II SA/Sz 76/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D.-G. w sprawie z Jej skargi na uchwałę Nr XXXVII/430/2009 Rady Miasta Koszalina z dnia 25 czerwca 2009 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na skutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 września 2010 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie B. D. – G. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...] zł. Na kwotę tę składa się czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, samochód – [...] zł, lekarstwa [...], spłata rat kredytu – [...] zł, TV kablowa – [...] zł. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna niezabudowana o pow. [...] ha, nieruchomość rolna niezabudowana o pow. [...] m2 oraz pawilon handlowy. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi [...] zł netto i składa się na niego emerytura skarżącej w wysokości [...] zł i emerytura Jej męża w kwocie [...] zł. Na wezwanie referendarza sądowego przedstawione zostały dodatkowe dokumenty źródłowe m.in. wyciągi z rachunków bankowych, dowód opłaty za ogłoszenie w sprawie wynajmu pawilonu handlowego, odpis Księgi Wieczystej, dwóch nieruchomości położonej w miejscowości T. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że w sytuacji materialnej skarżącej trudno dopatrzeć się wyjątkowości, która uzasadniałaby uwzględnienie jej w wniosku. Skarżąca razem z mężem uzyskuje stałe dochody, posiada znaczny majątek, ponosi wydatki inwestycyjne i mimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, wspomaga znacznymi kwotami dorosłą córkę, prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe. Od powyższego postanowienia M. D.-G. złożyła sprzeciw, domagając się zmiany postanowienia przez uwzględnienie Jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca oświadczyła, iż posiadanie nieruchomości nie jest równoznaczne ze stałym wpływem środków finansowych, bowiem te będą dopiero po sprzedaży nieruchomości. Dalej wskazała, iż brak wpływu środków z dzierżawy pawilonu handlowego zmusza Ją do udzielania pomocy bezrobotnej córce. Pożyczone pieniądze wpłaciła na swoje konto, a następnie na konto córki, by móc ubiegać się w banku o przyznanie limitu debetowego. Nie mogła odłożyć żadnych pieniędzy bowiem zmuszona była opłacać inne, liczne sprawy sądowe, które prowadzi w sądzie powszechnym. Aktualnie nie prowadzi żadnych inwestycji, ponieważ te będzie mogła realizować dopiero po uzyskaniu środków pieniężnych ze sprzedaży działki położonej w T., której ofertę sprzedaży, zamieściła w biurze nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sad na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Wskazać należy, iż co do zasady strona obowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Przy czym należy również pamiętać, że prawo pomocy ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Wychodząc z opisanych założeń oraz oceniając zebrany materiał dowody Sąd doszedł do wniosku, że ryzyko zaistnienia tego typu sytuacji w niniejszej sprawie nie występuje. Już sama ilość posiadanych nieruchomości [...], z całą pewnością nie pozwalają zaliczyć skarżącej do osób ubogich, dla których przewidziane jest wsparcie państwa w procesie sądowoadministracyjnym. M. D.-G. razem z mężem dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł netto. Miesięczne ponoszone koszty utrzymania oscylują w granicach [...] zł i składają się na nie wydatki na czynsz [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, lekarstwa [...] zł, abonament TV [...] zł. Dodatkowo skarżąca wskazała, że miesięcznie z tytułu zaciągniętych kredytów na poczet prowadzonych spraw sądowych spłaca raty w łącznej wysokości [...] zł. Odnośnie rat kredytów należy zaznaczyć, że spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi zgodnie z orzecznictwem sądowym wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ( post. Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Nadto zobowiązania cywilnoprawne ( raty kredytu i inne zobowiązani) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi jakimi są koszty sądowe. Zaznaczyć należy również, że banki udzielając wnioskodawczyni trzech kredytów oceniły jej sytuację finansową jako odpowiednią do przyznania kredytów, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nimi związanych. Skarżąca natomiast nie wskazała, by miała jakiekolwiek problemy ze spłatą kredytów z uzyskiwanych dochodów. Nadto w złożonym sprzeciwie jednoznacznie oświadczyła, że pomaga finansowo dorosłej córce, mieszkającej oddzielnie i prowadzącej odrębne gospodarstwo domowe. W dodatkowych wyjaśnieniach wskazała, też, że wynajmuje pawilon handlowy za kwotę [...] tys. zł miesięcznie i aktualnie umieściła ogłoszenie o jego wynajmie oraz ogłoszenie o sprzedaży nieruchomości położonych w T. Prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich" a skarżącej na podstawie opisanej jej sytuacji materialnej do takiej kategorii zaliczyć nie można. Instytucja ta jak już wskazano ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. Natomiast przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zaistnienia takich okoliczności skarżąca nie udowodniła. Wnioskodawczyni posiada mieszkanie, nieruchomości, samochód, pawilon handlowy, ponosi zwyczajne koszty utrzymania jak wiele innych rodzin, co nie uzasadnia wyjątkowego potraktowania w postaci przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego na mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.