II SA/Sz 739/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [..] Nr [...], wydaną na podstawie art. 61 ust.3, art. 96, art. 104 ust. 3 i ust. 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930, dalej przywoływanej jako: "u.p.s.") Prezydent Miasta S. orzekł o zwrocie przez R. D. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami z tytułu odpłatności za pobyt S. D.– matki, w DPS przy ul. [...] w S., w okresie od [...] do dnia [...]. Ponadto w punkcie 2 podjętego rozstrzygnięcia odmówił odstąpienia od żądania zwrotu ww. kwoty, zaś w punkcie 3 decyzji rozłożył kwotę [...] zł na dwadzieścia rat po [...] zł, płatnych w terminie do 10 dnia każdego miesiąca począwszy od miesiąca [...]r. Podstawą wydania wskazanej decyzji był fakt nie wywiązania się R. D. z umowy zawartej w dniu [...] z MOPR w S. dotyczącej opłaty za pobyt jego matki (S. D.) w DPS. Jednocześnie Organ I instancji przytoczył treść art. 104 ust. 4 u.p.s. regulujący możliwość odstąpienia od żądania zwrotu opłat oraz odroczenia terminu płatności albo rozłożenia zobowiązania na raty. Prezydent Miasta S. w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że w badanej sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub części, stwierdzając, że Skarżący znajduje się w dobrej sytuacji materialnej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a miesięczny dochód, jego dwuosobowej rodziny wynosi [...] zł (emerytury ZUS). Po odliczeniu stałych comiesięcznych wydatków za czynsz [...] zł, telefon [...] zł, gaz [...] zł, energię elektryczną [...] zł oraz Internet [...] zł pozostaje Skarżącemu do dyspozycji kwota [...] zł miesięcznie. Zdaniem Organu I instancji żądanie zwrotu należności w formie jednorazowej stanowiłoby dla strony nadmierne obciążenie, dlatego za zasadne organ uznał rozłożenie na raty kwoty świadczenia podlegającego zwrotowi. 2. Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: - art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) Kodeks postępowania administracyjnego (dalej przywoływanej jako: "K.p.a."), poprzez opieszałe prowadzenie niniejszej sprawy przez okres kilku lat; - art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; - art. 8 i art. 9 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w tej sprawie z naruszeniem zasad: pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. poprzez orzeczenie obowiązku zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. wyłącznie od Skarżącego podczas, gdy obowiązek ten z mocy ustawy spoczywa na wszystkich zobowiązanych z tego tytułu, a ponadto naruszenie art. 107 ust. 1 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s., poprzez wydanie decyzji orzekającej zwrot opisanych wyżej wydatków Gminy bez ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zobowiązanych. Zdaniem odwołującego się, stan faktyczny niniejszej sprawy został w decyzji z dnia [...] ustalony jedynie wyrywkowo, nie wszechstronnie, a nawet częściowo błędnie. W rzeczywistości bowiem przedstawiał się on w ten sposób, że Skarżący faktycznie w dniu [...] zawarł z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w S. umowę dotyczącą ustalenia opłaty za pobyt Jego matki S. D. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w S.. Zgodnie z treścią decyzji znak [...] z dnia [...] całkowity koszt pobytu S. D. w tym okresie w DPS wynosił [...] zł. W powyższym okresie emerytura S. D. wynosiła [...] zł, z której to kwoty potrącane było na opłatę pobytu w DPS 70%. Do dopłaty za ten pobyt przez rodzinę S. D. pozostawała zatem kwota [...] zł. Jak wynika z pisma ZUS z dnia 3 września 2013 r. - po potrąceniu z emerytury S. D. opłaty za pobyt w DPS - pozostawała do wypłaty przez ZUS kwota od [...] zł do [...] zł, w zależności od wysokości kosztów pobytu w DPS kształtujących się odmiennie w różnych okresach tego pobytu. Kwotą pozostałą do wypłaty z emerytury S. D. dysponowała tylko i wyłącznie siostra odwołującego – E. H.-K., a to z uwagi na fakt, że S. D. była osobą niepełnosprawną [...] i niezdolną do samodzielnego zajmowania się swoimi sprawami. W związku z powyższą sytuacją oraz poprawnymi stosunkami panującymi wówczas pomiędzy Skarżącym a Jego siostrą poczynione zostały pomiędzy nimi ustalenia prowadzące do uzgodnienia, że pozostałe do zapłaty koszty pobytu S. D. w DPS ponoszone będą w następujący sposób: [...] zł będzie dopłacane z pozostałej części emerytury S. D. (za pośrednictwem E. H.