II SA/Sz 81/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego J. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej "K.p.a.") oraz art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 - dalej: "ustawa"), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. odmawiającą J. B. K. (dalej jako "strona", "skarżący") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, iż we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych strona oświadczyła, iż w latach [...] współpracowała z N. S. Z. Z. R. I. "S." P. Z.. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności Wnioskodawca dołączył kopię zaświadczenia z dnia [...] r. wystawionego przez R. D., w którym przewodniczący Z. "S." RI zadeklarował, że Zainteresowany był mu znany "jako aktywny działacz walki z bezprawiem i kilką w szeregach byłej [...] w latach [...]", oraz że "Za swoją działalność został zwolniony w [...]. z MO i został wydalony z szeregów PZPR. Nadto zaświadczył również, że Wnioskodawca w/w okresie współpracował z nim. Do wniosku strona dołączyła też kopię protokołu sporządzanego w Sądzie Rejonowym dla W. — M. w dniu [...] r., do którego zeznał, iż współpracował z działaczem "S. " RI - R. D. od [...] r., do czasu wyprowadzenia stanu wojennego, a następnie po internowaniu pana D. kontynuował działalność wraz z żoną — H. K., oraz Z. S., aż do [...] Celem weryfikacji tych zeznań Organ administracji publicznej wystąpił w dniu 14 marca 2018 r. do Instytutu Pamięci Narodowej o nadesłanie informacji, czy w zasobach archiwalnych IPN zachowały się dokumenty poświadczające działalność wnioskodawcy, fakt Jego inwigilacji przez organy bezpieczeństwa państwa, bądź jakikolwiek ślad wskazujący na to, że Wnioskodawca był w polu zainteresowania Służby Bezpieczeństwa. Instytut pismem z dnia 9 kwietnia 2018 r. powiadomił Urząd, iż nie odnalazł w swoich archiwach materiałów dotyczących działalności opozycyjnej Wnioskodawcy, ani też wskazujących na represje wymienione w art. 3 ustawy o działaczach (...). Wobec powyższego organ wniosek strony wraz z zebranym materiałem dowodowym został przekazany do zaopiniowania przez R. K. do S. D. O. A. i O. R. z P. P. działającą przy Wojewodzie Z., która uchwałą z dnia [...] r. zaopiniowała go negatywnie. Skarżący w dniu 26 czerwca 2018 r. nadesłał do Urzędu oświadczenia świadków - J. P., Z. S. oraz swojej żony — H. K.. Świadek — J. P. w piśmie z dnia 18 czerwca 2018 r. nie wspomniał w ogóle o działalności Wnioskodawcy. Natomiast Z. S. oświadczył, iż razem z Wnioskodawcą rozwoził ulotki antykomunistyczne na terenie gmin Ś. , G. i K. P.. Organ wskazał, że z jego oświadczenia nie wynika, by działalność J. K. trwała łącznie co najmniej 12 miesięcy. Świadek nie podał informacji kto był autorem tych ulotek, z jakiego źródła wymienione osoby je otrzymywały, ani też kto był ich odbiorcą. Okresów działalności i konkretnych jej form nie przytacza też w swoim oświadczeniu żona wnioskodawcy, wspomina jedynie o tym, że jej mąż rozwoził pisane przez nią na maszynie ulotki razem ze Z. S., oraz, że po internowaniu pana D. kierował organizacją. W ocenie Organu informacja o kierowaniu przez J. K. organizacją jest mało wiarygodna. Nie znajduje odzwierciedlenia w dokumentach zgromadzonych przez IPN, w przeciwieństwie do R. D., który będąc działaczem S. RI był inwigilowany przez SB, a następnie internowany. W ocenie organu osoby kierujące nielegalnymi organizacjami były inwigilowane przez ówczesne służby bezpieczeństwa, tak jak to miało miejsce w przypadku R. D.. W odniesieniu zaś do wnioskodawcy dokumenty znajdujące się w zasobach archiwalnych IPN nie zawierają wzmianki, która wskazywałaby na to, że pozostawał on w jakikolwiek sposób w polu zainteresowania Służby Bezpieczeństwa. W dniu 26 lipca 2018r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Wnioskodawca dołączył obszerniejsze oświadczenie świadka - J. P., który zadeklarował, że do organizacji, którą założył R. D. należał m. in. J. K., komendant posterunku MO w Ś. . Miał on przekazywać "cenne informacje niezbędne do istnienia organizacji". Ulotki natomiast miała redagować i odbijać na powielaczu H. K., a ich kolportażem na ternie gmin Ś. , G. i K. P. mieli zajmować się J. K. oraz Z. S.. Świadek oświadczył też, że po internowaniu R. D. organizację nadzorował Wnioskodawca. Spotkania odbywały się wówczas w domu świadka, omawiano