II SA/Sz 765/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. nr SKO/WT/432/2056/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz z ustawowymi odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 16 maja 2024r. nr SCŚ-PAiW.451.12627.2024.NH Pismem z dnia 15 marca 2024 r., uzupełnionym pismami z 25 marca 2024 r. oraz 6 maja 2024 r., B. B. (dalej "skarżący" lub "strona") wniósł o umorzenie w całości lub w części zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz swojej córki Z. B.. Żądanie zostało umotywowane ciężką sytuacją materialną i zdrowotną. Wyjaśnił, że wiele lat spędził w więzieniu, a od 29 roku życia jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do prac fizycznych. Oświadczył, że zaczął płacić na bieżące alimenty córki i w miarę możliwości na zaległy dług. Poza tym płaci także na dwójkę pozostałych dzieci do komornika sądowego. Jest po ciężkiej chorobie sepsie i stracił czucie w stopach. Ma także problemy z kręgosłupem i jest pod stałą opieką neurologa. Od grudnia 2023 r. jest w małżeństwie, ale ma podpisaną intercyzę. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 16 maja 2024 r. nr SCŚ-PAiW.451.12627.2024.NH odmówił skarżącemu umorzenia należności głównej w kwocie 55 892,35 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w kwocie 18 420,36 zł (na dzień wystawienia decyzji) z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto S. na rzecz osoby uprawnionej. Organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo jednoosobowe i zamieszkuje w M.. Nie pracuje i jest na utrzymaniu żony. Nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej MOPR i innych instytucji. Strona posiada orzeczenie o niepełnosprawności o stopniu lekkim. Orzeczenie wydane jest do 30 kwietnia 2025 r., a niepełnosprawność istnieje od 31 marca 2023 r. Z orzeczenia wynika, że skarżący nie musi mieć odpowiedniego zatrudnienia. Wydatki deklarowane przez stronę to opłata alimentów bieżących 1 600,00 zł (średnia z 3 miesięcy). Zadłużenie strony z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawionej na dzień wydania niniejszej decyzji jest w łącznej kwocie 74 312,71 zł. Przez cały okres wypłaty świadczeń z funduszy alimentacyjnego w gminie S., tj. od stycznia 2015 r. do maja 2024 r. dłużnik dokonał czterech dobrowolnych wpłat na poczet zadłużenia w łącznej kwocie 400 zł. Na powstałe zadłużenie organ egzekucyjny, który prowadzi sprawę dłużnika wyegzekwował łączną kwotę 3 973,84 zł. Organ I instancji wskazał, iż niezaprzeczalnym faktem jest, że strona zaniechała obowiązku alimentacyjnego. Okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia nie może być jednak sytuacja materialna wynikająca z faktu wieloletniego obciążenia zobowiązaniami alimentacyjnymi oraz przebywania w Zakładzie Karnym. Ponadto nawet wyjątkowo ciężka sytuacja materialno- ekonomiczna i rodzinna strony nie może stanowić samodzielnej jak i dodatkowej przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powstanie zobowiązania nie jest skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz następstwem niedopełnienia obowiązków przez skarżącego. Organ podkreślił, że strona jest w wieku aktywności zawodowej. Posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, natomiast nie potrzebuje specjalnie dostosowanego miejsca pracy. Według organu I instancji, skarżący ma realną możliwość podjęcia legalnego zatrudnienia w celu poprawy swojej sytuacji materialno-ekonomicznej. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie wskazując, że pracuje na 1/4 etatu, płaci alimenty w wysokości 1 600 zł i prosi o danie mu szansy i umorzenie długu. Wyjaśnił, że jest osobą schorowaną, a nadto ma także zaległości alimentacyjne na dwójkę pozostałych dzieci. Nadto w toku postępowania odwoławczego poinformował, że jego stan zdrowia uległ pogorszeniu i potrzebna jest pilna operacja biodra, dla której czas oczekiwania wynosi 2 lata. Na potwierdzenie powyższego dosłał dokumentację medyczną podnosząc, że ze względu na stan zdrowia w ogóle nie może pracować. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia 1 sierpnia 2024 r. nr SKO/WT/432/2056/2024, na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572- dalej "k.p.a.") oraz art. 27 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993, dalej "u.p.o.u.