-K., gdyż tylko ona miała dostęp do tych środków na podstawie posiadanych upoważnień), zaś pozostałe [...] zł dzieci S. D. będą pokrywały po połowie, tj. po [...] zł miesięcznie. O ustaleniach tych – oprócz zainteresowanych R. D. i E. H.-K. – wiedziała również żona odwołującego H. L.-D. oraz Jego córki J. D. i K. S.. W dalszej części odwołania podniesiono, że opisane wyżej uzgodnione warunki zostały przedstawione pracownikowi MOPR, który jednak stwierdził, iż jedyną sytuacją możliwą do zaakceptowania w takim przypadku przez MOPR jest podpisanie przez dzieci S. D. dwóch odrębnych umów obejmujących obowiązek zapłaty przez każde z tych dzieci kwoty po [...] zł miesięcznie. Wówczas poinformowano zainteresowanych, że tylko taka forma zawarcia umów warunkuje przyjęcie S. D. do DPS. W powyżej przedstawionych okolicznościach doszło zatem do zawarcia przez R. D. oraz E. H.-K. z MOPR w S. dwóch umów, na mocy których każde z nich zobowiązywało się do zapłaty miesięcznie kwoty [...] zł, z tytułu pokrycia pozostałej części opłaty za pobyt S. D. w DPS. Z tym, że kwota wynikająca z umowy zawartej przez E. H.-K. miała być (i w istocie była) regulowana z pozostałej części emerytury S. D., zaś kwota wynikająca z umowy zawartej z MOPR przez R. D. była regulowana systematycznie przez odwołującego w wysokości [...] zł, a to zgodnie z umową ustną zawartą z siostrą, która zobowiązała się pozostałe [...] zł pokrywać z własnych funduszy. W takim przekonaniu i zaufaniu do siostry odwołujący płacił obciążającą go część kosztów pobytu matki w DPS, aż do jej śmierci, nie wiedząc do dnia otrzymania niniejszej decyzji o tym, że E. H.-K. swojej części zobowiązania w ogóle nie reguluje. O fakcie tym Skarżący dowiedział się dopiero w dniu 24 października 2013 r., kiedy to otrzymał decyzję Prezydenta Miasta S., datowaną na dzień [...] (w sprawie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo), a więc - po pięciu latach od podpisania umowy i po dwóch i pół roku od śmierci matki. Skarżący podniósł, że przez cały ten okres Gmina Miasto S. w jakikolwiek sposób nie poinformowała go o zaistniałym problemie, podnosząc że gdyby w jakikolwiek sposób wcześniej został poinformowany o występujących nieprawidłowościach w wysokości regulowanej kwoty to niewątpliwie niezwłocznie podjąłby odpowiednie kroki, które spowodowałyby wyjaśnienie sprawy, skorygowanie umowy oraz wyrównanie zadłużenia. Zdaniem Skarżącego karygodna wręcz w tej sprawie opieszałość i zaniedbanie Gminy doprowadziły do powstania tak ogromnego zadłużenia, zwiększonego jeszcze o odsetki całkowicie niesłusznie naliczane osobie, która nie miała nawet przez tyle lat pojęcia o istnieniu jakiegokolwiek zobowiązania, czy zaległości. Powyższe w oczywisty sposób godzi w wymienione na wstępie zasady postępowania organów administracji. Dodatkowo Skarżący zarzucił, że został całkowicie pozbawiony możliwości wzięcia udziału w postępowaniu, a wydanie decyzji odbyło się poza nim, bez umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, złożenia oświadczeń czy zawnioskowania innych środków dowodowych. 3. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 61, 96 ust. 1, art. 104 ust. 3 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Organ wskazał, że kwestia odpłatności za pobyt S. D. w Domu Pomocy Społecznej została określona w umowie zawartej z jej synem w dniu [...]. Zgodnie z § 2 umowy, na dzień zawarcia umowy kwotę odpłatności określono na [...] zł. W umowie tej uczestniczyły tylko dwie strony R. D. i Dyrektor MOPR w S.. W tej sytuacji Organ uznał za niezasadny podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. Ponadto Organ stwierdził, że w tym samym dniu, w którym Organ zawarł umowę z R. D. zawarta została również odrębna umowa z córką S. D., czyli E. H. – K., która również zobowiązała się do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w wysokości [...] zł. Ustalono, iż na dzień 18 października 2016 r. córka S. D. nie posiada żadnych zaległości w opłatach. Kolegium podkreśliło, że kwoty odpłatności ustalonej przez Organ dla zobowiązanych zstępnych wzajemnie na siebie nie oddziałują, co oznacza, że wysokość odpłatności ustalonej w umowie dla R. D., nie wpływa na wysokość odpłatności dla jego siostry. W wyniku analizy akt sprawy, w tym ewidencji księgowej zawartej w aktach sprawy, odzwierciedlonej w uzasadnieniu decyzji Organu I instancji Kolegium ustaliło, że R. D. dokonywał wpłat w sposób niezgodny z umową, w związku z tym powstała niedopłata, bowiem Skarżący w każdym miesiącu w