II SA/Sz 76/10

Dnia 16 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Dolecki po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D.-G. w sprawie z Jej skargi na uchwałę Nr XXXVII/430/2009 Rady Miasta Koszalina z dnia 25 czerwca 2009 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W dniu [...] r. B. D.-G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę Nr XXXVII/430/2009 Rady Miasta Koszalina z dnia 25 czerwca 2009 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Pismem z dnia [...]r. B. D. – G. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...] zł. Na kwotę tę składa się czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, samochód – [...] zł, lekarstwa [...], spłata rat kredytu – [...] zł, TV kablowa – [...] zł. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna niezabudowana o pow. [...] ha, nieruchomość rolna niezabudowana o pow. [...] m2 oraz pawilon handlowy. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi [...] zł netto i składa się na niego emerytura skarżącej w wysokości [...] zł i emerytura Jej męża w kwocie [...] zł. Na wezwanie referendarza sądowego przedstawione zostały dodatkowe dokumenty źródłowe m.in. wyciągi z rachunków bankowych, dowód opłaty za ogłoszenie w sprawie wynajmu pawilonu handlowego, odpis Księgi Wieczystej, dwóch nieruchomości położonej w miejscowości T. Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na skutek złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r., Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazał, że już sama ilość posiadanych nieruchomości mieszkanie, dwie nieruchomości rolne, pawilon handlowy, z całą pewnością nie pozwalają zaliczyć skarżącej do osób ubogich, dla których przewidziane jest wsparcie państwa w procesie sądowoadministracyjnym. B. D.-G. razem z mężem dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł netto. Miesięczne ponoszone koszty utrzymania oscylują w granicach [...] zł i składają się na nie wydatki na czynsz [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, lekarstwa [...] zł, abonament TV [...] zł. Dodatkowo skarżąca wskazała, że miesięcznie z tytułu zaciągniętych kredytów na poczet prowadzonych spraw sądowych spłaca raty w łącznej wysokości [...] zł. Odnośnie rat zaciągniętych kredytów Sąd zaznaczył, że ich spłata nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa. Poza tym zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Podkreślono również, że banki udzielając wnioskodawczyni trzech kredytów oceniły jej sytuację finansową, jako odpowiednią do przyznania kredytów, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nimi związanych, a skarżąca nie wskazała, by miała jakiekolwiek problemy ze spłatą kredytów z uzyskiwanych dochodów. Dodatkowo w złożonym sprzeciwie oświadczyła, że pomaga finansowo dorosłej córce, mieszkającej oddzielnie i prowadzącej odrębne gospodarstwo domowe. W dodatkowych wyjaśnieniach wskazała, też, że wynajmuje pawilon handlowy za kwotę [...] tys. zł miesięcznie i aktualnie umieściła ogłoszenie o jego wynajmie oraz ogłoszenie o sprzedaży nieruchomości położonych w T. Sąd wyjaśnił, że prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich" a skarżącej na podstawie opisanej jej sytuacji materialnej do takiej kategorii zaliczyć nie można. Instytucja ta jak już wskazano ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia, bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. Natomiast przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zaistnienia takich okoliczności skarżąca nie udowodniła. Wyrokiem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę B. D.-G. złożoną na zaskarżoną uchwałę Rady Miejskiej w K. W dniu [...] r. skarżąca złożyła w sprawie wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r. Wniesienie kolejnego wniosku skarżąca umotywowała jej stanem zdrowia, załączając do wniosku zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r., opinię sądowo-lekarską z dnia [...] r. oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. Wezwaniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał B. D. – G. do wezwać skarżącą do przedłożenia dokumentów: - aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego na załączonym formularzu PPF, - oświadczenia o wysokości dochodów osiąganych przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z posiadanych kont, rachunków bankowych, lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wnioskodawczyni i innych osób żyjących z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, - decyzji w przedmiocie podatku od posiadanych nieruchomości, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na koszty utrzymania mieszkania (prąd, gaz telefon, media) i inne niezbędne wydatki, w tym na zakup lekarstw, w okresie ostatnich trzech miesięcy. W uzasadnieniu przesłanego w odpowiedzi na wezwanie Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu PPF wskazano, że z opinii sądowo-lekarskiej dotyczącej B. D. – G. wynika, że w rozprawach sądowych na okres roku, tj. do [...] r. u skarżącej będą występowały trudności w porozumiewanie się za pomocą mowy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach B. D.