II SA/Sz 71/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski /spr./, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Maria Rosochacka, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2005r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...]r, Nr [...] Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 10 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 z 2003 r., poz. 2225 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. złożonego przez A.P., Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad córką A. G. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia [...] r. do dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z § 3 wymienionego rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej, osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do dodatku z tytułu opieki nas dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego powinna przedstawić zaświadczenie o co najmniej sześciomiesięcznym okresie pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni nie spełniła tego warunku, ponieważ - jak wynika z dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie dodatku – A. P. zawarła umowę o pracę na okres od [...] r. do [...] r. i równocześnie od tego dnia pracodawca udzielił jej urlopu wychowawczego. Z dokumentów posiadanych przez organ I instancji wynika natomiast, że poprzednia umowa o pracę zawarta została do dnia [...] r. i z tym dniem upłynął termin korzystania przez wnioskodawczynię z udzielonego jej poprzednio urlopu wychowawczego. W odwołaniu od tej decyzji A. P. zarzuciła, iż decyzja została wydana z naruszeniem § 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej, który określa jakie dokumenty powinny być dołączone do wniosku o przyznanie dodatku, wobec czego pominięcie przez organ I instancji treści takich dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię i oparcie decyzji wyłącznie na treści ostatniej umowy o pracę jest działaniem niezgodnym z prawem. Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 z 2003 r., poz. 2225 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że A. P. w dniu [...] r. urodziła córkę A. G., natomiast z zaświadczenia pracodawcy wynika, iż wnioskodawczyni w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. przebywała na urlopie wychowawczym i od dnia [...] r. do [...] r. otrzymywała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad córką w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, przyznany jej decyzją Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...] z dnia [...] r. Organ odwoławczy wskazał dalej, że następną umowę o pracę z tym samym pracodawcą A. P. zawarła w dniu [...] r. na czas określony od dnia [...] r. do [...] r. Z zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] r. wynika, że na wniosek A. P. udzielono jej kolejnego urlopu wychowawczego na okres od dnia [...] r. do [...] r. Wskazując na te fakty, organ odwoławczy stwierdził, że podziela stanowisko organu I instancji, iż wnioskodawczyni nie spełnia, przewidzianego w art. 10 ust. 5 pkt. 2 wymienionej ustawy, warunku pozostawania w zatrudnieniu co najmniej przez okres sześciu miesięcy bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Na decyzję organu odwoławczego A. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi A. P. podniosła, że organy obu instancji niezasadnie odmówiły jej przyznania wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, powołując się na zapis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mówiący, że dodatek nie przysługuje osobie, która bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Skarżąca uważa, iż warunek sześciomiesięcznego pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego został przez nią spełniony, bowiem jej zatrudnienie przed uzyskaniem urlopu wychowawczego trwało nieprzerwanie od dnia [...] r., na dowód czego załączyła do skargi zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] z dnia [...] r. W związku z tym skarżąca wskazała, że zgodnie z przepisami prawa, do urlopu wychowawczego mają prawo rodzice lub opiekunowie, w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 lat, jeżeli osoba ubiegająca się o urlop była zatrudniona przez co najmniej 6 miesięcy. Urlop wychowawczy, nie musi być wykorzystany w całości - jednak nie więcej niż w czterech częściach. Pracodawca udziela urlopu wychowawczego na pisemny wniosek pracownika. Przepisy Kodeksu pracy jak i rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego nie zabraniają korzystania z urlopu wychowawczego w częściach bezpośrednio po sobie następujących. Zgodnie z treścią art. 186 Kodeksu pracy, "okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze". Skarżąca zarzuciła dalej, że ani organ I instancji ani organ odwoławczy w uzasadnieniach swoich decyzji nie wskazały, w jakim czasie i na jaki okres przerwane zostało jej zatrudnienie. Powoływanie się przez te organy wyłącznie na fakt podpisania kolejnej umowy o pracę, ze wskazanym terminem rozpoczęcia pracy od dnia [...] r., bez wskazania okresu przerwy w zatrudnieniu skutkującym brakiem uprawnienia, zdaniem skarżącej stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. Ponadto organy nie wskazały żadnego przepisu prawa, stanowiącego iż dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje wyłącznie osobie zatrudnionej na umowę o pracę, w której rozpoczęcie pracy nastąpiło co najmniej sześć miesięcy przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego u danego pracodawcy. Skarżąca podniosła również, że nie jest jej znany przepis mówiący o tym, że podpisanie kolejnej umowy lub zmiana pracodawcy bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę, powoduje przerwanie okresu zatrudnienia. Jej zdaniem, ciągłość trwania stosunku pracy w przypadku podpisania kolejnej umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę wynika wprost z treści art. 97 § 11 Kodeksu pracy, zgodnie z którym, "w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę z pracownikiem, z którym dotychczasowy pracodawca nawiązuje kolejną umowę o pracę bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę, pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy, tylko na jego żądanie". W ocenie skarżącej, istnieją więc uzasadnione przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji, w związku z legitymowaniem się przez skarżącą wymaganym okresem pozostawania w zatrudnieniu przez okres co najmniej 6 miesięcy bezpośrednio przed udzieleniem przez pracodawcę urlopu wychowawczego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta nie odpowiada prawu. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 z 2003 r., poz. 2225 ze zm.), zgodnie z którym: "Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres: 1) 24 miesięcy kalendarzowych; 2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu; 3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przepis ten określa zatem przesłanki nabycia prawa do omawianego dodatku, nie może więc stanowić podstawy prawnej odmowy przyznania skarżącej takiego dodatku, skoro sprawuje ona opiekę nad córką w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Prawidłową podstawę prawną odmowy przyznania dodatku wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego: "Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy". Organy obu instancji uznały bowiem, iż skarżąca nie spełniła warunku co najmniej sześciomiesięcznego pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, ponieważ umowę o pracę zawarła ona na okres od [...] r. do [...] r. (i na ten okres równocześnie otrzymała urlop wychowawczy), natomiast bezpośrednio przed tym okresem nie wykonywała pracy, lecz przebywała na urlopie wychowawczym – od [...] r. do [...] r. – w trakcie którego pobierała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, przyznany jej decyzją organu I instancji z dnia [...] r. nr [...]. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów obu instancji nie zasługuje na aprobatę i stanowi naruszenie cytowanego przepisu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie przyjąć należy, że umowa o pracę zawarta przez skarżącą w dniu [...] r. na okres od [...] r. do [...] r. stanowi odrębny od poprzedniego stosunek pracy, to wobec udzielenia jej w dniu [...] r. urlopu wychowawczego na cały czas trwania tej umowy o pracę – przy uwzględnieniu wykładni językowej wymienionego przepisu ustawy – należałoby także przyjąć, iż rzeczywiście bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do tego urlopu wychowawczego nie pozostawała w zatrudnieniu. W takiej sytuacji zasadne byłoby nieprzyznanie skarżącej przedmiotowego dodatku – jak to uczyniły organy obu instancji. Zdaniem Sądu taki wniosek, przy uwzględnieniu okoliczności sprawy, byłby jednak nieusprawiedliwiony. Mając bowiem na względzie fakt, iż skarżąca do [...] r., a więc bezpośrednio przed okresem, którego dotyczy niniejsza sprawa, przebywała na urlopie wychowawczym i otrzymywała przedmiotowy dodatek do zasiłku rodzinnego, i w dniu [...] r. zawarła z dotychczasowym pracodawcą kolejną umowę o pracę na czas określony od [...] r. do [...] r., a równocześnie na ten okres uzyskała urlop wychowawczy – uznać należy, że doszło do faktycznego przedłużenia urlopu wychowawczego. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz. U. Nr 60, poz. 277 ze zm.), które obowiązywało do dnia 31.12.2003 r., urlop wychowawczy mógł być wykorzystany najwyżej w czterech częściach (§ 1 ust. 3), przy czym pracownicy zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na czas określony pracodawca mógł udzielić urlopu wychowawczego na czas nie dłuższy niż do końca okresu, na jaki została zawarta umowa (§ 3 ust. 3). Przepisy obowiązującego od dnia 01.01.2004 r. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz. U. Nr 230, poz. 2291) nie określają w ilu częściach taki urlop może być wykorzystywany, jednak również dopuszczają możliwość kilkakrotnego korzystania z urlopu na to samo dziecko, stanowiąc w § 2 ust. 1 pkt 2, że we wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego pracownik wskazuje "okres urlopu wychowawczego, który dotychczas został wykorzystany na dane dziecko". Wypada przy tym zgodzić się z poglądem E. Szemplińskiej, iż "jeżeli pracownica występuje o urlop wychowawczy na to samo dziecko, to jest to dalsza część tego samego urlopu" (Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2003/9/39, nr publikacji: 40331). Nawet przy odrzuceniu takiego poglądu w sprawie niniejszej, wobec faktu iż skarżąca zawarła nową (kolejną) umowę o pracę na czas określony z dotychczasowym pracodawcą, w związku z którą otrzymała (nowy) urlop wychowawczy, należy jednak przyjąć, że wykładnia celowościowa przepisów art. 10 ust. 1 w zw. z ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przemawia za tym, iż nie utraciła ona prawa do omawianego dodatku z tego (tylko) powodu, że urlop wychowawczy, z którego dotychczas korzystała, zakończył się w związku z wygaśnięciem dotychczasowej umowy o pracę na czas określony, a kolejna część urlopu na to samo dziecko u tego samego pracodawcy, następująca bezpośrednio po upływie dotychczasowego okresu urlopu, udzielona została w związku z zawarciem nowej (kolejnej) umowy o pracę na czas określony – nie została bezpośrednio poprzedzona co najmniej sześciomiesięcznym okresem zatrudnienia. W sprawie niniejszej należy więc odstąpić od wykładni językowej przepisu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem wniosek jaki wynika z tej wykładni byłby nie do pogodzenia z istotą i celem urlopów wychowawczych oraz, zasługującą na poparcie społeczne, zasadą wspierania finansowego osób korzystających z takich urlopów w celu opieki nad małymi dziećmi. Byłby przy tym nie do przyjęcia pogląd, iż kolejny urlop wychowawczy, w związku z którym skarżąca mogłaby otrzymać (pobierany dotychczas) dodatek do zasiłku rodzinnego musiałaby poprzedzić co najmniej sześciomiesięcznym powrotem do pracy. Z tych powodów wykładnię językową omawianego przepisu należało więc zastąpić wskazaną wyżej wykładnią celowościową. Zgodzić się również należy z wyrażonym w skardze zarzutem, iż zaskarżona decyzja (a także decyzja organu I instancji) nie wskazuje, w którym okresie nastąpiła przerwa w zatrudnieniu skarżącej, uniemożliwiająca przyznanie jej przedmiotowego dodatku. Jeżeli zatem zaskarżona decyzja nie kwestionuje faktu zawarcia kolejnej umowy o pracę na czas określony i prawidłowości udzielenia skarżącej urlopu wychowawczego na czas trwania tej umowy, oraz nie wskazuje przerwy w zatrudnieniu skarżącej, to odmowa przyznania dodatku narusza wymienione przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uznając zatem, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, orzeczono jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).