wniesione po dniu 6 listopada 2019 r., którego przedmiotem jest wynagrodzenie kuratora, rozpoznaje inny skład sądu pierwszej instancji (art. 3941a § 1 pkt 9 per analogiam), także w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Niezależnie od powyższego w realiach niniejszej sprawy orzeczenie kończące postępowanie w sprawie zostało wydane 20 grudnia 2019 r., już po wejściu w życie ustawy nowelizującej, co uzasadnia zastosowanie przepisów tej ustawy do rozpoznania zażalenia na postanowienie z dnia 20 grudnia 2019 r. o przyznaniu wynagrodzenia kuratorowi, także w świetle zasady instancyjności wynikającej z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że użycie w przepisach intertemporalnych terminu „zakończenie postępowania w danej instancji” należy identyfikować z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji, a więc wyroku, postanowienia co do istoty sprawy lub innego rozstrzygnięcia trwale zamykającego drogę do wydania orzeczenia a nie innymi zdarzeniami procesowymi mającymi miejsce po zakończeniu postępowania w instancji (por. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2006 r., III CZP 74/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 90, z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 86/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 107, z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 124/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 91, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1953 r., II C 609/53, OSN 1954, nr 3, poz. 61 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 1968 r., II CZ 29/68, OSNCP 1968, nr 11, poz. 191, i z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, OSNC 2007, nr 1, poz. 19). Drugie zagadnienie przedstawione przez Sąd Okręgowy dotyczy tego czy wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług przyznawane w oparciu o przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. podlega podwyższeniu o kwotę podatku od towarów i usług. Mając na względzie, że w badanej sprawie problem dotyczy wyłącznie wynagrodzenia kuratora procesowego ustanowionego na podstawie art. 69§ 1 k.p.c. odpowiedź może dotyczyć wyłącznie tego kuratora, choć analogiczne rozwiązanie należy zastosować do innych kuratorów procesowych ustanawianych dla strony w postępowaniu cywilnym (np. 143-144 i 146, art. 450 § 3, art. 456 § 2, art. 460 § 2, art. 510 § 2, art. 802, art. 818, art. 928 k.p.c.) Kurator będący osobą fizyczną prowadzącą samodzielnie działalność gospodarczą (w tym także adwokat i radca prawny), nie jest objęty wyłączeniem określonym w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (jedn. tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 685 - dalej: „u.p.t.u.”). Posiada zatem status podatnika podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 1 tej ustawy a usługi przez niego wykonywane podlegają opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.t.u. 9 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. - znajdujące zastosowanie w sprawie (§ 3) - nie przewiduje jednak podwyższenia wynagrodzenia kuratora o podatek od towarów i usług. Poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1476 –„Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r.”) odmiennie regulowało tę kwestię przewidując, że wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu (§ 1 ust. 3). Z kolei poprzedzające je rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz.U. Nr 27, poz.197 z późn. zm.) nie zawierało takiej regulacji. Na tle § 3 ust. 2 tego rozporządzenia Sąd Najwyższy - już po wejściu w życie ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz. 50, ze zm.) - zajął stanowisko, że wynagrodzenie kuratora będącego adwokatem ustanowionego z urzędu dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług (por. postanowienie z dnia 21 maja 2009 r., V CNP 1/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 44) Przyjąć należy, że odstąpienie od rozwiązania przewidzianego w § 1 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. wynikało z faktu, że ustawodawca zdecydował się kwestię tę uregulować w Kodeksie postępowania cywilnego. W dniu 15 marca 2018 r. wraz z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. wszedł w życie art. 6034 k.p.c. wprowadzony ustawą z dnia 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 398 z późn. zm. - „ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r.”), który w § 3 stanowi, że wynagrodzenie kuratora obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług określoną zgodnie z obowiązującą stawką tego podatku. W doktrynie wątpliwości budzi jednak zakres stosowania tego przepisu. Z jednej strony wskazuje się, że stosuje się go do wszystkich rodzajów kurateli tak materialnoprawnej, jak i procesowej. Z drugiej strony, z uwagi na genezę przepisu i jego umiejscowienie ogranicza się jego stosowanie wyłącznie do kuratorów ustanawianych przez sąd rejestrowy, uznając że zasady wynagradzania kuratorów procesowych określają odrębne przepisy, w tym Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. Również w orzecznictwie sądów powszechnych istnieją w tym zakresie rozbieżności. W niektórych judykatach wskazuje się bowiem na brak podstawy prawnej do podwyższenia wynagrodzenia kuratora procesowego o należny podatek od towarów i usług, a w innych stosuje się art. 6034 § 3 k.p.c. per analogiam. Na podzielenie zasługuje drugi pogląd, brzmienie art. 6034 § 3 k.p.c. nie powinno być bowiem ograniczane tylko do kuratora ustanawianego przez sąd rejestrowy. Przepis ten w § 1 wyraża bowiem ogólną regułę co do tego, że kuratorowi przysługuje wynagrodzenie co jest zasadą dla wszystkich rodzajów kurateli. W konsekwencji określoną w § 3 regułę nakazującą podwyższenie wynagrodzenia tych kuratorów, którzy są podatnikami obowiązanymi do rozliczenia podatku od 10 towarów i usług o należną kwotę tego podatku należy uznać za zasadę w stosunku do wszystkich rodzajów kurateli. Brak uregulowania dotyczącego podwyższenia o podatek od towarów i usług wynagrodzenia kuratorów procesowych należy uznać za lukę prawną, a w celu jej wypełnienia stosować art. 6034 § 3 k.p.c. per analogiam. Zajęcie odmiennego stanowiska i przyjęcie, że wynagrodzenie kuratora obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i usług nie podlega podwyższeniu o kwotę tego podatku oznaczałoby pomniejszenie tego wynagrodzenia w stosunku do stanu prawnego obowiązującego przed 15 marca 2018 r. bez dostatecznego uzasadnienia. Może to rodzić wątpliwości, także na płaszczyźnie konstytucyjnej (naruszenie zasady równości wobec prawa), z uwagi na odmienne traktowanie w zakresie obciążeń publicznoprawnych kuratorów procesowych i kuratorów objętych regulacją art. 6034 § 3 k.p.c. Dostrzegając ten problem - celem doprecyzowania zasady określania wysokości wynagrodzenia kuratorów procesowych prowadzących działalność gospodarczą - legislator przygotował projekt rozporządzenia z dnia 13 marca 2019 r. zmieniającego rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. przez wprowadzenie przepisu stanowiącego, że wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę tego podatku, określoną zgodnie ze stawką obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu (§ 1 ust. 4). W jego uzasadnieniu wskazano, że nie ma on na celu zmiany wysokości wynagrodzenia ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, a jedynie wypełnienia powstałej w tym zakresie po dniu 15 marca 2018 r. luki prawnej. Projekt ten został jednak wycofany z prac legislacyjnych bez podania przyczyn. Brak racjonalnych argumentów mogących przemawiać za różnicowaniem wynagrodzenia kuratora procesowego ustanawianego dla strony przez sąd w toku sprawy, gdy w jej organie zachodzą braki uniemożliwiające reprezentację i kuratora ustanawianego przez sąd rejestrowy. Instytucja kurateli procesowej jest ściśle powiązana z kuratorem ustanawianym przez sąd rejestrowy (art. 69 § 2 i 4 k.p.c.), a ustanowienie kuratora z art. 69 § 1 k.p.c. ma często charakter tymczasowy, poprzedzający ustanowienie kuratora prawa materialnego z art. 42 k.c. Za takim rozwiązaniem przemawia także publicznoprawna natura stosunku prawnego między sądem, a kuratorem, tak jak ma to miejsce w przypadku pełnomocnika z urzędu, którego wynagrodzenie podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług (por. § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 18 oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, jedn. tekst: Dz.U. z 2019r., poz. 68). Oceny tej nie zmienia stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 95/06 (OSNC 2007, nr 12, poz.179) i z dnia 10 lutego 1995 r., III CZP 4/95 (OSNC 1995, nr 5, poz. 79). Dotyczyło ono bowiem podatku od towarów i usług jako elementu niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata z wyboru, a zatem 11 powstałych w relacji prywatnoprawnej, a nie publicznoprawnej (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III CZP 51/20, niepubl.). Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie. ke