II SA/Sz 720/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 9 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 5 kwietnia 2023r. Nr [...] Decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 r., na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1977 – j.t.), dalej jako "u.e.l.", oraz art.104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 – j.t.), dalej jako "k.p.a.", Prezydent Miasta Szczecin, po przeprowadzeniu postępowania na wniosek K. P., dalej jako "wnioskodawca", orzekł o wymeldowaniu I. P., dalej jako "skarżąca", z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w S.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w toku postępowania administracyjnego bezspornie ustalono, że skarżąca co najmniej od 20 października 2022 r. nie mieszka we wskazanym lokalu, wskazując dowody, na których oparł swoje ustalenia. Organ wskazał również, że nieruchomość położona przy ul. [...] w S. stanowi własność skarżącej i wnioskodawcy, a aktualnie przed sądem toczy się postępowanie o ustalenie sposobu korzystania z tej nieruchomości i podział majątku. Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że skarżąca przebywa w Zakładzie Karnym w G., a ze składanych przez nią oświadczeń wynika, że nie wyraża zgody na wymeldowanie i zamierza powrócić do tego lokalu po opuszczeniu zakładu karnego. Dalej wyjaśniono, że od 20 października 2022 r. lokal jest wynajmowany osobie trzeciej na podstawie umowy najmu na czas nieokreślony, co potwierdziła przeprowadzona w lokalu kontrola meldunkowa. Osoby aktualnie zamieszkujące w lokalu oświadczyły, że nie znają skarżącej, a gdy się wprowadziły nie było tam żadnych rzeczy osobistych poprzednich lokatorów. W ocenie organu okoliczności te świadczą o tym, że skarżąca nie mieszka przy ul. [...] w S. i swoje potrzeby mieszkaniowe zaspokaja poza lokalem, w którym jest zameldowana, a dalsze jej zameldowanie w tym lokalu byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji dostrzegł, że skarżąca, która przebywa obecnie w zakładzie karnym, deklaruje chęć powrotu do lokalu, jednak jej ewentualny powrót jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. W tej sytuacji dalsze jej zameldowanie byłoby niezgodne z przepisami ustawy o ewidencji ludności. Nie jest, zdaniem organu, możliwe utrzymywanie zameldowania na pobyt stały jeżeli jest ono niezgodne ze stanem faktycznym. I. P. wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji do Wojewody Zachodniopomorskiego podnosząc, że nie wyraża zgody na wymeldowanie z jej nieruchomości. Wskazała, że nie zaspokaja swoich potrzeb mieszkaniowych w Zakładzie Karnym w G., gdzie przebywa wbrew swojej woli. Podkreśliła, że płaciła rachunki, dokonała zakupu sprzętu AGD, zaprzeczyła też temu, że dom był zaniedbany. Wojewoda Zachodniopomorski, decyzją z dnia 9 czerwca 2023 r., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu wydaje decyzję o wymeldowaniu obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy podkreślił, że ewidencja powinna zawierać informacje odzwierciedlające stan faktyczny, stąd też samo posiadanie prawa do lokalu pozostaje bez wpływu na ustalenie, czy osoba spełnia przesłanki do jej wymeldowania. Zdaniem Wojewody, organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżąca w lokalu przy ul. [...] w S. nie przebywa, bowiem z akt postępowania wynika, że w dniu 2 lipca 2022 r. została ona zatrzymana przez uprawniony organ, a następnie umieszczona w Zakładzie Karnym w G., gdzie w dalszym ciągu przebywa. Organ odwoławczy przywołał następnie orzecznictwo sądów administracyjnych, dotyczące przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego, wskazując, że winna ona być oceniana, gdy istnieją wątpliwości, czy osoba, której dotyczy wymeldowanie, opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Podkreślono, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż w sytuacji, gdy osoba wymeldowana wskutek własnych działań została