okresie od [...] do [...] nie wpłacał pełnej kwoty, wynikającej z treści umowy. W tabeli Organ wyszczególnił zaległości jakie posiada strona na dzień wydania decyzji, tj. [...] zł. Powyższe wskazuje, iż Skarżący w ww. okresie nie wywiązał się z obowiązku opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, zgodnie z zawartą umową. W dalszej części uzasadnienia Kolegium za prawidłowe uznało ustalenia Organu I instancji poczynione pod kątem spełnienia przesłanek do zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s., a polegające na przeanalizowaniu obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, w wyniku której Organ I instancji odmówił odstąpienia od żądania zwrotu kwoty [...] zł, natomiast rozłożył jej spłatę na dwadzieścia rat po [...] zł. Jak bowiem ustalił Organ Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, ich dochód na który składają się świadczenia emerytalne z ZUS to kwota [...] zł, po odliczeniu stałych comiesięcznych wydatków (za czynsz [...] zł, za telefon [...] zł, gaz [...] zł, energię elektryczną [...] zł, Internet [...] zł) pozostaje do dyspozycji kwota [...] zł miesięcznie. W świetle powyższego, zdaniem Kolegium brak jest podstaw do zwolnienia Skarżącego ze zwrotu żądanej kwoty, a tym samym do stwierdzenia naruszenia art. 104 ust. 4 u.p.s. Podsumowując podjęte rozstrzygnięcie Organ II instancji za właściwe uznał ustalenia Organu I instancji, że Skarżący jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej we wskazanej przezeń wysokości, które obejmują tylko część kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej, pozostałą część wpłaca również jego siostra. Skoro opłat tych Skarżący nie uiszczał w pełnej wysokości, Gmina S. zastępczo poniosła te opłaty. Tym samym, w oparciu o art. 61 ust. 3 u.p.s. uzyskała prawo dochodzenia od Skarżącego zwrotu tych wydatków. Ustalenie ich wysokości i osoby zobowiązanej do zapłaty było prawidłowe, stąd w ocenie Kolegium zarzuty odwołania nie mogły odnieść skutku, zaś decyzja Organu I instancji jest prawidłowa. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Organ I instancji art. 12 K.p.a., Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z art. 37 § 1 K.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. 4. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: - art.12 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie niniejszej sprawy łącznie przez okres kilku lat i w tym czasie wykonanie opieszale jedynie kilku merytorycznych czynności, co stanowi istotne naruszenie zasady szybkości i wnikliwości postępowania administracyjnego; - art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności - do zasad podstaw ustalenia w 2008 r. warunków dopłat do pobytu S. D. w DPS, a w szczególności, czy sporządzane były wówczas u Skarżącego i jego siostry E. H. – K. wywiady środowiskowe, a jeśli tak, to jaka była ich sytuacja majątkowa i życiowa, czy występowały w niej istotne różnice, a jeśli nie, to z jakich powodów zaniechano przeprowadzenia wówczas takiego wywiadu; - nie udostępnienia całości akt będących w 2008 r. podstawą sporządzenia umów o warunkach pobytu S. D. w DPS, w szczególności w zakresie pozwalającym na ustalenie istniejących wówczas u Skarżącego i jego siostry odmiennej sytuacji finansowej i zasad, którymi kierowano się w MOPR przy ustalaniu wysokości obciążeń ich dopłatami; - przyczyn zawiadomienia skarżącego o zadłużeniu w uiszczaniu opłat za pobyt S. D. w DPS dopiero po pięciu latach od podpisania umowy o partycypacji w tych kosztach oraz po dwóch i pół roku, po śmierci matki; - podmiotów lub osób odpowiedzialnych z ramienia Gminy Miasto S. za nadzór nad przepływami finansowymi w tym zakresie, a jednocześnie - osoby, której zaniechanie doprowadziło do powstania tak poważnych i długotrwałych zaległości, o których przez tyle lat skarżący nie wiedział z przyczyn, które w żadnym zakresie nie powinny go obciążać i w istocie stanowią o istnieniu w niniejszej sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku przemawiającego za odstąpieniem od żądania zwrotu przedmiotowych wydatków w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s.; - powodów i trybu dokonywania siostrze skarżącego E. H.