na nich sposób działania. Wskazał także, iż wymienione osoby były zaangażowane w tworzenie K. O. "S." R. I. przed wyborami czerwcowymi w [...] r. W ocenie organu Świadek nie wskazuje jednakże, by wspominane rozwożenie ulotek trwało łącznie co najmniej 12 miesięcy w okresie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach (...). Organ podkreślił też, że w postępowaniu drugoinstancyjnym przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i w dniu 13 września 2018 r. wystąpił z wnioskiem o kwerendę archiwalną do IPN w sprawie R. D. oraz działalności "S." RI na terenie gmin Ś. , G. i K. P.. Natomiast w dniu 26 września 2018 r. wypłynęło do organu pismo Wnioskodawcy z dołączoną doń kopią rozkazu nr [...] oraz kopią uchwały Podstawkowej Organizacji Partyjnej. W piśmie przewodnim Wnioskodawca oświadczył, że z powodu kontaktów z opozycją antykomunistyczną i angażowania się w walkę o wolną [...] był nękany, otrzymywał pogróżki, i został wysłany na komisję lekarską, a Jego niestawienie się przed nią stało się pretekstem do zwolnienia ze służby w MO. Zdaniem organu kopia rozkazu wskazuje zupełnie inne powody zwolnienia również podnoszonych przez Wnioskodawcę okoliczności zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza. W dniu 1 października 2018 r. wpłynęły do Urzędu kopie dokumentów nadesłanych przez IPN dotyczących R. D.. Informacje w nich zawarte również nie potwierdzają faktów i okoliczności podnoszonych przez Stronę. Nadto Instytut w piśmie przewodnim informuje, iż w wyniku kwerendy archiwalnej mającej na celu odnalezienie dokumentów dotyczących nielegalnego związku NSZZ "S. w latach [...] pod przewodnictwem R. D. odnaleziono jedynie B. " z marca [...] r. Nie odnaleziono natomiast żadnych dokumentów dotyczących działalności świadków —J. P. i Z. S.. W dniu 4 października 2018 r. do Urzędu wpłynęło kolejne oświadczenie świadka nadesłane przez Stronę. Świadek —M. K. w piśmie z dnia 2 października 2018 r. oświadczył, że w [...] r., tj. w czasie, gdy piastował stanowisko Naczelnika Gminy Ś., do jego gabinetu przybył mjr S. B., szef RUSW w K. P. i oznajmił mu, że powinien zwolnić J. K. ze stanowiska Inspektora ds. Obrony Cywilnej ze względu na Jego powiązania z klerem i opozycją PRL. O tym zdarzeniu świadek powiadomił Wnioskodawcę, a ten, by nie narażać nikogo na negatywne konsekwencje, postanowił z rezygnować z pracy. Organ wyjaśnił, że zgodnie z zapisem art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach (...) Wnioskodawca winien wykazać, że została z nim rozwiązana umowa o pracę na skutek Jego udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Udziału w takim wystąpieniu nie podnosi ani świadek, ani sam Zainteresowany. W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy nie pozwala na potwierdzenie Wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów określonych w art. 2 i art. 3. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł J. K., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kwoty [...]zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia poniesionym stratą i niepotrzebnym przedłużaniem sprawy. W skardze organowi oraz instytucją współdziałającym zarzucił nieudolność i działanie z naruszeniem prawa. Podniósł, że oświadczenie R. D. potwierdza minimum [...] jego działalności opozycyjnej, zaś IPN i organ powinnni bardziej zaangażować się w odnalezieniu właściwych dokumentów. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W dniu 7 marca 2019 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego zawierające wniosek o powołanie biegłego do stwierdzenia, czy odznaczenie Solidarności RI przyznane Skarżącemu jego i małżonce przez R. D. w latach [...] pochodzą z tego okresu i czy są autentyczne. Na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. Skarżący podtrzymał skargę jak i wniosek o powołanie biegłego i wskazał, że świadkowie sami pisali oświadczenia i nie byli przez nikogo przesłuchiwani. Sąd na rozprawie postanowił o oddaleniu wniosku o powołanie biegłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez te organy przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W świetle powyższych zasad i kryteriów skargę należało uznać za zasadną albowiem analiza zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania potwierdza, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 75 