II SA/Sz 802/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., działając z upoważnienia Burmistrza Ł., decyzją z dnia [...]r., [...], na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 27 ust.1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.): 1) zobowiązał Z. P. do zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną A. P. świadczeń alimentacyjnych w okresie od [...]r. do [...]r. w wysokości [...] zł, które podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł na dzień [...]r., 2) ustalił, że łączna wysokość zwrotu wraz z odsetkami wynosi [...] zł. Nadto w sentencji decyzji zawarto wskazanie, że : 3) wymienione wyżej kwoty należy wpłacić w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji w kasie Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., 4) brak wpłaty w terminie spowoduje przekazanie sprawy do postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1,1a,2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznej z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela, wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym. W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, że decyzją z dnia [...]r. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w wieku od [...] lat do ukończenia [...] roku życia, A. P. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...]r. do [...]r. Z uwagi na uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia [...]r., stosownie do przytoczonych wyżej przepisów, Ośrodek jako organ właściwy wierzyciela, zobowiązany jest do wydania niniejszej decyzji. Z. P. reprezentowany przez [...] Z. M., wniósł od powyższej decyzji odwołanie zarzucając jej : 1) błędne zastosowanie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2007r. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) w następstwie nieprawidłowego uznania, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez A. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, 2) rażące naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wskutek niepodjęcia wszelkich starań mających na celu wyjaśnienie czy A. P. była uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mimo że przeczą temu wyroki Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]r. (sygn. akt [...] oraz sygn. akt [...]) ustalające ustanie obowiązków alimentacyjnych wobec w/w. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez orzeczenie, że nie ma obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez A. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego ; wniósł też o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpatrzenia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]r. w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej i decyzji z dnia [...]r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W obszernym uzasadnieniu odwołania podniesiono m.in., że decyzja z dnia [...]r. ustalająca prawo A. P. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Także zaskarżona decyzja organu I instancji jest wadliwa, skoro jest konsekwencją decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznawane jest uprawnionemu do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. A. P, takim tytułem nie dysponowała (czego organ w ogóle nie sprawdził, gdyż w dacie wydania decyzji z dnia [...]r. dotychczasowy obowiązek alimentacyjny Z. P. i J. P. ustał z dniem [...]r. na mocy wyroków Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]r., ustalających ustanie obowiązków alimentacyjnych (w sprawie o sygn. akt [...] – wydany w stosunku do J. P., a według twierdzeń Z. P. w tym samym dniu został wydany wyrok także w stosunku do niego w sprawie o sygn. [...]). Tak więc, w dniu wydania ostatecznej decyzji A. P. nie była już uprawniona do alimentów, skoro nie istniał tytuł wykonawczy na mocy którego mogłyby być one egzekwowane. Zdaniem odwołującego się, nie było również podstaw do uznania, że egzekucja świadczeń była bezskuteczna. A. P. do dnia ustania obowiązku alimentacyjnego uzyskiwała świadczenie alimentacyjne zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]r. w sprawie [...] od J. P. (matki Z. P.) i egzekucja tego wyroku była w całości skuteczna. Wyrok zobowiązujący J. P. do płacenia alimentów, został wydany wobec bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko Z. P. Podstawę tego orzeczenia stanowił przepis art. 132 k.r.o. Z wykładni funkcjonalnej tego przepisu wynika, że obowiązek alimentacyjny dłużnika w dalszej kolejności powstaje w zamian obowiązku dłużnika w bliższej kolejności. Organ I instancji nie podjął jednak starań w celu wyjaśnienia aktualnej sytuacji prawnej A. P. w zakresie istnienia jej obowiązku alimentacyjnego. Reasumując odwołujący się podniósł, że należy uznać jako nieuzasadnione przyznanie A. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, skoro nie spełnia ona warunków do ich przyznania, a w konsekwencji tego bezpodstawne jest zobowiązywanie Z. P. do zwrotu tego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r., [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podniósł, że decyzją z dnia [...]r., organ I instancji uchylił – począwszy od dnia [...]r. decyzję z dnia [...]r. przyznającą A. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Na mocy uchylonej decyzji z dnia [...]r., organ I instancji przyznał osobie uprawnionej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...]r. do [...]r. wskazując, że Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia [...]r. zasądził od Z. P. alimenty na rzecz córki A. P. w kwocie [...] zł miesięcznie. W dniu [...]r. A. P. poinformowała ośrodek pomocy społecznej, że w dniu [...]r. urodziła dziecko i w związku z tym nie spełnia przesłanek do dalszego pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W tych okolicznościach należało wyeliminować z obrotu prawnego decyzję przyznającą to świadczenie, co też uczynił organ I instancji w dniu [...]r. Jednocześnie organ I instancji stosownie do art. 27 ust. 1 cyt. ustawy, zobowiązany był w stosunku do dłużnika alimentacyjnego Z. P. – orzec w przedmiocie zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami. Kolegium podkreśliło, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony brak jest podstaw do uznania, że ustał obowiązek alimentacyjny Z. P. wobec A. P.. Przywołany przez stronę wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]r. sygn.akt [...], stwierdza tylko ustanie obowiązku alimentacyjnego J. P. (babci A. P.) wobec A. P. Okoliczność ta nie jest jednak tożsama z jednoczesnym wygaśnięciem obowiązku alimentacyjnego ojca A. P. – Z. P. Ponadto odwołujący się – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – nie przedłożył stosownego orzeczenia potwierdzającego wygaśnięcie jego obowiązku alimentacyjnego wobec córki. Z. P. reprezentowany przez adwokata Z. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucił : 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy polegającej na : a) niewłaściwym zastosowaniu art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) w następstwie nieprawidłowego uznania, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez A. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego; b) błędnej wykładni art. 2 pkt 2, pkt 7 lit. d i pkt 11 powyższej ustawy przez uznanie A. P. jako osoby uprawnionej do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mimo, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych na jej rzecz nie była bezskuteczna, a w związku z tym świadczenie przez nią pobrane było nienależne – co nie może rodzić po stronie Z. P. obowiązku zwrotu takich świadczeń, 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, przez niewyjaśnieni stanu faktycznego w zakresie ustalenia dochodu rodziny A. P., o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – przy uwzględnieniu alimentów pobieranych przez A. P. od matki skarżącego w wysokości [...] zł miesięcznie. Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z załączonym spisem. W obszernym uzasadnieniu skargi powtórzone zostało stanowisko i argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwości między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (ust. 2 art. 1 tej ustawy). Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji uznał, że decyzja ta została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego i procesowego, zatem skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy – dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy – organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego , decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). W rozpatrywanej sprawie, Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. ostateczną decyzją z dnia [...]r., [...] – uchylił od dnia [...]r. decyzję nr [...] z dnia [...]r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. P.. Decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy rzecz ujmując, skoro powyższa decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem Sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd. Dlatego, bezprzedmiotowe są te wszystkie zarzuty skargi, które kwestionują ustalenia faktyczne organów, które legły u podstaw decyzji ostatecznych o przyznaniu A. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również decyzji ostatecznej o uchyleniu tej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi skierowanych przeciwko decyzji obecnie poddanej kontroli Sądu w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, stwierdzić trzeba, że nie zaistniały podstawy uzasadniające uwzględnienie skargi. Przewodnim motywem skargi jest teza, że na skarżącym nie ciążył obowiązek alimentacyjny, gdyż takowy obciążał jego matkę, a zatem skarżący nie mógł być podmiotem zobowiązanym do zwrotu wskazanej w zaskarżonej decyzji kwoty w trybie art. 27 ust. 1 ustawy. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że rodzic dziecka jest z mocy prawa zobowiązany do łożenia na utrzymanie swojego dziecka. Tylko wówczas, gdy z obowiązku tego nie wywiązuje się może zostać zobowiązany na mocy wyroku sądu. W szczególnych sytuacjach określonych w art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest nie możliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zasądzenie alimentów od babci lub dziadka dziecka nie uchyla ustawowego obowiązku łożenia rodzica na utrzymanie dziecka. Przypomnieć wypada, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]r. zostały zasądzone alimenty od skarżącego na rzecz córki. Nie ma racji skarżący podnosząc, iż jego obowiązek alimentacyjny ustał na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]r., bowiem ze znajdującego się w aktach odpisu tego orzeczenia wynika, że dotyczył on matki skarżącego J.P. Reasumując powyższe, organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły, że skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz córki A. P., ich egzekucja – jak wynika to z zaświadczeń komornika znajdujących się w aktach administracyjnych – była bezskuteczna, a zatem decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, obowiązek zwrotu wierzycielowi tj. funduszowi alimentacyjnemu ustalonej kwoty, jest zgodna z prawem. W tych okolicznościach, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.