II SA/Sz 779/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel/spr./, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na czynność Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za kartę pojazdu I. uchyla zaskarżoną czynność Prezydenta Miasta i stwierdza, że M. M. przysługuje uprawnienie do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu wydaną dla samochodu [...] Nr rej [...], pobranej ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust.3 w związku z ust. 4 pkt 2 i ust.5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r., Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 108, poz.908 ze zm.), II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącego M. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] M.M. zwrócił się do Prezydenta Miasta o zwrot zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie [...] złotych w związku z rejestracją samochodu [...] o nr rej. [...]. Pismem z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił M.M. wypłaty kwoty [...] złotych. Organ wyjaśnił, że opłatę za wydaną kartę pojazdu pobrano na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. z 2003 r. nr 137 poz.1310). Wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia, opłata za kartę pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jaką obowiązany był pobrać, według stanu prawnego obowiązującego w dacie rejestracji, wynosiła [...] złotych. Ponadto zaznaczył, że stosownie do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006. r. sygn. akt U 6/04, powołany przepis rozporządzenia utracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r., co wobec okoliczności rejestracji pojazdu o nr rej. ZS 85411 przed tą datą, skutkowało pobraniem opłaty w należnej wysokości. W związku z powyższym pismem M.M. wystosował do Prezydenta Miasta wezwanie - z dnia [...] - do usunięcia naruszenia prawa w przedmiocie negatywnego rozpatrzenia jego wniosku o zwrot części opłaty pobranej za wydanie karty pojazdu o nr rej. [...]. W zakresie zasadności wniosku M.M. odwołał się do treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt III CZP 125/07 oraz wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu I Wydział Cywilny z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt I C 146/07. W odpowiedzi na to wezwanie Prezydent Miasta pismem z dnia [...] odmówił M.M. zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie [...] złotych. Organ zaznaczył, że stanowisko zawarte w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006. r. jednoznacznie wskazuje, że kwestia finansowa rozważana była przez Trybunał wyłącznie w kontekście zmniejszenia wpływów budżetowych, nie zaś w kontekście zwrotu opłat dotychczas pobranych. W odniesieniu do przywołanych w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa orzeczeń Sądu Najwyższego oraz Sądu Rejonowego w Zamościu organ wskazał, że sentencja pierwszego z powołanych orzeczeń nie miała znaczenia w kontekście zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu. W zakresie drugiego podkreślił, że w stosunku do tego orzeczenia, jako precedensowego i podjętego w odrębnej sprawie, w polskim porządku prawnym nie istniała konieczność jego uwzględnienia w ramach innych postępowań sądowych, a także w postępowaniach przed organami administracji publicznej. W dniu [...] M.M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na czynność Prezydenta Miasta odrzucającą jego wniosek w przedmiocie zwrotu części opłaty pobranej za wydanie karty pojazdu o nr rej. [...], wnosząc o zwrot pobranej opłaty w kwocie [...] złotych. W uzasadnieniu skargi M.M. podniósł, że po dniu przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, praktyka nakładania opłat w kwocie [...] złotych za wydanie karty pojazdu samochodów pierwszy raz rejestrowanych w Polsce w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu była niezgodna z art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. U. UE z 2006 r. C 321 E/37, dalej zwanego "TWE"). W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie jej oddalenie. W zakresie uzasadnienia pierwszego z wyliczonych wniosków organ wskazał, że do spraw o zwrot opłaty za kartę pojazdy nie ma zastosowania tryb administracyjny, lecz cywilny. W przedmiocie uzasadnienia wniosku o oddalenie skargi organ, odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., sygn. akt. III CZP 45/2003 zaznaczył, że do wskazanej w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego daty utraty mocy obowiązującej danego przepisu, powinien być on uznawany za zgodny z prawem. Jako dodatkowy argument przemawiający za oddaleniem skargi Prezydent Miasta wskazał, że Trybunał Konstytucyjny orzekając o zakwestionowanej regulacji dotyczącej wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu nie nałożył na organy administracyjne obowiązku zwrotu pobranych opłat w kwocie wyższej od aktualnie obowiązujących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem kontrolowanego postępowania było żądanie zwrotu zawyżonej opłaty za kartę pojazdu, pobranej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (DZ. U. Nr 137, poz. 1310), zwanego dalej "rozporządzeniem", uznanego następnie za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04. Trybunał orzekł, że powyższy przepis traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008 r. w sprawie I OPS 3/07 (publ. ONSAiWA 2008/2/21) przesądził, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dopuszczalna jest także droga sądowa przed sądem powszechnym w zakresie dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że w oznaczonym zakresie powstaje uprawnienie strony, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę, jeżeli organ nie wykona świadczenia. W przedmiotowej sprawie ustalenia wymaga kwestia, czy w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., zakwestionowany przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia, którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu [...] opłaty za kartę pojazdu w wysokości [...] zł. W swoim orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 108, poz. 908 z późn. zm..), poprzez wykroczenie poza zakres upoważnienia zawartego w tych przepisach, polegające na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. W kwestionowanym przepisie rozporządzenia niezgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo u ruchu drogowym, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalono opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie uczynił przedmiotem regulacji ustawowej. W związku z powyższym Trybunał uznał przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.), określającym zasady wydawania rozporządzeń w celu wykonania ustawy. Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości [...] zł, jako nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał natomiast za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. W ocenie Trybunału, rozwiązanie takie oznaczało uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Z uwagi na okoliczność, że przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził jego niezgodność z Konstytucją i ustawą, to pomimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona przez Trybunał do dnia 1 maja 2006 r., stwierdzić należy, że przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od początku jego obowiązywania (zob. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 330/09, wyrok dostępny w internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem (zob. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000 r., sygn. OPK 13/00, pub. ONSA z 2001 r., nr 2, poz. 63 oraz z 15 grudnia 2000 r., sygn. OPS 3/00, pub. ONSA z 2000 r., nr 4, poz. 136), sąd administracyjny, w myśl art. 178 ust. 1 Konstytucji, może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania. Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddana kontroli sądowej czynność dokonana została bez podstawy prawnej. W ocenie Sądu podkreślenia wymaga także, zaznaczona przez skarżącego, sprzeczność kwestionowanej regulacji § 1 ust. 1 rozporządzenia z art. 90 TWE. W dniu 16 kwietnia 2003 r. Rzeczpospolita Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (DZ. U Nr 90, poz. 864). Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe, w tym art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa Członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 [...] orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany. Reasumując, z uwagi na okoliczność, że § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia narusza dyspozycję regulacji ustawowej oraz jest sprzeczny z art. 90 TWE, zasadne jest przyjęcie niedopuszczalności zastosowania tej regulacji w niniejszej sprawie. Organ rejestracyjny rozpoznając ponownie wniosek skarżącego zobowiązany będzie zatem nie stosować § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., a w konsekwencji ustalić kwotę nadpłaty przedmiotowej opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając wyłącznie koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 146 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w pkt I sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego (pkt II) Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.