zatrzymana, a opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego jej działaniem tymczasowego aresztowania, czy odbywania kary pozbawienia wolności, przesłanka dobrowolności nie powinna być brana pod uwagę, gdyż oczywistym jest, że takiej zmianie miejsca pobytu nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności nie stanowi przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem organu odwoławczego, ziściły się przesłanki do wymeldowania skarżącej z lokalu. Bez znaczenia przy tym pozostaje deklarowana chęć powrotu do lokalu, czy też ustalenie, że w chwili zatrzymania przebywała w tym mieszkaniu. I. P. wystąpiła ze skargą na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się jej uchylenia i podnosząc, że obecnie przebywa w areszcie prewencyjnym, nie odbywa kary pozbawienia wolności, a po wyjściu zamierza mieszkać w swoim domu, przy ul. [...] w S., którego jest współwłaścicielką. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Zachodniopomorski wniósł o jej oddalenie. W kolejnych pismach składanych do Sądu, skarżąca podkreślała, że jej pobyt w Zakładzie Karnym w G. ma charakter czasowy, na dowód czego przedłożyła zaświadczenie wystawione przez zastępcę dyrektora tej placówki, z którego wynika, że termin tymczasowego aresztowania upływa w dniu 30 września 2023 r. Zwróciła się jednocześnie o przyznanie pomocy prawnej w zakresie całkowitym, który to wniosek został rozpatrzony pozytywnie. Pełnomocnik skarżącej, pismem z dnia 6 maja 2024 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wskazując, że skarżąca posiada prawo własności do nieruchomości objętej wnioskiem o wymeldowanie. Podkreślił jednocześnie, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu towarzyszył zamiar związania się z tym miejscem, urządzenia w nim swojego trwałego centrum życiowego i zerwania wszelkich więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, która to sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. W takich okolicznościach, gdy skarżąca nie wyraziła w sposób jasny zamiaru opuszczenia miejsca stałego zameldowania rzeczą organów było zbadanie tej kwestii, czego zaniechano. Nie ustalono do kiedy pobyt skarżącej w zakładzie karnym miałby trwać, nie wzięto również pod uwagę oświadczeń skarżącej, iż do lokalu objętego postępowaniem ma zamiar po opuszczeniu zakładu karnego powrócić. Na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r., pełnomocniczka skarżącej podtrzymała skargę i podkreśliła, że skarżąca konsekwentnie oświadczała i oświadcza, że po opuszczeniu szpitala, w którym się obecnie znajduje, zamierza wrócić do lokalu przy ul. [...] w S.. Z informacji posiadanych przez pełnomocnika wynika, że skarżąca nie opuściła lokalu ze swojej winy, przebywa na obserwacji psychiatrycznej i nie zostało jej dotychczas udowodnione żadne przestępstwo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2492 – j.t.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem skargi czyniono decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecin, którą organ ten orzekł o wymeldowaniu skarżącej z miejsca stałego zameldowania tj. lokalu przy ul. [...] w S.. Organy obu instancji uznały, że skarżąca opuściła dotychczasowe miejsce zameldowania. Przyjęły przy tym, że okoliczność, iż została ona zatrzymana, a następnie tymczasowo aresztowana, nie stanowi przeszkody do zakończenia prowadzonego postępowania decyzją o wymeldowaniu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.e.l., obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Obowiązek meldunkowy, stosownie do ust. 2 przywołanego przepisu polega na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zgłoszeniu wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej oraz powrotu z wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, z uwzględnieniem art. 36. Na podstawie art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Art. 33 ust. 1 u.e.l. stanowi, że obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się, a zgodnie z art. 33 ust. 3 obywatel polski może wymeldować się z miejsca pobytu stałego lub czasowego dokonując zameldowania w nowym miejscu pobytu. W sytuacji, gdy obywatel opuścił miejsce stałego zameldowania i nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 33 ust. 1 u.e.l. zastosowanie znajduje art. 35 tej ustawy, który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jak wynika z treści przywołanego przepisu wszczęcie postępowania dopuszczalne jest zarówno z urzędu jak i na wniosek, a rzeczą organu w obu wypadkach jest zbadanie, czy osoba zameldowana na pobyt stały w lokalu przebywa, czy znajdują się tam jej rzeczy osobiste, a także innych okoliczności, które mogą świadczyć o tym, że w miejscu tym koncentrują się jej życiowe sprawy. Należy się przy tym zgodzić z organem, iż ewidencja powinna odzwierciedlać stan rzeczywisty. Rację mają również organy wywodząc, że posiadanie tytułu prawnego do lokalu nie musi mieć związku ze stałym zameldowaniem. Możliwe jest bowiem posiadanie prawa własności do kilku lokali mieszkalnych i w takim wypadku stałe zameldowanie winno dotyczyć tego lokalu, w którym dana osoba rzeczywiście przebywa z zamiarem stałego pobytu i który stanowi jej centrum życiowe. Sądowi znane jest również, przywołane przez organ odwoławczy orzecznictwo, z którego wynika, iż opuszczenie lokalu, z którego osoba zostaje następnie wymeldowana, powinno mieć charakter dobrowolny, a opuszczenie lokalu w związku z tymczasowym aresztowaniem, bądź odbywaniem kary pozbawienia wolności, chociaż nie nosi znamion dobrowolności , nie stanowi przeszkody do wymeldowania z pobytu stałego. Przyjmuje się bowiem, że opuszczenie lokalu spowodowane jest zawinionym działaniem tej osoby, niejednokrotnie związanym z popełnieniem przestępstw na szkodę innych mieszkańców lokalu, a często również powiązane z orzeczeniem zakazu zbliżania się do tych osób. W ocenie Sądu jednak wywody organu w tym zakresie nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Jakkolwiek bezspornym jest, że skarżąca została zatrzymana i tymczasowo aresztowana, to jednak należy mieć na względzie, że aktualnie – jak wskazał jej pełnomocnik, przebywa w szpitalu na obserwacji psychiatrycznej i do chwili obecnej nie zostało jej udowodnione żadne przestępstwo. Okoliczność, iż skarżąca przebywa w szpitalu neuropsychiatrycznym jest również znana Sądowi z urzędu, z innego toczącego się postępowania. Podobnie jak okoliczność, iż ma to związek ze stwierdzoną u skarżącej chorobą. Nie sposób zatem w realiach badanej sprawy wywodzić, że skarżąca znalazła się w miejscu odosobnienia z własnej winy. Skoro tak, to samo faktyczne opuszczenie lokalu, które nie miało charakteru dobrowolnego, nie może zdaniem Sądu stanowić podstawy do wymeldowania, bez uprzedniego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Przede wszystkim w spektrum zainteresowania organu powinno znaleźć to, czy skarżąca w lokalu tym zamieszkiwała przed zatrzymaniem, czy stanowił on jej centrum życiowe i na wyjaśnieniu tych wątpliwości powinny skoncentrować się działania organu. Należy podzielić pogląd organu, iż ewidencja ludności powinna odzwierciedlać stan rzeczywisty i aktualny, a utrzymywanie zameldowania w przypadku osób, które miejsce stałego zamieszkania niewątpliwie opuściły pozostawałoby w sprzeczności z przepisami ustawy, należy jednak mieć na względzie skutki wymeldowania z pobytu stałego i związane z tym konsekwencje dla osoby, która bez własnej winy lokal opuściła. W badanej sprawie postępowanie zostało wszczęte na wniosek współwłaściciela domu, który wywodził, że skarżąca w nim nie mieszka, swoje rzeczy osobiste przewiozła do mieszkania przy [...] w M., gdzie jest zatrudniona w [...] Parku Narodowym. Wskazano, że dom jest opuszczony i zaniedbany, co wynika również z informacji przekazanej przez p. D. K.. Do wniosku załączono dokumentację fotograficzną, sporządzoną przez wnioskodawcę, na której zobrazowano stan, jaki zastał po wejściu do domu. Do akt załączono dokumenty, z których wynika, że dom był w złym stanie, wymagał wielogodzinnego, gruntownego sprzątania, niezbędnych przeglądów technicznych oraz remontów. Z akt postępowania wynika, że organ wezwał do złożenia pisemnych zeznań w charakterze świadka szereg osób, zamieszkujących na terenie posesji sąsiadującej z lokalem przy ul. [...]