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że przypadki uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami, należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenia terminu płatności tych należności albo rozłożenia ich na raty powinny być zdeterminowane trudną sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, zaś sama decyzja zapada w ramach uznania administracyjnego, gdyż właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, tj. może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych lub odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Implikuje to po stronie organu obowiązki związane z koniecznością wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy oraz uzasadnienia zajętego stanowiska odnoszącego się do stanu faktycznego tego konkretnego przypadku. Organ II instancji podkreślił, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Kolegium, okoliczności podane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego nie mogą być w żadnym wypadku kwalifikowane jako uzasadniające umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, nawet jeżeli strona nie uzyskuje obecnie wynagrodzenia i ma problemy zdrowotne. Zastosowanie instytucji umorzenia pozostawałoby w konflikcie z interesem społecznym w sytuacji, gdy o umorzenie należności występuje osoba, która nie reguluje zobowiązań wobec własnych dzieci, a która jest w wieku i stanie zdrowia umożliwiającym zatrudnienie. Nie można bowiem zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja może ulec poprawie, bowiem może znaleźć lepiej płatną pracę. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy Kolegium uznało, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do potraktowania sytuacji skarżącego jako wyjątkowej i umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie kwestionując trudnego położenia strony jak i znacznej kwoty należności podlegających spłacie wskazało, że nie występują żadne szczególne, nadzwyczajne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącego. Strona co prawda nie osiąga obecnie dochodów, a jej stan zdrowotny się pogorszył zgodnie z przekazaną dokumentacją medyczną, a na konieczną operację będzie musiała czekać 2 lata, to wciąż pozostaje ona w stosunkowo młodym wieku aktywności zawodowej (ur. w 1985 r.) oraz brakiem na ten moment przeciwskazań do podjęcia pracy. Z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynika także, aby sytuacja zdrowotna nie mogła się polepszyć w przyszłości. Pozwala to wysnuć uzasadnione przypuszczenie, że przy odrobinie wysiłku i dobrej woli, znajdzie ostatecznie na rynku pracy zatrudnienie. Umorzenie należności strony z powodów potencjalnie przejściowych problemów w znalezieniu pracy przeczyłoby zasadzie stosowania przedmiotowej ulgi tylko w nadzwyczajnych sytuacjach. W tej sytuacji, skarżący powinien rozważyć skorzystanie z możliwości ubiegania się o odroczenie spłaty. Skarżący zaskarżył wyżej opisaną decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o umorzenie długu w całości wraz z odsetkami lub w części. Oświadczył, że od 13 lat jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, ale po operacji biodra i wymianie na sztuczne, co miało miejsce w dniu 25 lipca 2024 r., stan jego zdrowia bardzo się zmienił. Wobec wystąpienia martwicy z wielokrotnym złamaniem zwolniono go z pracy. Ponadto czeka na kolejną operację, gdyż wykryto u niego przepuklinę kręgosłupa. Podkreślił, że od stycznia 2024 r. płaci alimenty na troje swoich dzieci w wysokości 1 600 zł, a także stara się spłacać zadłużenie w funduszu alimentacyjnym. Do skargi załączył m.in. dokumentację medyczną potwierdzającą stan jego zdrowia oraz stan zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie postępowania uproszczonego. Pomimo doręczenia przez Sąd skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę zawierającej wskazany wniosek, ww. nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W dniach 27 sierpnia 2024 r., 9 października 2024 r., 3 stycznia 2025 r. oraz 1 lutego 2025 r. wpłynęły do Sądu kolejne pisma skarżącego, w których przedstawił swoją sytuację zdrowotną i dochodową. Wskazał, że pomimo złego stanu zdrowia z pomocą żony nadal płaci na bieżąco alimenty. Nadto poinformował, że uzyskał umiarkowany stopień niepełnosprawności na potwierdzenie czego przesłał orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w G. z dnia 25 września 2024 r. o nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, czy też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd w trybie uproszczonym kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu I instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności, z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, o czym świadczy treść przytoczonej wyżej regulacji, w której ustawodawca użył zwrotu "może (...) umorzyć". Nie oznacza to jednak, że jest to decyzja dowolna. Swoboda organu administracji jest bowiem ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli". Uznaniowość nie zwalnia także organu z dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Podkreślenia wymaga, że w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Na sytuację dochodową, na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1685/07, składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Nadto, jak podnosi się w orzecznictwie, zwrot należności wypłaconych zastępczo z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności, a zatem może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2247/22). W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie uznały, że choć sytuacja skarżącego jest trudna, to nie jest na tyle wyjątkowa, aby uwzględnić jego wniosek o umorzenie należności z tytuły wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji wskazał, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej i ma realną możliwość podjęcia odpowiedniego zatrudnienia, wobec czego zastosowanie ulgi stałoby w sprzeczności z interesem społecznym. Również Kolegium powołało się na interes społeczny i wywiodło, że skarżący jest w wieku i stanie zdrowia umożliwiającym zatrudnienie. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów obu instancji nie zasługuje na aprobatę. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący urodził się w 1985 r. i jest osobą schorowaną. Nie otrzymuje renty ani emerytury, w związku z czym pozostaje na utrzymaniu żony, z którą ma podpisaną umowę ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, przy czym jego zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej wynosi ponad 70 000 zł. Skarżący wyjaśnił, że nie płacił tyle lat, gdyż jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do prac fizycznych. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji skarżący legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 29 lutego 2024 r. nr [...] r., mocą którego zaliczono go do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Określono, że niepełnosprawność istnieje od 29-go roku życia, zaś ustalony stopień od 31 marca 2023 r. Podano w nim także, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Orzeczenie wydano do 31 marca 2027 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący podnosił, że pracuje na tyle ile pozwala mu chory kręgosłup i biodro. Natomiast w dniu 4 lipca 2024 r. (data wpływu do organu) poinformował, że stan jego zdrowia uległ pogorszył, że nie może już pracować i kwalifikuje się tylko na operację, na dowód czego przedłożył zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy i skierowanie do szpitala w trybie pilnym na aloplastykę stawu biodrowego. Z kolei do skargi załączył dokumentację medyczną uzyskaną z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego [...] w S., w tym dwa zaświadczenia lekarskie z dnia 26 lipca 2024 r. w których wskazano, że skarżący jest po alloplastyce stawu biodrowego prawnego i aktualnie jest niezdolny do pracy, a nadto, że względów ortopedycznych przeciwskazana jest ciężka praca fizyczna, praca na wysokościach i dźwiganie ciężarów oraz informację z 6 sierpnia 2024 r. dla lekarza kierującego o tym, iż skarżący wymaga dalszego leczenia w poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej. Zwrócić należy również uwagę na fakt, że w toku postępowania sądowego skarżący przesłał nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w G. o nr [...] z dnia 25 września 2024 r. (ważne do 31 sierpnia 2026 r.). Z orzeczenia tego wynika, że od dnia 14 sierpnia 2024 r. skarżący posiada umiarkowany stopnień niepełnoprawności, symbol 05-R (upośledzenie narządu ruch). