II SA/Sz 823/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata K. S. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Inspektor działający z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] r. Nr [...] zobowiązał Z. W. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną t.j. B. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł, łącznie w kwocie [...] zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez Z. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 [...] r. Nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że Kolegium stwierdziło brak w aktach postępowania dokumentów wskazujących, w jaki sposób organ I instancji wyliczył wysokość kwoty, którą strona jest zobowiązana zwrócić. Przede wszystkim brak jest informacji czy organ prowadzący postępowanie egzekucyjne uzyskał jakiekolwiek kwoty od dłużnika, w czasie realizacji uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego, a jeżeli tak, to komu kwoty te wypłacił-wierzycielowi czy organowi wierzyciela z tytułu wypłaconych świadczeń. Organ II instancji wskazał na potrzebę dokładnego wyliczenia wysokości zobowiązania, jednocześnie zasygnalizował obowiązek organu I instancji rozpatrzenia w oddzielnym postępowaniu zawartego w odwołaniu Z. W. wniosku o umorzenie należności. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Inspektor działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), oraz art. 2 pkt 10 i art. 27 ust. 2 w związku z art. 25 i art. 27 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) zobowiązał Z. W. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną, tj. B. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł. wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie [...] zł wyliczonymi na dzień [...] r. za okres od [...] r. do [...] r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ I instancji w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uzupełnienia materiału dowodowego zwrócił się do komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym o informację dotyczącą wyegzekwowania od dłużnika alimentacyjnego kwot tytułem należności alimentacyjnych. Na podstawie tej informacji ustalono, że z kwot wyegzekwowanych od dłużnika komornik przekazał na rzecz organu właściwego wierzyciela ogółem kwotę [...] zł. Kwota zadłużenia Z. W. z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła [...] zł. Z przekazanej przez komornika kwoty [...] zł. na spłatę kwoty głównej zaksięgowano [...] zł, natomiast na odsetki od koty głównej zaksięgowano [...] zł. Uzasadnienie tej decyzji zawiera nadto informację, że odsetki ustawowe zostały zawieszone przez okres odwołania tj. od [...] r. (data nadania pocztowego) do dnia [...] r. (data decyzji SKO). Z. W. odwołał się również od tej decyzji, domagając się umorzenia wskazanych w niej należności w całości podnosząc, że żądanie od osoby pozbawionej wolności, która nie jest w stanie sprostać obowiązkowi jest "żądaniem nie do przyjęcia i sprzecznym z zasadami współżycia społecznego, zakazującymi stosowania przez demokratyczny system prawa niehumanitarnych metod wobec jednostki nie mających żadnych szans na zwrot pieniędzy wierzycielowi, których w więzieniu nie można, z powodu braku płatnej odpowiednio pracy, zarobić." Alternatywnie do powyższego wniosku, odwołujący się wniósł o: "prolongatę spłaty ciążącego na nim zadłużenia na czas jaki mu pozostał do końca kary pozbawienia wolności tj. do [...] r." Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z dnia [...]r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), oraz art. 27 ust. 1, 1a, 2, 9, art. 28 ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z którego wynika obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi wierzyciela świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Organ wskazał na fakt przyznania S. W. na rzecz syna B. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które wypłacane było w okresie od [...] r. do [...] r. po [...] zł. miesięcznie – łącznie [...] zł. i wyjaśnił, że z mocy art. 27 ust. 9 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami. Kolegium wskazało, podobnie jak uczynił to w swojej decyzji organ I instancji, na okres i kwoty wyegzekwowane od dłużnika przez komornika, czyniąc identyczne w tym zakresie ustalenia. W konkluzji organ II instancji wywiódł, że skoro wypłacona wierzycielowi kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła [...] zł (bez odsetek), zaś komornik sądowy wyegzekwował [...]zł, z czego na spłatę kwoty [...] zł zaksięgowano [...] zł, a na odsetki [...] zł, to żądanie zwrotu obejmuje kwotę [...] zł. i dlatego Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Z. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , w której powołując się na argumentację podniesioną wcześniej w odwołaniu domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, uznania skargi za zasadną i na tej podstawie uznania, że działania organów odmawiających mu umorzenia przedmiotowych należności są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na uwzględnienie nie zasługuje, ponieważ zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W istocie rzeczy, skarżący nie kwestionuje ani ustaleń faktycznych ani podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a jedynie sprzeciwia się nałożonemu nań zaskarżoną decyzją obowiązkowi zwrócenia kwoty stanowiącej równowartość świadczeń alimentacyjnych (wraz z odsetkami) wypłaconych na rzecz jego dziecka z funduszu alimentacyjnego i nie wyegzekwowanych w toku egzekucji prowadzonej podczas realizacji prawa do świadczenia alimentacyjnego. Z. W. uważa, że z powodu odbywania kary pozbawienia wolności nie ma możliwości zarobkowych i z tego względu należy umorzyć jego zobowiązanie. Przed przystąpieniem do wyjaśnienia kwestii materialnoprawnych, wobec takiego rozumowania wnoszącego skargę, wyjaśnić trzeba na wstępie, że sąd administracyjny, z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i ma obowiązek uwzględnić na korzyść skarżącego wszystkie istotne naruszenia prawa również wówczas, gdy nie były zarzucane przez skarżącego. W niniejszej sprawie Sad jednak nie dopatrzył się żadnego naruszenia prawa. Podkreślenia wymaga, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), nie ma na celu uwolnienia zobowiązanych do łożenia alimentów od wywiązania się z tego obowiązku, co wynika jasno z jej preambuły. Ustawodawca uznał, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, zaś konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, a ponadto wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Tak więc okoliczność, ze skarżący jest pozbawiony wolności nie stanowi żadnego argumentu przemawiającego przeciwko orzekaniu o obowiązku zwrotu należności dlatego, że ustawa nie chroni tych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i ich obowiązku nie zastępuje, a wobec tego jej przepisy nie przewidują żadnych odstępstw. Przeciwnie, spełnienie przesłanek określonych w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, obliguje właściwy organ wierzyciela do nałożenia na dłużnika obowiązku określonego w tym przepisie, co trafnie wykazało Kolegium wyjaśniając podstawę prawną decyzji. Zupełnie innym zagadnieniem jest kwestia ewentualnego umorzenia należności z tego tytułu lub ich rozłożenia na raty, czego w szczególności domaga się skarżący, nie dostrzegając, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. wskazało, że rozpatrzenie wniosku w tym przedmiocie zawartego w odwołaniu należy do obowiązku organu I instancji w odrębnym postępowaniu. Należy więc jeszcze raz wyjaśnić skarżącemu, że sprawa w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu należności powstałych z tytułu wypłacenia z funduszu alimentacyjnego świadczenia alimentacyjnego, jest przedmiotowo odrębna sprawą od sprawy wywołanej wnioskiem o umorzenie tego rodzaju należności. Oznacza to, że właściwym do rozpoznania tego wniosku jest organ I instancji, który powinien wydać w tym przedmiocie decyzję administracyjną, od której stronie służy prawo wniesienia odwołania do organu II instancji, a od jego decyzji prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Nie jest natomiast możliwe, w świetle obowiązującego prawa, rozpatrzenie w jednym postępowaniu administracyjnym kwestii nałożenia obowiązku zwrotu należności i jednoczesnego rozstrzygnięcia o ich umorzeniu, nawet jeśli strona wnosi o to w odwołaniu. W przypadku, gdy w odwołaniu od decyzji nakładającej obowiązek zwrotu należności alimentacyjnych zawarty jest jednocześnie wniosek o ich umorzenie (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, na co zwrócił uwagę organ II instancji), obowiązkiem organu I instancji jest wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie umorzenie należności, gdy tylko decyzja wydana w przedmiocie ich zwrotu stanie się ostateczna. Jeśli właściwy organ decyzji takiej nie wydaje w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a. lub określonym w art. 36 § 1 k.p.a., to stronie służy prawo wniesienia zażalenia (art. 37 k.p.a.) do organu wyższej instancji na bezczynność, a po wyczerpaniu tego trybu zażaleniowego strona ma prawo skarżyć do sądu administracyjnego bezczynność organu właściwego w pierwszej instancji. Z powyższych względów zajęcie przez sąd stanowiska w kwestii istnienia podstaw do umorzenia należności bądź braku takich podstaw jest niedopuszczalne, skoro nie wypowiedziały się w tym przedmiocie właściwe organy administracji publicznej i nie została wydana w tym przedmiocie decyzja ostateczna, która byłaby zaskarżona do sądu. Dlatego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi należało ją oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. W przedmiocie wynagrodzenia przyznanego adwokatowi za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.