. Pisemnej odpowiedzi na wezwanie organu udzieliła jedna osoba, która oświadczyła, że zna skarżącą, nie widuje jej, nie wie, czy zamieszkuje ona pod tym adresem. Dalszych działań w tym kierunku organ nie podejmował. Na marginesie należy zauważyć, że przepisy k.p.a. nie przewidują takiej formy dokumentowania oświadczeń świadków. Jeżeli zatem organ chciał uzyskać informacje od mieszkańców okolicznych posesji, to należało ich wezwać i przesłuchać w charakterze świadków. Z przeprowadzonych kontroli meldunkowych wynikało, że skarżąca w lokalu nie przebywa, a od 20 października 2022 r. przebywają tam osoby, którym dom wynajęto i które oświadczyły, że skarżącej nie znają, a gdy zasiedlały lokal nie było w nim przedmiotów należących do innych osób. Nie są to jednak, zdaniem Sądu, dane które w sposób jednoznaczny świadczyłyby o tym, że skarżąca w spornym lokalu nie zamieszkiwała. Trzeba bowiem podkreślić, że kontrole te odbyły się już po zatrzymaniu skarżącej, a następnie po wynajęciu domu osobom trzecim. Oczywistym zatem było, że w lokalu nie mogło być rzeczy osobistych skarżącej, ponieważ przed wynajęciem lokal został posprzątany i opróżniony, co jest normalną praktyką w takich wypadkach. Wynajęcie lokalu osobom trzecim w okolicznościach badanej sprawy nie może jednak stanowić podstawy do wymeldowania, skoro opuszczenie lokalu, jak już wskazano, nie było dobrowolne, a organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, nie przesłuchał chociażby wskazanej we wniosku o wymeldowanie osoby, która zawiadomiła wnioskodawcę o złym stanie domu. Jakkolwiek bałagan i zaniedbanie same w sobie nie przesądzają o niezamieszkiwaniu w lokalu, to jednak przesłuchanie p. D. K. mogłoby, zdaniem Sądu, przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Z wniosku wynika bowiem, że może ona posiadać istotne dla toczącego się postępowania informacje. Bezspornym poza tym jest, iż skarżąca w lokalu tym została zatrzymana. Oznacza to, że co najmniej w okresie przed zatrzymaniem musiała tam przebywać. Taki też adres wskazała w czasie zatrzymania jako adres zamieszkania, co wynika z informacji przekazanej przez Dyrektora Zakładu Karnego w G.. Rzeczą organu winno więc być wyjaśnienie jaki charakter miał ten pobyt. Przy czym organ powinien dokonać oceny przedkładanych przez skarżącą dokumentów, z których wynika, że dokonywała zakupu sprzętu AGD do spornego lokalu w okresie przed zatrzymaniem. Dodać należy, że wywody zawarte we wniosku o wymeldowanie, a dotyczące składanych przez skarżącą przed sądem powszechnym oświadczeń w przedmiocie wyprowadzki do M. pozostają w sprzeczności z przedstawionym w postępowaniu sądowym postanowieniem Sądu Rejonowego S. Prawobrzeże i Zachód w S., sygn. akt VKp [...], z uzasadnienia którego wynika, że skarżąca była przez pełnomocnika wnioskodawcy, pismem z dnia 9 marca 2022 r., wzywana do opróżnienia lokalu przy [...] w M. z rzeczy osobistych. Przy czym jak wynika z postanowienia przyjęto, że miejscem zamieszkania skarżącej jest lokal przy ul [...] w S., który to adres wskazała ona podczas zatrzymania. Nie ulega w świetle przedstawionych okoliczności wątpliwości, że skarżąca opuściła wskazany lokal w związku z zatrzymaniem, opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, a organ nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości, czy przed zatrzymaniem skarżąca w lokalu tym zamieszkiwała. Doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., co stanowiło podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.).