-K. częściowych zwrotów kosztów pobytu S. D. w DPS za okresy jej przebywania w różnych [...] szpitalach i wysokość w ten sposób zwracanych kwot oraz zasad dokonywania tych zwrotów w sytuacji istnienia formalnego zadłużenia ciążącego na jego siostrze; - istnienia na dzień wydawania zaskarżonej decyzji przesłanek i podstaw do odstąpienia w całości od obciążenia Skarżącego obowiązkiem zwrotu wydatków Gminy za pobyt S. D. w DPS, z jednej strony z w uwagi na przyczyny powstania zadłużenia całkowicie niezależnego od niego. Konsekwencją powyższego stanowiło, zdaniem Skarżącego, naruszenie art. 8 i art. 9 K.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania w niniejszej sprawie z naruszeniem zasad: pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień. Ponadto Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. poprzez orzeczenie obowiązku zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. wyłącznie od Skarżącego, podczas, gdy obowiązek ten z mocy ustawy spoczywa na wszystkich zobowiązanych z tego tytułu, przy jednoczesnym przyjęciu przez Kolegium niezasadności powyższego zarzutu, które stwierdziło, że w umowie uczestniczyły dwie strony, tj. Skarżący i Dyrektor MOPR w S., co nie ma odzwierciedlenia w rzeczywistości, gdyż w ustaleniach odnośnie przyjęcia S. D. do DPS, uczestniczyły trzy strony, siostra skarżącego E. H.- K., Skarżący i przedstawiciel MOPR. Właśnie na tym spotkaniu Skarżący został poinformowany przez pracowników MOPR, iż tylko w takiej formie zawarta umowa umożliwia przyjęcie S. D. do DPS. Poparte to było argumentem, iż z emerytury S. D. nie ma możliwości prawnej pobranie większej kwoty niż 70%, więc z pozostałej części emerytury pobyt w DPS będzie opłacała siostra skarżącego E. H. –K. w kwocie [...] zł (tylko ona była upoważniona do rachunku bankowego matki), a umowa na Skarżącego będzie opłacana po połowie. Dodatkowo Skarżący zarzucił naruszenie art. 104 ust. 4 u.p.s. w związku z odmową odstąpienia od żądania zwrotu wydatków Gminy za pobyt matki w DPS, pomimo istnienia przesłanek szczególnych dla uwzględnienia tego wniosku w całości wobec zawinienia w powstaniu zadłużenia osób trzecich. Ponadto Skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy dowodu uzupełniającego, karty nr 128 z postępowania w sprawie cywilnej (sygn. akt I C 1208/12), prowadzonej przed Sądem Rejonowym Szczecin-Prawobrzeże i Zachód I Wydział Cywilny pl. Żołnierza Polskiego 16, 71-551 Szczecin, z powództwa E. H.-K., pozwane: J. D., K. S. o zachowek. Dołączenie do akt sprawy ww. dowodów ma na celu umożliwienie dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które w swojej decyzji z dnia [...] (znak [...]) orzekło, że przekazane akta postępowania nie są pełne, a mianowicie nie zawierają akt postępowania, które prowadził Organ I instancji przed decyzją wydaną w dniu [...], a która to została uchylona w całości i przekazana do ponownego rozpatrzenia, tym samym Kolegium nie mogło odnieść się w całości do wszystkich zarzutów podnoszonych przez Skarżącego w odwołaniu. Dołączenie w/w karty ma na celu również udowodnienie istnienia umowy, iż siostra Skarżącego za pobyt matki miała dopłacać [...] zł z emerytury matki, co w ww. karcie wskazała powódka E. H.-K. (informacja taka znajduje się w pozwie oraz w uzasadnieniu wyroku sądowego) oraz udowodnienie, iż sprawa nie została zbadana całkowicie i wnikliwie. Jednocześnie Skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy dowodu uzupełniającego, karty nr 521 postępowania w sprawie cywilnej (sygn. akt I C 1208/12) Dołączenie do akt sprawy ww. dowodów ma na celu weryfikację dochodu wykazanego przez siostrę Skarżącego. Skarżący wniósł o wystąpienie do US w celu udostępnienia deklaracji podatkowych za rok 2008, które to mogą potwierdzić ewentualny dochód wykazany w oświadczeniu. Wobec powyższych wywodów Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz obciążenie długiem osoby przez którą dług ten powstał, czyli siostry Skarżącego. 5. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 6. R. D. w toku postępowania złożył pismo z dnia 7 sierpnia 2017 r., w którym wniósł o: - wystąpienie przez Sąd do Organu I instancji tj. MOPR S. z zapytaniem, dlaczego mimo powołania pełnomocnika w październiku 2013 r., pełnomocnik nie został informowany na bieżąco o jakichkolwiek ustaleniach w sprawie, nie otrzymywał żadnych pism, i dlaczego ww., pełnomocnictwa nie ma w aktach sprawy znajdujących się w Sądzie wraz z odwołaniem z dnia 6 listopada 2013 r.; - powołanie na świadka siostry męża E. H.