II SA/Sz 764/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. N. i L. N. na opinię Publicznego Ośrodka Adopcyjnego w Koszalinie Oddział w Szczecinie z dnia 16 lipca 2025 r. nr POA.Szn.441.5.2024 w przedmiocie oceny kandydatów na rodziców przysposabiających uchyla zaskarżony akt w całości. W dniu 16 lipca 2025 r. nr sprawy POA.Szn.441.5.2024, Komisja Kwalifikacyjna Publicznego Ośrodka Adopcyjnego w K. , na podstawie zgromadzonych informacji i dokumentów z pracy diagnostycznej z kandydatami, negatywnie zaopiniowała kandydatów M. N. i L. N. (dalej: "kandydaci" lub "skarżący"). Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, kandydaci zgłosili się do Ośrodka w dniu 8 marca 2024 r. z prośbą o przygotowanie i zakwalifikowanie ich jako kandydatów na rodziców adopcyjnych oczekujących na przysposobienie drugiego dziecka. Nie widząc przeciwskazań, Ośrodek podjął decyzję o pozytywnej kwalifikacji kandydatów na kandydatów do adopcji. 1 sierpnia 2024 r. kandydaci otrzymali propozycję dziecka - dziewczynki A. , która nie ukończyła jeszcze dwóch lat. Zgodnie z kwestionariuszem tolerancji i oczekiwań, kandydaci deklarowali posiadanie zasobów koniecznych do zaopiekowania się potrzebami ww. dziewczynki. W pierwszych dniach odwiedzin wyrazili niepewność oraz rezerwę wobec dziecka, ale mimo to 19 sierpnia 2024 r. kandydaci dostarczyli podpisane wnioski adopcyjne, deklarując chęć przysposobienia dziewczynki. Mimo to, 23 sierpnia 2024 r. dostarczyli do Ośrodka pismo o rezygnacji z adopcji dziewczynki. 14 października 2024 r. odbyło się spotkanie podsumowujące decyzję o rezygnacji z adopcji dziewczynki, wówczas kandydaci wskazywali m.in. na trudność w budowaniu więzi, ponieważ dziewczynka wymagała bezwzględnego kontaktu fizycznego, obawiali się o swoją wcześniej przysposobioną córkę oraz różnice w wyglądzie, które miały wpływać na ich poczucie dopasowania. Kandydaci poprosili o czas dla siebie, który mieli poświęcić na przepracowanie sytuacji odmowy, która okazała się dla nich poważnym wyzwaniem. Podczas kolejnej rozmowy, w dniu 22 maja 2025 r., kandydaci zmienili narrację, podkreślając, że oczekiwali dziecka młodszego a skarżąca lepiej odnajduje się w opiece nad niemowlętami. W ocenie Ośrodka w rozmowach z kandydatami wielokrotnie wybrzmiewało również nieadekwatne rozumienie roli ośrodka adopcyjnego oraz istoty procesu przysposobienia. Kandydaci postrzegają adopcję jako poszukiwanie dziecka dla siebie, nie odwrotnie - co sugeruje koncentrację na własnych oczekiwaniach, a nie potrzebach dziecka. Nadto ich podejście może wskazywać na warunkowe nastawienie do dziecka i ograniczoną gotowość do podjęcia odpowiedzialności niezależnie od początkowych emocji. Zdaniem Ośrodka zaobserwowano też sygnały mogące świadczyć o nierównowadze w podziale obowiązków w rodzinie oraz o przeciążeniu skarżącej. Kandydatka zgłaszała zmęczenie i wyrażała przekonanie, że urlop macierzyński pozwoli jej odpocząć - co budzi niepokój co do realistycznej oceny sytuacji życiowej i zasobów rodziny. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze dobro dziecka, a także kierując się zasadą pierwszeństwa potrzeb dzieci w procesie adopcyjnym, zespół ocenił, że kandydaci na obecnym etapie nie są gotowi do przyjęcia dziecka, które przeszło trudną historię, wymaga bezwarunkowej akceptacji, bezpieczeństwa emocjonalnego i cierpliwego budowania relacji. Wskazano też na obszary do poprawy dla każdego z kandydatów. Końcowo pouczono kandydatów o prawie wniesienia skargi na powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego. Pismem z 18 sierpnia 2025 r. kandydaci wnieśli skargę do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie zarzucając naruszenie: 1. art. 1141 § 1 i § 2 k.r.o.- poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie posiadają zdolności i predyspozycji do prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej wobec adoptowanego dziecka, pomimo iż są rodzicami już adoptowanego dziecka i skutecznie sprawują opiekę, zapewniając mu rozwój i bezpieczeństwo. 2. art. 72 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 3 Konwencji o prawach dziecka, poprzez nieuwzględnienie nadrzędnej zasady dobra dziecka, które powinno być oceniane w perspektywie całego środowiska rodzinnego i kompetencji rodziców, a nie na podstawie wybranych, subiektywnych spostrzeżeń organu. 