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. W powyższym orzeczeniu wskazano, że skarżący jest niezdolny do pracy i wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki), a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. W ocenie Sądu, przedłożona przez skarżącego na etapie postępowania odwoławczego jak i sądowego dokumentacja daje obraz poważnych problemów zdrowotnych występujących u skarżącego. W szczególności orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 września 2024 r. ma istotne znaczenie dla sprawy, gdyż potwierdza podniesioną przez skarżącego w pismach kierowanych do organów okoliczność pogorszającego się stanu jego zdrowia. Skarżący jest osobą schorowaną i niepełnosprawną, co nie pozostaje bez wpływu na jego możliwości zarobkowe. Organy stwierdziły, że nie występują przeciwskazania do podjęcia przez niego pracy, tymczasem analiza zaświadczenia lekarskiego z dnia 27 czerwca 2024 r. znajdującego się w aktach administracyjnych oraz dwóch zaświadczeń z dnia 27 lipca 2024 r. jak i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 września 2024 r. znajdujących się w aktach sądowych, prowadzi do przeciwnego wniosku. Zauważenia wymaga, że organy swoje rozstrzygnięcia oparły na przyjęciu, że pomimo problemów zdrowotnych skarżący może znaleźć odpowiednią pracę i polepszyć swoją sytuację dochodową. Konkluzja ta jednakże została skutecznie podważona przez skarżącego, co poddaje w wątpliwość ocenę organów dotyczącą obiektywnej możliwości spłaty przez skarżącego posiadanego przez niego zadłużenia. Należy bowiem odróżnić sytuacje, w których osoba zobowiązana, pomimo możliwości podjęcia zatrudnienia i polepszenia swojej sytuacji materialnej nie czyni w tym kierunku żadnych starań, od sytuacji, w której aktywność zawodowa dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, w tym z powodu choroby (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 896/17). Powyższe prowadzi do wniosku, że jakkolwiek rację mają organy, iż umorzenie zobowiązań ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych, to jednakże zastrzeżenie budzi zawarta w decyzjach konstatacja, że okoliczności podane przez skarżącego nie mogą być kwalifikowane jako uzasadniające umorzenie należności. Uchylanie się od łożenia na utrzymanie własnych dzieci jest naganne i nie powinno być premiowane w ten sposób, że obowiązek ten przejmuje Państwo, a w konsekwencji wszyscy podatnicy. Stąd też faktycznie stosowanie ulg powinno mieć charakter wyjątkowy. Nie zmienia to jednak okoliczności, że ustawodawca taką możliwość przewidział, a zatem dopuścił sytuacje, w których dłużnik może skorzystać z zwolnienia z długu. Zastosowanie ulg w spłacie wymaga jednak dogłębnej analizy i uwzględnienia indywidualnej sytuacji dłużnika. Zdaniem Sądu, zaakcentowana przez skarżącego kwestia trudności finansowych, stanu zdrowia, niepełnosprawności i niezdolności do pracy powinna stanowić dla organów asumpt do rozważeń w przedmiocie zastosowania ulgi, chociażby w postaci umorzenia w części. W tym celu organ powinien uzupełnić materiał dowodowy o aktualne informację dotyczące sytuacji skarżącego, a w szczególności jego stanu zdrowia, gdyż dopiero takie działanie umożliwi analizę, czy może dokonać spłaty w całości lub w części zadłużenia wobec Skarbu Państwa Na gruncie niniejszej sprawy, rzeczą organu było rozstrzygnięcie, czy zachodzą przesłanki do zastosowania odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty przez skarżącego należności poniesionych zastępczo przez gminę. Ocena ta winna uwzględniać, aktualną sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy, obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, ale bez narażania strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a także realną prognozę co do możliwości uregulowania tych zobowiązań w przyszłości. W badanej sprawie organy nie dokonały takiej oceny należcie, gdyż nie dysponowały pełną dokumentacją dotyczącą stanu zdrowia skarżącego. Oznacza to tym samym, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrujący sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania i po uzupełnieniu materiału dowodowego dokona oceny wniosku skarżącego oraz podejmie odpowiednie rozstrzygnięcie, uwzględniając jego indywidualną i aktualną sytuację życiową. Dodać należy, że sąd nie może zastępować organów administracji publicznej w ich obowiązkach, w tym nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego, ani do wydania merytorycznych decyzji w sprawie umorzenia należności. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.