- K. zam. [...] na okoliczność partycypacji w kosztach pobytu matki S. D. w DPS z własnych środków finansowych, jak i załatwiania formalności w maju bądź w czerwcu 2008 r. związanych z umieszczeniem matki w DPS, wiarygodności złożonych oświadczeń o uzyskiwanych dochodach w rodzinie w 2008 roku, które to były podstawą do podpisania umów o partycypację w kosztach pobytu z dnia [...], i na okoliczność uczestnictwa stron przy podpisywaniu umów w dniu [...] w placówce w S. ul. [...]; - wystąpienie przez Sąd do Kierownika Wydział Windykacji i Opłat B. S. jako pracownika Urzędu Miejskiego w S., o wyjaśnienie faktu niepoinformowania Skarżącego o zaistniałym zadłużeniu, na etapie pierwszych jego wpłat, oraz nieprowadzenia windykacji i ewentualnych egzekucji z tytułu partycypacji rodziny w kosztach pobytu członka rodziny w DPS, i co było przyczyną takiego postępowania; - wystąpienie przez Sąd oraz zobowiązanie MOPR S. do wyjaśnienia sprawy kierowania korespondencji do Skarżącego na błędny adres [...], jak i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wśród sąsiadów ul. [...] i sporządzanie na tę okoliczność dokumentacji, która znajduje się w aktach sprawy i wskazanie osoby personalnie odpowiedzialnej za tak zmanipulowane dowody, dołączone do akt sprawy, jednocześnie wyjaśnienia z czego wynika kierowanie korespondencji na dwa różne adresy; - powołanie na świadka pracownika MOPR S. Specjalisty Pracy Socjalnej K. M., na okoliczność sporządzenia notatki służbowej z dnia 20.10.2014 (notatka odręczna, w aktach sprawy) z wywiadu środowiskowego z rzekomego miejsca zamieszkania Skarżącego, tj. [...]; - zwrócenie się przez Sąd do CEIDG i KRS, na okoliczność prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej i posiadania pensjonatu nad morzem (co wynika z późniejszych dokumentów sporządzonych przez MOPR) w Ś.; - zwrócenie się do Wydziału Ewidencji Ludności w S. z zapytaniem, czy Skarżący R. D. zamieszkiwał, czy też był zameldowany kiedykolwiek pod adresem [...], w którym to miejscu przeprowadzono rzekomy wywiad środowiskowy wśród sąsiadów; - zwrócenie się przez Sąd do MOPR S. celem wyjaśnienia kwestii dołączenia do akt sprawy podwójnych pism, datowanych jednolicie, tej samej treści, wystosowanych przez MOPR w okresie od 1 października 2014 do 5 listopada 2014 r. - udostępnienie całości akt przez MOPR S., będących w 2008 r. podstawą sporządzenia umów o warunkach pobytu S. D. w DPS S. ul. [...], o które to akta wnioskował pełnomocnik w swoich odwołaniach do SKO, i jednocześnie, których to brak zarzucił SKO w swojej decyzji z dnia [...]; - udostępnienie przez MOPR S. potwierdzenia nadania listów poleconych, o których mowa w notatce służbowej z dnia 23 czerwca 2008 r., odnośnie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego; - zwrócenie się do Urzędu Miejskiego S. Wydział Windykacji, który zajmował się sprawą partycypacji w kosztach pobytu S. D. w DPS w celu przekazania wydruków z systemu finansowo-księgowego, gdzie wskazane są wpłaty Skarżącego, w jakim okresie i w jakiej wysokości. Ponadto Skarżący wniósł o: - dołączenie do akt sprawy pism MOPR S., odnośnie przesunięcia terminu rozpatrzenia sprawy w okresie od dnia 1 września 2014 r. do 5 czerwca 2015 r., tj. (łącznie 8 pism) kierowanych na prawidłowy adres Skarżącego [...], co ma na celu udowodnienie, że MOPR od początku sprawy dysponował prawidłowymi danymi adresowymi, mimo to wg dołączonej do akt dokumentacji z MOPR S., wywiad środowiskowy został przeprowadzony pod błędnym adresem ul. [...], w dniu 20 października 2014 r., jak i pisma (podwójnie dołączone do akt sprawy) wskazanego w punkcie 6 wniosku, gdzie widnieje adres ul. [...]. Zdaniem Skarżącego było to zrobione z pełną premedytacją i udowadnia oszustwa MOPR w S., ponadto mimo, że Skarżący ustanowił pełnomocnika w październiku 2013 r. MOPR nie informował pełnomocnika o ustaleniach w prowadzonej sprawie, które to działania w ocenie Skarżącego było celowe, zamierzone i świadome, bowiem w przypadku otrzymania takich dokumentów w terminie przez pełnomocnika podjąłby on odpowiednie kroki w celu sprostowania i wyjaśnienia sprawy (powyższe stanowi przedmiot doniesienia do prokuratury na działanie MOPR dotyczące poświadczenia nieprawdy i fałszowania dokumentacji co wg art. 271 §1 K.k. polega karze pozbawienia wolności); - kserokopii decyzji z dnia [...], na podstawie której umieszczono S. D. w DPS w S. na ul. [...], z której wynika jaka była sytuacja finansowa i jak wyglądała kwestia dopłat do pobytu przez rodzinę; - pisma ZUS z dnia 3 września 2013 r., z którego wynika jaka była wysokość emerytury, w okresie kiedy matka przebywała w DPS S., ul. [...], tj. od 