3. art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz) - poprzez arbitralne ograniczenie prawa skarżących do życia rodzinnego, polegające na wydaniu negatywnej opinii bez rzetelnej i proporcjonalnej oceny ich sytuacji rodzinnej i dotychczasowego doświadczenia rodzicielskiego. 4. art. 32 Konstytucji RP - poprzez nierówne traktowanie kandydatów, polegające na przykładaniu nadmiernej wagi do czasowej rezygnacji z jednej propozycji adopcji, co nie stanowi racjonalnej i proporcjonalnej przesłanki do całkowitej dyskwalifikacji skarżących. 5. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. - poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nieuwzględnienie doświadczeń skarżących jako rodziców adopcyjnych, pominięcie okoliczności wskazujących na prawidłowe wykonywanie przez nich opieki nad dzieckiem oraz zignorowanie wyjaśnień co do przyczyn rezygnacji z jednej propozycji adopcji. 6. art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie zawiera pełnej i logicznej argumentacji, a przedstawia sprzeczne wnioski, nie pozwalając na zweryfikowanie motywów decyzji Komisji. 7. art. 8 § 1 k.p.a. (zasada zaufania obywatela do organów administracji publicznej) -poprzez nierzetelne i jednostronne potraktowanie skarżących, w tym przypisywanie im wypowiedzi w oderwaniu od kontekstu, co podważa zaufanie do bezstronności Ośrodka. 8. art. 9 k.p.a. (zasada informowania stron) - poprzez brak zapewnienia skarżącym możliwości odniesienia się do wszystkich stawianych im zarzutów i nieudzielenie im pełnych informacji o sposobie rozumienia ich wypowiedzi i działań. 9. art. 10 § 1 k.p.a. - poprzez pozbawienie skarżących prawa czynnego udziału w postępowaniu i realnej możliwości obrony swojego stanowiska. Wskazując na powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej oceny Komisji Kwalifikacyjnej oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu powyższego stanowiska skarżący szczegółowo opisali przebieg spotkań z dzieckiem oraz z pracownikami Ośrodka. Ponadto rozwinęli argumentację dotyczącą naruszenia przywołanych w skardze przepisów. Całość rozważań skargi doprowadziła skarżących do konkluzji, iż, skarżona negatywna wstępna opinia Komisji Kwalifikacyjnej nie odzwierciedla ich rzeczywistych kwalifikacji ani doświadczenia rodzicielskiego, co narusza zarówno przepisy prawa materialnego, jak i zasady rzetelnego postępowania administracyjnego. Dodatkowo, brak uwzględnienia okoliczności i motywacji decyzji skarżących wskazuje na powierzchowność oceny, która nie odpowiada wymaganiom staranności, obiektywizmu i uwzględniania dobra dziecka. W odpowiedzi na skargę Ośrodek wniósł o utrzymanie w mocy negatywnej opinii kwalifikacyjnej kandydatów na przysposobienie dziecka. Wskazano, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ośrodek adopcyjny ma obowiązek: przeprowadzić diagnozę psychologiczno-pedagogiczną, wywiad adopcyjny, ocenić motywację i gotowość kandydatów do przysposobienia dziecka oraz sporządzić opinię pozytywną lub negatywną. Proces ten odbywa się według jednolitych standardów, a każda opinia jest wynikiem pracy zespołu specjalistów. W przypadku skarżących zespół uznał, że na obecnym etapie istnieją czynniki, które mogą utrudniać pełnienie roli rodziców adopcyjnych dla drugiego dziecka, które przeszło trudną historię, wymaga bezwarunkowej akceptacji, bezpieczeństwa emocjonalnego i cierpliwego budowania relacji. Wskazano w opinii szczegółowo obszary do poprawy i zalecenia dla skarżących. Opinia negatywna nie oznacza trwałej dyskwalifikacji - po upływie określonego czasu i pracy nad wskazanymi obszarami możliwe jest ponowne zgłoszenie się do procedury adopcyjnej. Ośrodek zapewnił, że proces kwalifikacji przebiegał zgodnie z obowiązującymi procedurami, z zachowaniem zasady bezstronności i poszanowaniem godności kandydatów. Opisano też szczegółowo przebieg procedury adopcyjnej w celu przysposobienia kolejnego dziecka zainicjowanej wnioskiem z 8 marca 2024 r. Na rozprawie w dniu pełnomocnik Ośrodka podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę oraz na pytanie Sądu oświadczył, że skarżona opinia miała charakter opinii kwalifikacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Nadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny skargi należy wyjaśnić, iż ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej powoływana jako: "u.o.w.r.") przewiduje w toku przysposobienia dziecka prowadzonego przez ośrodek adopcyjny wydanie dwóch rodzajów rozstrzygnięć, które podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 172 ust. 5 u.o.w.r., przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem: 1) kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 1141 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; 2) motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka; 3) wywiadu adopcyjnego. Natomiast art. 172a stanowi, iż: 1. Po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, o którym mowa w art. 172 ust. 1, ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną, zawierającą w szczególności informacje dotyczące: 1) spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka; 2) posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego; 3) oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka; 4) sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka; 5) niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka; 6) stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka. 2. Opinia kwalifikacyjna wydawana jest pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej. 3. W przypadku wydania pozytywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta jest ważna przez okres 36 miesięcy, licząc od dnia jej sporządzenia, chyba że w tym okresie ośrodek adopcyjny wyda negatywną opinię kwalifikacyjną. 4. Kandydat do przysposobienia dziecka jest obowiązany do niezwłocznego informowania ośrodka adopcyjnego o każdej zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na uzyskanie kwalifikacji do przysposobienia dziecka. 5. W przypadku wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta zawiera szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania negatywnej opinii i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Z powyższych przepisów wynika wprost, iż wstępna ocena kandydatów jest przeprowadzana przed ich skierowaniem przez ośrodek adopcyjny na szkolenie. Natomiast po ukończeniu szkolenia przez kandydata (o ile jest wymagane) do przysposobienia dziecka, ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną. Przy czym, opinia taka jest ważna przez okres 36 miesięcy, chyba że w tym okresie ośrodek adopcyjny wyda negatywną opinię kwalifikacyjną. Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpili w wnioskiem o wszczęcie procedury adopcyjnej w dniu 8 marca 2024 r. W dniu 11 czerwca 2024 r. została przez Ośrodek wydana względem skarżących opinia psychologiczno-pedagogiczna określająca kwalifikacje osobiste kandydatów na rodziców adopcyjnych, w której wskazano w szczególności, że kandydaci spełniają warunki formalano-prawne stawiane kandydatom na rodzinę adopcyjną. Nie stwierdzono wówczas przeciwskazań do pełnienia przez małżonków roli rodziców adopcyjnych. W dniu 19 czerwca 2024 r. została względem skarżących wydana opinia kwalifikacyjna nr 5/2024, w której stwierdzono, że kandydaci spełniają wymogi dotyczące kandydatów na rodziców adopcyjnych, zawarte w art. 172a ust. 1 u.o.w.r. Aktualnie zaskarżona do Sądu opinia z 16 lipca 2025 r. negatywnie opiniująca kandydatów, została zatytułowana jako "wstępna opinia kandydatów do przysposobienia dziecka". Natomiast z odpowiedzi na skargę - oraz wyjaśnień przedstawiciela Ośrodka przedstawionych na rozprawie - należy przyjąć, że w istocie Ośrodek zmierzał do wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej, o której mowa w art. 172a ust. 3 in fine u.o.w.r. Niewątpliwie powyższy przepis uprawnia ośrodek adopcyjny do wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej dotyczącej kandydatów którym w okresie nie przekraczającym 36 miesięcy wydano uprzednio pozytywną opinię kwalifikacyjną. Jednak każdorazowo takie rozstrzygnięcie powinno zawierać wszystkie elementy wymagane przywołanym wyżej art. 172a u.o.w.r., a jej prawidłowość w tym zakresie, w razie wniesienia stosownej skargi, podlega ocenie sądu administracyjnego. Na marginesie warto dostrzec, iż art. 172 u.o.w.r. nie przewiduje możliwości wydawania kolejnej opinii wstępnej ani jej okresu obowiązywania. W realiach badanej sprawy, z uwagi na błędny tytuł skarżonej opinii tj. "wstępna ocena kandydatów do przysposobienia dziecka" oraz