II SA/Sz 717/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na działanie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 13 sierpnia 2024 r. E. W. (dalej: "skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na działanie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (dalej: "organ") w związku z niezasadnym, jego zdaniem, uznaniem go za stronę postępowania w sprawie zwrotu środków nieopłaconych usług opiekuńczych oraz nieumorzeniem postępowania prowadzonego od czterech lat wobec jego zmarłej małżonki, któremu towarzyszy nękanie go pismami i wysyłanie korespondencji do różnych instytucji. Skarżący wniósł o wystąpienie do organu nadrzędnego nad organem w związku z nagannym postępowaniem wobec obywatela, skoro jego pisma kierowane do Urzędu Miasta, nie odniosły skutku. W motywach uzasadnienia skargi wnoszący ją argumentował, że za wdrożeniem postępowania przeciwko urzędnikom przemawia treść decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 13 lutego 2020 r., którą organ umorzył postępowanie odwoławcze, zainicjowane przez skarżącego, w sprawie dotyczącej odmowy zwolnienia małżonki skarżącego z odpłatności za usługi społeczne w związku jej śmiercią przed wydaniem decyzji SKO. W odpowiedzi na powyższą skargę pismem z dnia 11 września 2024 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wniósł o odrzucenie, ewentualnie oddalenie skargi. Według organu jeśli przyjąć, że przedmiotem skargi jest bezczynność organu, polegająca na niewydaniu rozstrzygnięcia w sprawie, tj. decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, do czego - zdaniem skarżącego - MOPR został zobowiązany przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w S. decyzją z dnia 13 lutego 2020 r., znak SKO.WT.430/121/2020, to winna ona podlegać odrzuceniu, ponieważ skarżący nie wyczerpał przysługującego środka zaskarżenia, a tym samym nie spełnił jednego z niezbędnych warunków do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Natomiast co do oddalenia skargi jako całkowicie nieuzasadnionej organ argumentował, że zgodnie z ewidencją księgową po zmarłej małżonce skarżącego wystąpiła zaległość z tytułu opłat za usługi opiekuńcze świadczone w okresie od października 2019 r. do listopada 2019 r., w łącznej wysokości [...] zł, gdyż nie wywiązała się z obowiązku uiszczenia ustalonej odpłatności. Organ powołał brzmienie art. 96 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283) i wskazał, że wynikający z niego obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej jest obowiązkiem dziedzicznym, bowiem w przypadku nie uregulowania należności przez świadczeniobiorcę obowiązek ten przechodzi na jego spadkobierców, którzy obowiązani są do zwrotu wydatków z masy spadkowej. W ostatniej kolejności obowiązek zwrotu spoczywa na małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej z pomocy społecznej. Według danych pozyskanych przez organ z rejestru Pesel, małżonka skarżącego w chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim z wnoszącym skargę, nie pozostawiła zstępnych. Organ ustalił, że po zmarłej zostało mieszkanie własnościowe przy ul. [...] w S. (KW Nr [...]). Tym samym, według organu, jest możliwe, co do zasady, dochodzenie zwrotu wydatków z tytułu opłat za świadczone usługi opiekuńcze od spadkobierców zmarłej - z masy spadkowej (w skład której wchodzi udział % we wspólności majątkowej małżeńskiej przedmiotowego lokalu). Tym samym, według organu, uprawnione było wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie zwrotu wydatków z tytułu opłat za usługi opiekuńcze świadczone na rzecz zmarłej w okresie od października 2019 r. do listopada 2019 r. w kwocie [...]zł - przez spadkobierców z masy spadkowej lub zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej w przypadku, gdy zwrotu nie dokonali spadkobiercy. A w konsekwencji działania podjęte przed właściwym sądem powszechnym i zawieszenie postępowania administracyjnego w związku z informacją, że postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego o stwierdzenie nabycia spadku zostało zawieszone. Według organu nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącego, iż organ prowadzi postępowanie administracyjne wobec zmarłej żony skarżącego oraz że bezpodstawnie czyni stroną tego postępowania skarżącego. Postępowanie prowadzone jest przez organ w przedmiocie zwrotu wydatków z tytułu opłat za usługi opiekuńcze po zobowiązanej, a zatem zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej dotyczy E. W. jako spadkobiercy i męża zmarłej. Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy uzależnione jest jednak od prawomocnego zakończenia postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej. Do czasu wydania prawomocnego postanowienia sądu w tej kwestii niniejsze postępowanie administracyjnej pozostaje zwieszone. Zdaniem organu nieuzasadniony jest zatem zarzut skarżącego, iż organ pozostaje bezczynny nie wydając decyzji, a w szczególności - pożądanej przez skarżącego decyzji o umorzeniu przedmiotowego postępowania. Niewydanie rozstrzygnięcia w sprawie nie jest wynikiem braku działań organu, lecz jest uwarunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy i koniecznością rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej, będącej w gestii sądu cywilnego. Odnosząc się do kwestii wydanej decyzji Kolegium z dnia 13 lutego 2020 r., dołączonej do skargi, organ wyjaśnił, iż SKO wskazało w jej uzasadnieniu, że przedmiot postępowania o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za świadczenia z pomocy społecznej odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą konkretnego świadczeniobiorcy. Prawo do ulgi, czy też zwolnienia w opłatach jest prawem osobistym strony, które nie podlega przejęciu przez spadkobierców. Z tego względu, śmierć małżonki skarżącego w toku postępowania odwoławczego musiała skutkować jego umorzeniem przez SKO. Wskazana okoliczność, zdaniem organu, nie ma jednak wpływu na dopuszczalność prowadzenia przez MOPR postępowania dotyczącego zwrotu wydatków z tytułu opłat nieuiszczonych za życia przez zobowiązaną - od jej spadkobierców z masy spadkowej, lub zstępnych przed wstępnymi. Jest to bowiem odrębne postępowanie administracyjne, prowadzone w oparciu o inną podstawę prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd w pierwszej kolejności bada, czy jest ona dopuszczalna z uwagi na zakres spraw podlegających kognicji sądów administracyjnych. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres spraw objętych kontrolą sądów administracyjnych określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 227 k.p.a. przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Zgodnie zaś z art. 234 k.p.a. w sprawie, w której toczy się postępowanie administracyjne skarga złożona przez stronę podlega rozpatrzeniu w toku postępowania, zgodnie z przepisami kodeksu, zaś skarga pochodząca od innych osób stanowi materiał, który organ prowadzący postępowanie powinien rozpatrzyć z urzędu. Jak wynika z powyższych regulacji sąd administracyjny nie jest właściwy ani do rozpatrzenia skargi złożonej w trybie art. 227 k.p.a., ani też przeprowadzenia kontroli postępowania skargowego prowadzonego przez organ, ponieważ nie nadzoruje działalności organów administracji państwowej, a do jego kompetencji należy jedynie kontrola legalności zaskarżonych czynności, aktów i decyzji administracyjnych oraz bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawach, w których owe czynności, akty i decyzje są wydawane. Przepisy o postępowaniu skargowo-wnioskowym, zamieszczone w dziale VIII k.p.a., nie mają zatem zastosowania do postępowania sądowo-administracyjnego. Stanowisko, że ani sposób załatwienia skargi z działu VIII k.p.a., ani ewentualna bezczynność organu w przedmiocie takiej skargi nie są zaskarżalne do sądu administracyjnego – jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 6749/21 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), skarga z art. 227 k.p.a. jest odformalizowanym środkiem ochrony różnych interesów jednostki, niedającym podstaw do uruchomienia dalszego trybu instancyjnego. Tym samym ocena prawidłowości prowadzenia postępowania skargowego w trybie przepisów działu VIII k.p.a. nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Działania podejmowane przez organ w trybie postępowania w zakresie skarg i wniosków, normowanym przepisami działu VIII k.p.a., nie mają formy aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu skarga wniesiona w niniejszej sprawie na działanie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie czy też naganne działania podległych mu pracowników pomocy społecznej jest skargą złożoną w trybie art. 227 k.p.a., a zatem nie mieści się w zakresie kognicji sądu administracyjnego i nie może być rozpatrywana przez ten sąd. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.