2008 r. do 2011 r., jaka kwota była przekazywana do DPS, na okoliczność jaką kwotą dysponowała siostra po potrąceniach; - dołączenie do akt sprawy pisma żony Skarżącego z dnia 4 sierpnia 2017 r. do dyrektora MOPR w S., wystosowanego w celu wyjaśnienia sprawy korespondencji kierowanej na adres [...], jak i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pod wskazanym adresem, według którego to wywiadu, Skarżący posiada pensjonat nad morzem, w przypadku, kiedy to MOPR dysponował prawidłowym adresem Skarżącego, jak i innych dokumentów sporządzonych przez MOPR a znajdujących się w aktach sprawy; - dołączenia do akt sprawy pisma - zawiadomienia żony Skarżącego do Prokuratury Rejonowej z dnia 4 sierpnia 2017 r. dotyczącego sfałszowania dokumentacji przekazanej do WSA w Szczecinie przez MOPR S., jak i poświadczenia nieprawdy, poprzez udokumentowane stwierdzenie (dokumenty w aktach sprawy), że Skarżący posiada pensjonat nad morzem i przebywa, bądź też zamieszkuje w [...], kiedy to MOPR dysponował prawidłowym adresem Skarżącego; - dołączenia do akt sprawy pisma - zawiadomienia Skarżącego do Prokuratury Rejonowej z dnia 23 czerwca 2017 r. o popełnieniu przestępstwa, poprzez niedopełnienie obowiązków służbowych przez Kierownika Referatu Windykacji Podatków i Opłat Urzędu Miejskiego w S., co naraziło Skarżącego na szkodę majątkową w wysokości [...] oraz uniemożliwiło naprawienie krzywdy poprzez przedawnienie; - dołączenie do akt sprawy odwołania pełnomocnika Skarżącego - adwokat M. A.-D., w którym to odwołaniu pełnomocnik powołuje się na pełnomocnictwo znajdujące się a aktach sprawy, z dnia 6 listopada 2013 r., skierowanego do SKO w S., którego to w aktach sprawy brak. W podsumowaniu Skarżący wniósł o uchylenie w całości wcześniejszych decyzji SKO w sprawie, gdyż zostały one wydane na podstawie sfałszowanych dokumentów przez MOPR w S.. 7. Na rozprawie dnia 31 sierpnia 2017 r. (sygn. akt II SA/Sz 739/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w oparciu o art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze i piśmie z dnia 7 sierpnia 2017 r. o przeprowadzenie dowodu z dokumentów oraz przesłuchanie świadków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a."), wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa. 8. Istota sprawy tkwi w ustaleniu prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Przy czym analiza tego zagadnienia musi uwzględniać nie tylko literalne brzmienie przepisów, na których oparto zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzję, ale również cały kontekst uregulowań prawnych w tym zakresie. 9. Na wstępie wywodu należy zakreślić ramy prawne sprawy. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Stosownie do art. 59 ust. 1 decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianej normie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. Z kolei w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w sytuacji gdy koszty pokrywane są przez członka rodziny mieszkańca ich wysokość jest ustalana w umowie zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że organ pomocy społecznej nie może zmusić członka rodziny do zawarcia umowy w przedmiocie ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej, wobec powyższego podpisanie umowy jest dobrowolne. Przewidziany w art. 61 ust. 1 obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Jednakże, zdaniem Sądu, ta konkretyzacja obowiązku może nastąpić bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2734/15, wszystkie orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 10. Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy wskazać można, że w aktach znajduje się umowa zawarta przez Skarżącego w dniu [...] z Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., przedmiotem której jest ponoszenie odpłatności za pobyt matki Skarżącego – S. D. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w S. w wysokości [...] zł do 10 dnia każdego miesiąca. Podkreślenia wymaga, że Skarżący podpisując umowę zgodził się na przyjęte w niej ustalenia. Konsekwentnie zatem należy uznać, że tak zawarte w umowie zobowiązanie, powinno zostać wykonane. Tymczasem, jak prawidłowo ustaliły to Organy obu instancji, Skarżący, w okresie pobytu swojej matki w domu opieki społecznej, nie wnosił opłat zgodnie z treścią opisanej wyżej umowy, co spowodowało powstanie niedopłaty. W świetle powołanej argumentacji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi polegający na naruszeniu art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. Powyższego faktu wnoszenia opłat w innej wysokości aniżeli wynika to z umowy nie kwestionuje również Skarżący, powołując się przy tym na ustną umowę zawartą ze swoją siostrą, która osobną umową również zobowiązała się do uiszczania opłat na poczet pobytu matki w DPS w wysokości [...] zł. 11. Skarżący podnosił w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego, w tym we wniosku z dnia 22 maja 2015 r. (o odstąpienie od żądania dokonania zwrotu wydatków) oraz w samej skardze - po potrąceniu z emerytury S. D. kwoty stanowiącej 70 % jej dochodu na poczet opłat za pobyt w DPS, pozostawała matce skarżącego do dyspozycji kwota ok. [...] zł, którą dysponowała siostra Skarżącego. W tej sytuacji Skarżący wraz z siostrą, zobowiązani na podstawie umów do zapłaty w sumie [...] zł (każdy po [...] zł, na podstawie odrębnych umów) poczynili ustalenia, że [...] zł będzie dopłacane z pozostałej części emerytury S. D., za pośrednictwem E. H. – K., zaś pozostałe [...] zł Skarżący wraz z siostrą będą pokrywać po połowie, czyli po [...] zł miesięcznie. W tym miejscu Sąd wskazuje, że błędne, wręcz niedopuszczalne było założenie przez dzieci osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, aby kwotę [...] zł, która pozostaje matce po odliczeniu kosztów przekazanych na poczet opłaty za pobyt ww. placówce – przeznaczyć na pokrycie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. mieszkaniec domu wnosi opłatę, której wysokość nie może przekraczać 70 % jego dochodu. W doktrynie został wyrażony pogląd, zgodnie z którym powołany przepis pełni funkcję ochronną – nie pozwala na bezwzględne żądanie uiszczenia opłaty w całym wymiarze przez mieszkańca dysponującego dochodami pozwalającymi na taki wydatek. Zakłada bowiem, że obciążenie z tytułu opłaty, jakie ciążyć ma na mieszkańcu, nie może obejmować więcej niż 70 % jego miesięcznego dochodu, przy założeniu że 30 % dochodu powinno pozostać do dyspozycji mieszkańca i nie może – nawet za jego wolą – być przeznaczone na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej (por. W. Maciejko, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej LexisNexis 2013 r., s. 301). O takim rozumieniu powołanego przepisu, nie przewidującym prawnej możliwości pobrania z emerytury mieszkańca DPS większej kwoty, aniżeli 70 % Skarżący został poinformowany przez pracowników MOPR, o czym sam wspomniał w skardze do Sądu. W powołanych okolicznościach, zdaniem Sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 8 i 9 K.p.a. W świetle powyższego należy stwierdzić, że nawet zgoda matki nie uprawniała do dysponowania pozostałym jej dochodem przez dzieci, celem przeznaczenia na pokrycie opłat związanych z pobytem w DPS. Skarżący miał obowiązek uiszczać regularnie opłaty w ustalonej w umowie wysokości, czego jednak nie czynił. Niezależnie od powyższego Sąd zwrócił uwagę, że Skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia wynikającego z art. 64 u.p.s., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty. 12. Analiza akt postępowania, w tym ewidencji księgowej prowadzi do stwierdzenia, że organy prawidłowo ustaliły wysokość niedopłaty na kwotę [...] zł, która został uiszczona zastępczo przez gminę. 13. Zgodnie z treścią art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Powyższe należy rozumieć, że uprawnieniem gminy jest domaganie się od osoby, która naruszyła swoje obowiązki uiszczania opłaty, bądź części opłaty, zwrotu kwoty, jaką gmina w zastępczy sposób musiała uiścić na rzecz domu pomocy społecznej - regres publicznoprawny (tak W. Maciejko, Komentarz do art. 61 ustawy o pomocy społecznej, op. cit.). 14. Wobec prawidłowego ustalenia przez Organy, że Skarżący został stosownie do umowy z dnia [...] zobowiązany do uiszczenia kwoty [...] zł na poczet kosztów pobytu swojej matki w domu pomocy społecznej oraz w związku z niewywiązywaniem się przez niego z nałożonego obowiązku za właściwą należy uznać decyzję podjętą w trybie art. 104 ust. 1 u.p.s., w myśl którego należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z ust. 3 powołanego artykułu wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. 15. Sąd zwraca uwagę, że Organ I instancji orzekając w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. przeanalizował obecną sytuację materialną i rodzinną Skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s., w myśl którego w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. 