brak wskazania podstawy prawnej jej wydania (tj. art. 172a ust. 3 u.o.w.r.), całkowicie zrozumiałym jest, iż skarżący wskazali w tytule swojej skargi, że wnoszą skargę na negatywną wstępną ocenę kandydatów do przysposobienia dziecka. Już powyższe uchybienie w treści opinii sprawia, iż skarżący zostali pozbawieni należytej możliwości ustalenia jakie elementy obligatoryjnie powinna zwierać. Ponadto ze skarżonej opinii można wprawdzie odkodować stanowisko Ośrodka dotyczące posiadania przez kandydatów kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiających oraz ocenę motywacji i oczekiwań kandydatów do przysposobienia dziecka. Natomiast pominięta została ocena takich obligatoryjnych aspektów jak: spełnianie przez kandydata wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka, sytuacja materialna i mieszkaniowa; niekaralność czy stan jego zdrowia. W tym miejscu warto podkreślić, iż skoro ustawodawca posłużył się w art. 172a ust. 1 u.o.w.r. zwrotem, iż opinia kwalifikacyjna "zawiera w szczególności informacje" ujęte w pkt 1) - 6) powyższego przepisu to takie elementy są obowiązkowe w każdej, (zarówno pozytywnej jak i negatywnej) opinii. Powyższe oczywiście nie wyklucza możliwości zawarcia w opinii kwalifikacyjnej innych danych, uznanych przez podmiot sporządzający opinię za istotne w sprawie. Niemniej jednak zgodnie z wolą ustawodawcy adresat opinii winien każdorazowo uzyskać jasną i kompletną informację w jaki sposób oceniono jego sytuację w każdym z aspektów wyspecyfikowanych przez ustawę. Natomiast brak lub niekompletność takiej oceny jawią się jako naruszenie przywołanego wyżej art. 172a ust. 1 u.o.w.r. Kompletność opinii ma szczególne znacznie w przypadku opinii negatywnej, bowiem taka jej treść umożliwia poznanie wszystkich motywów jakimi kierował się ośrodek wydając niekorzystne dla kandydatów rozstrzygnięcie. W ocenie wskazane wyżej braki, w połączeniu z opisanym na wstępie wadliwym oznaczeniem opinii, nakazują usunięcie zaskarżonego aktu z obrotu prawnego jako nie spełniającego wymogów ustawy. Odnosząc się do innych zarzutów skargi należy wyjaśnić, iż jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, kontrola aktów wydawanych przez ośrodki adopcyjne przez te sądy ma charakter wyłącznie formalny, gdyż sąd administracyjny z uwagi na brak specjalistycznej wiedzy w tym zakresie nie posiada kompetencji do merytorycznej kontroli zasadności czy też mówiąc inaczej prawidłowości sporządzonych w toku postępowania opinii psychologicznej oraz opinii pedagogicznej (tak np. WSA w Łodzi w wyroku z 26 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 225/24). Podkreślić też należy, iż sąd administracyjny na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a. może przeprowadzać jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Stąd Sąd w ramach tak ograniczonego postępowania dowodowego nie ma możliwości posiłkowania się ani zeznaniami świadków ani opiniami powołanych w sprawie biegłych. W takim stanie rzeczy szczególnego znaczenia nabierają dowody przedkładane przez strony i zgormadzone przez organ oraz uzasadnienia zaskarżonego do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia. Jeśli chodzi natomiast o zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Ośrodek wyszczególnionych przepisów k.p.a. należy dostrzec, iż w toku wydawania opinii oraz oceny przez ośrodek adopcyjny ustawodawca nie przewidział zastosowania ogólnych zasad postępowania administracyjnego unormowanych w k.p.a. Tym samym wskazane w skardze przepisy k.p.a. nie mogły zostać naruszone w rozpatrywanej sprawie. Niemniej jednak nie sposób się też w tym zakresie odnieść do twierdzeń Ośrodka, iż "proces kwalifikacji przebiegał zgodnie z obowiązującymi procedurami". Nie wskazano bowiem o jakie procedury chodzi. Przy czym zarówno w aktach sprawy jaki i na stronie BIP Ośrodka brak jest dokumentu (czy dokumentów) normujących przedmiotowe procedury. Niezależnie jednak od ich obowiązywania oraz treści, takie regulacje nie mogły prowadzić do zmiany zasad określonych w ustawie, w tym w szczególności dotyczących formy i treści opinii kwalifikacyjnej. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony akt, o czym orzekł jak w sentencji wyroku. Cytowane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie www. orzeczenia.nsa.gov.pl.