II SA/Sz 707/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. M. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K., zwany dalej "PINB", ostateczną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 49b ust. 1 i 3 ustawy Prawo budowlane, nakazał H. i M. N. rozbiórkę wiaty o konstrukcji drewnianej na działce nr [...], w miejscowości M., wybudowanej bez wymaganego prawem zgłoszenia. W związku z faktem, że zobowiązani nie wykonali powyższego nakazu, co zostało potwierdzone podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] r. oraz w dniu [...] r. przez pracownika PINB, organ powiatowy w dniu [...] r. przesłał zobowiązanym pisemne upomnienie wzywające do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji z dnia [...] r., z zagrożeniem, iż w razie niewykonania obowiązku, po upływie czternastu dni od daty doręczenia upomnienia zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] r. wpłynął do PINB wniosek M. N., w którym poinformował, iż przebywa w szpitalu (dowód na powyższe przedłoży po wyjściu ze szpitala), w związku z czym zwraca się z prośbą o przesunięcie terminu rozbiórki przedmiotowej wiaty na koniec marca 2014 r. Organ powiatowy uwzględniając powyższą prośbę zobowiązanego, pomimo faktu, że dowód na pobyt zobowiązanego w szpitalu nie wpłynął do niego, odroczył czasowo przystąpienie do egzekucji obowiązku. Z uwagi na niewykonanie obowiązku rozbiórki przedmiotowej wiaty PINB, w dniu [...] r., wystawił tytuł wykonawczy numer [...]. Pismami z dnia [...] r. M. N. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na okoliczności wymienione m.in. w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które zdaniem skarżącego, mają miejsce w niniejszym postępowaniu, wskazując dalej, że "postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". Organ I instancji rozpatrując powyższe wnioski, postanowieniem nr [...] z dnia [...] r., nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uzasadniając w treści postanowienia, iż "nie zachodzi żadna okoliczność uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego, opisana w art. 59 zarówno w § 1, jak i § 2 ustawy". Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. N., wskazując, iż przedmiotowe postanowienie zawiera: błąd co do osoby zobowiązanego, nie uwzględnia stanu zdrowia skarżącego oraz nie uwzględnia jego sytuacji materialnej. Zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu niezachowanie procedury K.p.a., w tym niepouczenie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 59 § 2 i art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i nienależyte poinformowanie skarżącego o właściwości urzędów w piśmie z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a., art. 18, art. 20 i art. 23 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Na podstawie art. 26 § 4 w związku z § 1 ww. ustawy, organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), wszczyna egzekucję administracyjną z urzędu na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, sporządzonego według wzoru ustalonego w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw finansów publicznych, zawierającego jednocześnie treść określoną w art. 27 ww. ustawy. Powyższe oznacza, iż organ administracji publicznej, będący wierzycielem zaległego obowiązku, wzywa upomnieniem zobowiązanego do wykonania tego obowiązku, a następnie wystawia tytuł wykonawczy, zgodnie z treścią art. 27 § 1 ww. ustawy. Z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego następuje wszczęcie egzekucji administracyjnej. Odnosząc się do treści art. 59 § 1 ww. ustawy organ odwoławczy potwierdził, że żadna z wymienionych w nim przesłanek nie zaistniała, aby można było umorzyć niniejsze postępowanie egzekucyjne. Również w odniesieniu do treści art. 59 § 2 ww. ustawy organ odwoławczy stwierdził, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż dotyczy on obowiązków o charakterze niepieniężnym, a nie obowiązków o charakterze pieniężnym. Powyższe potwierdza treść zastosowanego formularza TYT-3 tytułu wykonawczego: "Tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym". Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje również możliwość umorzenia postępowania na podstawie art. 34 § 4 ww. ustawy, tj. w przypadku wniesionych zarzutów do postępowania. Jednakże ten przypadek nie był przez organ rozpatrywany, gdyż organ I instancji nie prowadził postępowania egzekucyjnego w trybie zarzutów. Odnosząc się do pozostałych argumentów podnoszonych w zażaleniu, organ odwoławczy wskazał, że stan zdrowia i sytuacja materialna, o której wspomina skarżący, nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zastosowanie art. 10 K.p.a. dotyczące umożliwienia wypowiedzenia się stronie co do zebranych dowodów dotyczy postępowania administracyjnego, a nie postępowania egzekucyjnego, natomiast pismo z dnia [...] r. zostało sprostowane pismem z dnia [...]r. i jego treść nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. M. N. złożył skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w kwestionowanym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz.270). Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 59 § 1 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Natomiast w myśl art. 59 § 2 postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje również możliwość umorzenia postępowania na podstawie art. 34 § 4, tj. w przypadku uwzględnienia wniesionych zarzutów do postępowania egzekucyjnego. Jednakże ten przypadek nie był przez organy rozpatrywany, ponieważ skarżący nie wniósł zarzutów do postępowania egzekucyjnego. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest jego przerwanie, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o nieprowadzeniu już postępowania. Instytucja ta kończy postępowanie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wymienione w sposób enumeratywny w art. 59 ww. ustawy, przy czym wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w § 1 obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. W odniesieniu natomiast do przesłanki, o której stanowi przepis art. 59 § 2 ustawy, organ egzekucyjny dysponuje uznaniem, co oznacza, że przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może on umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. W przedmiotowej sprawie, w ocenie sądu, organy egzekucyjne, dokonując oceny zasadności wniosku skarżącego, prawidłowo wywiodły, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 59 § 1 pkt 1 - 10 ww. ustawy obligatoryjnych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiona przez skarżącego argumentacja, odnosząca się w szczególności do jego stanu majątkowego i zdrowotnego, pozostaje całkowicie bez wpływu na możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie ww. przepisu. W sprawie nie zachodzi błąd co do o osoby zobowiązanego oraz nie zachodzi sytuacja, że egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Błąd co do osoby zobowiązanego zachodzi wówczas, gdy w tytule wykonawczym została wskazana osoba, na której nie ciążył obowiązek. Zasadą jest zgodność tytułu wykonawczego z decyzją stanowiącą podstawę jego wystawienia. Skoro podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była decyzja określająca zobowiązanie, to w tytule wykonawczym musi być wskazana jako zobowiązana osoba, na którą decyzją tą nałożono obowiązek i właśnie tak uczynił organ w niniejszej sprawie. Natomiast egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, gdy korzysta on z przywileju i immunitetu dyplomatycznego i w związku z tym, w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe, nie podlega orzecznictwu organów polskich. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem organu II instancji, że w sprawie nie ma także zastosowania art. 59 § 2 powołanej ustawy, gdyż dotyczy on wyłącznie obowiązków o charakterze pieniężnym, podczas gdy na skarżącym ciąży obowiązek o charakterze niepieniężnym, tj. wykonanie rozbiórki wiaty, którą wybudował z naruszeniem przepisów ustawy Prawo budowlane. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów, wskazać należy za organem odwoławczym, że obowiązek organu wynikający z art. 10 K.p.a. w zakresie umożliwienia wypowiedzenia się stronie co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów dotyczy postępowania administracyjnego, nie zaś postępowania egzekucyjnego. Art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraża zasadę jedynie pomocniczego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które należy stosować nie wprost, ale odpowiednio. Z uwagi na specyfikę postępowania egzekucyjnego znacznie ograniczone zastosowanie ma wynikająca z art. 10 K.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że zasada ta w ogóle nie znajduje zastosowania przy wykonywaniu niektórych czynności, w tym przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie postępowania w zakresie obowiązku o charakterze niepieniężnym, gdyż całe postępowanie toczy się wyłącznie w oparciu o dokumenty urzędowe zgromadzone w postępowaniu egzekucyjnym oraz o dokumenty i inne dowody przedłożone przez zobowiązanego do wykonania ciężącego na nim obowiązku (wyrok NSA sygn. akt II OSK 2101/10, wyrok WSA sygn. akt I SA/Sz 54/11). Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 ww. ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).