16. W tym miejscu należy wskazać, że wydanie wymienionej decyzji, mającej charakter uznaniowy, poprzedzone zostało prawidłową oceną sytuacji Skarżącego w oparciu o przedłożone dokumenty potwierdzające jego aktualną sytuację materialną, rodzinną oraz zdrowotną. Ustaleń w tym zakresie dokonano na podstawie oświadczenia majątkowego Skarżącego z dnia 28 listopada 2016 r. w sprawie rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego oraz wysokości wydatków na leki, kopii rachunków dokumentujących bieżące koszty utrzymania – opłaty za media i czynsz, decyzji waloryzacyjnych dotyczących emerytury skarżącego oraz jego żony, kopii dwóch umów kredytowych oraz oświadczenia Skarżącego z dnia 29 listopada 2016 r. o stanie majątkowym. Skoro po odliczeniu stałych comiesięcznych wydatków rodzinie Skarżącego pozostaje do dyspozycji kwota [...] zł miesięcznie, zatem za prawidłowe Sąd uznał rozstrzygnięcie Organu w zakresie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu oraz dotyczące rozłożenia należności na raty. 17. Odnosząc się do wniosków dowodowych związanych z wyjaśnieniem sprawy "przeprowadzenia wywiadu środowiskowego" pod mylnym adresem zamieszkania Skarżącego zamiast ul. [...] na ul. [...] podnieść należy, że na ocenę sytuacji materialnej Skarżącego miały wpływ inne, wymienione wyżej dokumenty, bowiem wywiad środowiskowy nie został ostatecznie przeprowadzony. W tej sytuacji za nieuprawniony Sąd uznał zarzut naruszenia powołanego art. 104 ust. 4 u.p.s. 18. Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, że Organy opieszale prowadziły postępowanie w tej sprawie, które toczyło się od 2013 r. (pierwsza decyzja w tej sprawie datowana jest na [...]), jednakże wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że na taki sposób prowadzenia sprawy przysługiwały stronie instrumenty prawne, takie jak zażalenie na przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 37 K.p.a.) z których Skarżący, reprezentowany również przez profesjonalnego pełnomocnika nie skorzystał. Zdaniem Sądu, przy uwzględnieniu całokształtu spawy, działania te nie miały jednak wpływu na wynik sprawy. 19. W ocenie Sądu, Organy orzekające w sprawie należycie oceniły materiał dowodowy w kontekście przepisów prawa procesowego, właściwie przyjęły, że w związku z niewywiązywaniem się przez Skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów z tytułu pobytu jego matki w domu pomocy społecznej, w wysokości określonej umową z dnia [...] uzasadnione było dochodzenie od niego należności z tytułu zastępczej odpłatności poniesionej przez gminę w łącznej kwocie [...] zł. Dokonane ustalenia, ich ocena prawna oraz wyciągnięte na tej podstawie wnioski są prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Podkreślenia wymaga, że odmienna od oczekiwań Skarżącego ocena przez Organy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie świadczy jednak o tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, a zatem zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. polegającego na niewyjaśnieniu stanu faktycznego oraz nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego, w kontekście dokumentów przedstawionych w toku postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Podsumowując stwierdzić należy, że skoro zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, zaś Sąd, działając z urzędu poza granicami skargi, również nie stwierdził żadnych naruszeń, zatem brak jest podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. 20. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, że kwestie rozliczeń między rodzeństwem, uczciwość i rzetelność deklaracji składanych wzajemnie, mogą być ewentualnie przedmiotem roszczeń cywilnoprawnych, nie mogą zaś z pewnością rzutować na wyrażony powyżej pogląd Sądu na tę sprawę. Podkreślenia wymaga końcowo, co już zostało wyartykułowane, że efekt w postaci zaskarżonej decyzji powstał w wyniku przyjęcia przez Skarżącego błędnego założenia – iż możliwe w ogóle jest dysponowanie przez zstępnych kwotą pozostałą z emerytury matki w ten sposób, że kwota ta przeznaczona zostanie na pokrycie pobytu matki w DPS. Z akt sprawy nie wynika, że matka Skarżącego była osobą ubezwłasnowolnioną, pieniądze które pozostały po odtrąceniu 70% emerytury na pobyt w DPS powinny pozostać do jej wyłącznej dyspozycji. Pozostałą do zapłaty kwotę powinni zaś pokrywać – w tym przypadku - zstępni. 21. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.