II SA/Sz 741/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: 1/ umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2/ odmówić ustanowienia adwokata. Wyrokiem wydanym w dniu 27 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. w przedmiocie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami. W terminie przewidzianym do złożenia skargi kasacyjnej od rzeczonego wyroku skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W motywach wniosku podała, że aktualnie jest osobą bezrobotną i jej sytuacja majątkowa nie pozwala na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby skargę kasacyjną od wyroku Sądu, a następnie reprezentowałby ją przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżąca jest matką piątki małoletnich dzieci, które są pod jej pieczą i na jej utrzymaniu. We wspólnym gospodarstwie domowym oprócz wnioskodawczyni i dzieci jest jeszcze jej partner. Skarżąca nie posiada nieruchomości, dysponuje natomiast oszczędnościami w wysokości [...] zł. Miesięczny dochód 7 – osobowej rodziny wynosi [...] zł i składają się na niego alimenty na dzieci oraz świadczenia rodzinne. Miesięczne zobowiązania to: czynsz najmu lokalu mieszkalnego – [...] zł, energia elektryczna – ok. [...] zł co dwa miesiące, opłaty za media – telefon komórkowy – [...] zł miesięcznie. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, starszy referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w przedmiocie posiadania przez skarżącą oraz jej partnera E. A. statusu osoby bezrobotnej, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków z tego okresu, - wyciągów z rachunków bankowych wraz z zestawieniem operacji z okresu ostatnich 3 miesięcy wnioskodawczyni oraz partnera E. A., - oświadczenia, czyją własność stanowi mieszkanie położone przy ul. [...] w S. i dołączenie dokumentu potwierdzającego dany stan (np. umowę najmu), - zaświadczenia z właściwej jednostki pomocy społecznej o korzystaniu z pomocy społecznej, bądź kserokopii decyzji potwierdzającej powyższy fakt, - dowodów potwierdzających płatność na rzecz dzieci alimentów w okresie ostatnich trzech miesięcy. Skarżąca żądanych dokumentów nie nadesłała. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Zgodnie natomiast z art. 249a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając na względzie, że w niniejszej sprawie skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt a P.p.s.a. spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części wniosku dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając natomiast wniosek w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w tym przepisie zgodnie z którą, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem sądowym) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13). Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. A. J. nie wykazała bowiem, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, z uwagi na podnoszone we wniosku okoliczności, z których wynika, że razem z partnerem są osobami bezrobotnymi mającymi na utrzymaniu piątkę dzieci, wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji materialnej. Powyższe miało znaczenie również z uwagi na fakt, że przy tak wskazywanej sytuacji majątkowej, jednocześnie skarżąca podała, że dysponuje oszczędnościami wynoszącymi [...] zł. Wezwanie referendarza sądowego miało na celu ustalenie rzeczywistego dochodu skarżącej i zestawienie go z miesięcznymi kosztami niezbędnego utrzymania. Niewykonanie zobowiązania referendarza sądowego uniemożliwiło dokonanie powyższego zestawienia, a tym samym ocenę, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielili odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania referendarza sądowego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Należy również pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających podnoszoną przez skarżących trudną sytuację finansową. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.