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającym na braku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z przepisów tej ustawy wynika, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Wprawdzie rację ma organ, że w świetle art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia dowodów potwierdzających spełnienie warunków wskazanych w art. 2 lub art. 3 ustawy. Tym nie mniej podkreślenia wymaga, że przepis ten nie zwalnia organu z konieczności przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego oraz podjęcia wszelkich działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Jak wynika z akt administracyjnych, Skarżący we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne oraz w kolejnych pismach procesowych składanych do organu konsekwentnie podnosił, że był działaczem opozycji antykomunistycznej, gdyż w latach [...] współpracował z NSZZ R. I. "S." P. Z.. Do tego wniosku jak i pism załączył oświadczenia świadków, które w jego ocenie, dowodzą istnienia przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie wnioskowanego statusu. Tymczasem organ zakwestionował przedłożone przez skarżącego środki dowodowe, wskazując, że oświadczenia te jak i pozostałe dowody zgromadzone w sprawie nie potwierdzają spełnienia warunku prowadzenia działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi przez okres co najmniej 12 miesięcy. W ocenie Sądu taka ocena materiału dowodowego jest przedwczesna, bowiem została podjęta bez jakiejkolwiek próby zweryfikowania tych dowodów. Jeśli organ miał wątpliwości co do wiarygodności przedłożonych przez skarżącego oświadczeń świadków zobowiązany był do ich przesłuchania w trybie art. 77 i 78 K.p.a. W świetle art. 75 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Zasady przeprowadzania dowodu z zeznań świadków reguluje przepis art. 83, ze szczególnym uwzględnieniem § 3 tego przepisu. Dopiero przesłuchanie świadków w tym trybie, tj. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, są wiarygodnym dowodem. Zeznania świadków powinny usunąć wątpliwości co do kluczowych kwestii, w tym zakresu i czasokresu działalności, na którą powołuje się skarżący. Podkreślenia także wymaga, że informację uzyskane z IPN nie są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ może skorzystać w tego typu postępowaniach, Natomiast stanowisko R. K. do S. D. O. A. i O. R. z P. P. działającej przy Wojewodzie Z. ma wyłącznie charakter pomocniczy i nie może mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawą każdego rozstrzygnięcia przez organ administracyjny jest pełne zebranie materiału dowodowego i jego ocena w kontekście wszelkich innych dowodów. Uchybienie tym obowiązkom w sytuacji, gdy Skarżący powołuje się na istotne dla sprawy okoliczności, świadczy o tym, że nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Z kolei niedostateczne ustalenie stanu faktycznego sprawy w oparciu o prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe stanowi o uchybieniu przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik. Na zakończenie wyjaśnić trzeba, że Sąd oddalając wniosek o powołanie biegłego kierował się przepisem art. 106 § 3 P.p.s.a, wedle którego, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Niewątpliwie na mocy wskazanego przepisu sąd administracyjny może przeprowadzić postępowanie dowodowe tylko w ograniczonym zakresie, tj. w postaci dowodu z dokumentów, co oznacza, że nie jest możliwe przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, w tym powołania biegłego. Z kolei w ustosunkowaniu się do zgłoszonego w skardze wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżącego kwoty [...]zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia poniesionym stratą i niepotrzebnym przedłużaniem sprawy, wskazać należy, że rozstrzygnięcie tej kwestii nie mieści się w uprawnieniach sądu administracyjnego. W związku z tym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej kwoty. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 P.p.s.a., uwzględniając w nich uiszczony przez Skarżącego wpis od skargi w kwocie [...]zł. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić ocenę prawną przedstawioną przez Sąd i uzupełnić postępowanie dowodowe o zeznania świadków, których pisemne oświadczenia strona skarżąca przedłożyła i dopiero po ich wszechstronnej ocenie rozstrzygnąć o zasadności żądania.