-G. wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem – J. G. W zakresie posiadanego majątku skarżąca wykazała mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieużytkowaną i niezabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. W kwestii dotyczącej dochodów skarżąca wskazała, że wraz z mężem utrzymują się z uzyskiwanych świadczeń emerytalnych, których wartość wynosi w przypadku skarżącej [...] złote brutto oraz J. G. – [...] złotych brutto. W zakresie innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne skarżąca wyliczyła wysokość ponoszonych wydatków wysokości: czynsz – [...] złotych, energia elektryczna – [...] złotych, utrzymanie samochodu – [...] złotych, gaz – [...] złotych, lekarstwa – [...] złotych, telefony – [...] złotych, koszty spłaty kredytów – [...] złotych, koszty dojazdów do ośrodków specjalistycznych, w których leczy się skarżąca – [...] złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "ustawą"). Zgodnie z art. 259 § 1 i 3 i art. 260 w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy, od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, dane postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W zakresie analizy podstaw prawnych instytucji prawa pomocy podkreślenia wymaga, iż w myśl art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 1 ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołana ustawa w art. 246 § 3 zastrzega, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Konsekwencją przyjętych rozwiązań jest, iż powyższa instytucja prawna, stanowiąc wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez jego strony (art. 199 ustawy), ma charakter szczególny i znajduje zastosowania jedynie wówczas, gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania w całości lub w części wynika z przesłanek natury obiektywnej. Wykazanie zaś istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie. Dokonując oceny przedłożonego przez B. D. – G. wniosku w pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym był już w rozpoznawanej sprawie przedmiotem prawomocnego rozstrzygania przez Sąd. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wykazania przez skarżącą, że nie jest w stanie ponieść pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania skarżąca wniosła o zmianę powołanego rozstrzygnięcia Sądu. W związku z powyższym, w zakresie aktualnie analizowanego wniosku przedmiotem oceny Sądu będzie okoliczność wykazania przez skarżącą pogorszenia się Jej sytuacji w stosunku do tej, jaka była przedmiotem analizy zakończonej wydaniem postanowienia Sądu z dnia [...] r. i uzasadniającej przyznanie prawa pomocy stosownie do przesłanek określonych w ustawie. Badanie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia [...] oraz [...] r., jak również weryfikacja przesłanych na potrzeby rozpatrzenia pierwotnego wniosku dokumentów wskazują, że przedstawiona aktualnie przez B. D. – G. łączna kwota uzyskiwanych przez skarżącą oraz Jej męża miesięcznych dochodów w wysokości [...] złotych jest kwotą netto, a nie jak wskazała skarżąca kwotą brutto. W zakresie ponoszonych niezbędnych kosztów utrzymania, ich suma wskazana przez skarżącą w pierwotnie złożonym wniosku oscylowała w granicach [...] złotych. Na sumę tę składały się wydatki na czynsz [...] złotych, prąd [...] złotych, gaz [...] złotych, lekarstwa [...] złotych, abonament TV [...] złotych. Dodatkowo skarżąca wskazała, że miesięcznie z tytułu zaciągniętych kredytów na poczet prowadzonych spraw sądowych spłaca raty w łącznej wysokości [...] zł. W aktualnie złożonym oświadczeniu suma wskazanych przez skarżącą i Jej męża, ponoszonych kosztów utrzymania wynosi [...] złotych, na co składają się: czynsz [...] złotych, prąd [...] złotych, gaz [...] złotych, lekarstwa [...] złotych, telefony [...] złotych. Skarżąca wykazała także kwotę [...] złotych z tytułu dojazdów do ośrodków leczenia oraz kwotę [...] złotych wydatków z tytułu obsługi zaciągniętych kredytów bankowych. Zaznaczyć należy, że w zakresie pierwotnie złożonego wniosku w zakresie posiadanego majątku skarżąca wykazała także niezabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni [...] m2 z przeznaczeniem do sprzedaży. Ponadto z treści przedłożonych dokumentów wynikało także, że skarżąca posiada pawilon handlowy przeznaczony pod wynajem za kwotę [...] złotych miesięcznie. W zakresie aktualnie złożonego oświadczenia skarżącą powyższych składników majątku jednak nie wykazała. Skarżąca, w związku ze złożonym wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia [...] r. nie odpowiedziała także na wezwanie Sądu o nadesłanie oświadczenia o wysokości dochodów osiąganych przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z posiadanych kont, rachunków bankowych, lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wnioskodawczyni i innych osób żyjących z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, decyzji w przedmiocie podatku od posiadanych nieruchomości, dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na koszty utrzymania mieszkania (prąd, gaz telefon, media) i inne niezbędne wydatki, w tym na zakup lekarstw, w okresie ostatnich trzech miesięcy. W świetle powyższego, w ocenie Sądu przyjąć należy, że B. D. – G. nie wykazała w stosunku do sytuacji rodzinnej i majątkowej, stanowiącej podstawę rozstrzygania Sądu postanowieniem z dnia [...] r., zmiany okoliczności uzasadniającej weryfikację powołanego orzeczenia i przyznanie na obecnym etapie postępowania prawa pomocy, choćby w zakresie częściowym. Na potwierdzenie powołanego stanowiska wskazać należy, że dochody B. D. – G. oraz Jej męża nie zmniejszyły się, a nawet są wyższe od tych, jakie skarżąca wykazała w ramach pierwotnego wniosku. Wykaz ponoszonych kosztów utrzymania również kształtuje się na zbliżonym poziomie do deklarowanego wcześniej. Z kolei w zakresie posiadanych składników majątku w złożonym oświadczeniu z dnia [...] r. skarżąca nie wykazała aktualnie nieruchomości rolnej o powierzchni [...] m2, jak też pawilonu handlowego, który stanowił źródło dochodu skarżącej z tytułu umowy najmu. W konsekwencji Sąd nie posiada informacji, czy skarżąca nadal dysponuje tytułem prawnym do powołanych nieruchomości, czy też zostały one zbyte przez skarżącą, a w razie odpowiedzi twierdzącej na ostatnie z postawionych pytań, na jaki cel zostały przeznaczone uzyskane z tego tytułu środki. Weryfikację tych informacji uniemożliwił także brak przedłożenia przez skarżącą wnioskowanych przez Sąd dokumentów potwierdzających Jej rzeczywistą sytuację finansową. Z kolei w kwestii spłaty zaciągniętych kredytów, jak słusznie wskazano w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia [...] r., zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, spłata kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. post. Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Ponadto zobowiązania cywilnoprawne, do których zaliczeniu podlegają m. in. raty kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi jakimi są koszty sądowe. Zasadnie zauważył także Sąd, że konkretny bank udzielając skarżącej kredytu musiał pozytywnie ocenić zdolność kredytową skarżącej oraz Jej męża, a skarżąca nie wskazała, by miała jakiekolwiek problemy ze spłatą kredytów z uzyskiwanych dochodów. Powtórzyć warto przy tym, że poza złożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżąca, pomimo wezwania Sądu, nie przedłożyła żadnych dokumentów o charakterze finansowym, które wskazywałyby, że sytuacja skarżącej uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę prawomocnego postanowienia z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy i pozwalających na rzetelną ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Zasadne jest także nadmienić, że na potwierdzenie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy skarżąca przedłożyła do Sadu wyłącznie dokumentację medyczną. Okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącej, w tym zaburzeń mowy utrudniających samodzielne występowanie przed sądem, których Sąd nie kwestionuje, nie stanowią jednak ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Te związane są bowiem z sytuacją majątkową skarżącej, a ta w ocenie Sądu nie uzasadnia, na podstawie przedłożonych dokumentów, pozytywne rozpatrzenie przedłożonego wniosku. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.