II SA/Sz 824/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie A.J. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym skargę na opisane w sentencji postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy. Wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł wniosła o udzielenie pomocy prawnej. W formularzu PPF przesłanym w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełniania braków formalnych złożonego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku przedstawiła zarzuty dotyczące postępowania Okręgowego Inspektora Pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Odnośnie stanu majątkowego oświadczyła, że trzy nieruchomości zajęte są przez banki, komorników i wierzycieli, w związku z czym jej rodzina jest bezdomna bez żadnego majątku. Za powyższy stan winę ponosi polityka gospodarcza rządu RP oraz choroba nowotworowa z przerzutami. Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny stanowi renta inwalidzka skarżącej w wysokości [...] zł . Mąż zawiesił działalność gospodarczą w celu sprawowania całodobowej opieki nad skarżącą. Do formularza skarżąca załączyła potwierdzenie wypłaty renty za [...] r. w kwocie [...] zł, obszerną dokumentację medyczną stwierdzającą rozpoznanie u chorej [...], a następnie w roku [...] , wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej W.J. z dniem [...] r. w przewidywanym okresie do [...]r., kserokopię decyzji z dnia [...]r. w sprawie przyjęcia K.J.na studia na Wydziale [...] kserokopię zawiadomienia ZUS podającego, że wysokość świadczenia od [...]r. wynosić będzie [...]zł oraz, że od tego miesiąca dokonywane będzie potrącenie ze świadczenia w wysokości [...]zł, kserokopię orzeczenia kwalifikującego skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia [...]r. W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) powoływanej dalej jako P.p.s.a. wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - oświadczenia dot. aktualnego miejsca zamieszkania rodziny skarżącej przez wskazanie czyją własność stanowi nieruchomość położona przy ul. [...] oraz kto ponosi koszty jej utrzymania, - zaświadczenia z PUP potwierdzającego posiadanie przez męża skarżącej statusu osoby bezrobotnej, - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na opłaty za prąd, gaz, czynsz itp. oraz inne niezbędne wydatki z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z właściwej jednostki opieki społecznej, czy w ciągu ostatnich dwóch lat skarżąca i jej małżonek korzystali ze świadczeń pomocy opieki społecznej, -wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, -dowodów potwierdzających dokonane przez banki i komorników zajęcia nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe A.J. oświadczyła, że aktualnie rodzina zamieszkuje w nieruchomości położonej przy ul. [...], która jest zajęta przez [...] Bank, a dodatkowo została przejęta przez wierzyciela P.P. w oparciu o akt przeniesienia własności tej nieruchomości na jego rzecz. Odnośnie męża wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ponieważ prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił a nie zlikwidował. Dowodów opłat za prąd, gaz itp. skarżąca nie przedłożyła oświadczając, że zalega z tymi płatnościami, dlatego też z tego tytułu Urząd Skarbowy, Gmina [...], zakład energetyczny i gazowy prowadzą postępowania. Dalej oświadczyła, że nie należy jej się żadna pomoc ze strony opieki społecznej oraz, że nie posiada żadnych kont bankowych. Z żądanych w wezwaniu dokumentów skarżąca przedłożyła jedynie zawiadomienie Sądu Rejonowego [...] o przyłączeniu do toczącej się egzekucji kolejnego wierzyciela. W świetle powyższego kolejnym wezwaniem z dnia 9 października 2012 r. referendarz sądowy ponownie zobowiązał A.J. do nadesłania w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: - oświadczenia, czy skarżąca nadal prowadzi sklep spożywczo-mięsny w [...], jeżeli tak to przedłożenie raportów fiskalnych, - oświadczenia, czyją własność stanowi lokal położony w [...] jeżeli jest wynajmowany, to przedłożenie umowy najmu ww. lokalu bądź decyzji w sprawie podatku od nieruchomości jeżeli stanowi własność skarżącej, - odpisów zeznań podatkowych skarżącej i jej męża z okresu ostatnich dwóch lat kalendarzowych, - dowodów potwierdzających postępowania prowadzone przez Urząd Skarbowy, zakład gazowniczy i energetyczny, - oświadczenia z jakich środków skarżąca wraz z mężem zamierza finansować pobyt córki w [...] w związku z podjęciem studiów na Uniwersytecie [...], -kserokopii decyzji w sprawie podatku na rok [...] wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomości. W wykonaniu powyższego zobowiązania skarżąca oświadczyła, że nie prowadziła sklepu, ponieważ od [...]r. była leczona szpitalnie i przez 182 dni przebywała na zwolnieniu lekarskim nie otrzymując żadnych zasiłków chorobowych z ZUS, z tego też względu nie może przedłożyć raportów fiskalnych. Odnośnie lokalu handlowego przy ul. [...]wnioskodawczyni podała, że nigdy nie był on jej własnością tylko gminy [...], a mimo to obciążono ją podatkiem od nieruchomości. Dodatkowo podała, że wraz z mężem nie jest w stanie finansować kosztów studiowania córki w [...] i będzie mogła ona studiować wyłącznie dzięki pomocy znajomych, przyjaciół i rodziny. Wnioskodawczyni przedłożyła kserokopię umowy kredytu inwestycyjnego zawartej z Bankiem [...]na okres [...] lat, w przedmiocie udzielenia kredytu w kwocie [...]zł na zakup prawa wieczystego użytkowania nieruchomości i stanowiącego odrębny przedmiot własności pawilonu handlowego położonego w [...] oraz umowę kredytową zawartą z tym samym Bankiem na kwotę [...]zł na zakup nieruchomości zabudowanej położonej w [...], kserokopie zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego kierowanego do W.J. bądź skarżącej o zajęciu kwoty [...]zł z tytułu należności objętych tytułami wykonawczymi objętymi przez Wojewodę, na kwotę [...] zł objętą tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Burmistrza [...], oraz przez ZUS i Prezydenta Miasta , kserokopię decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok [...]na łączną kwotę [...]zł z którego wynika, że skarżąca wraz z mężem posiada [...]nieruchomości w [...]i są to zarówno budynki mieszkalne jak i budynki przeznaczone do działalności gospodarczej, kserokopię PIT – 36L za rok [...] z którego wynika, że dochód z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wyniósł [...]zł, przychód [...]zł, koszty uzyskania przychodów [...]zł oraz za rok [...], w którym przychód wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodów [...]zł i starta w kwocie [...] zł. Z powyższych zeznań wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w [...]. Nadto A.J. przedłożyła ewidencję środków trwałych za rok [...] zawierający m.in. wyposażenie niezbędne do prowadzenia sklepu jak kasy fiskalne, wagi, chłodnie, szafy chłodnicze, krajalnice do wędlin itp., podatkową księgę przychodów i rozchodów za rok [...], gdzie tylko w czterech miesiącach odnotowano straty oraz za rok [...] w którym straty odnotowano w [...] miesiącach. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zważył: Instytucja prawa pomocy uregulowana w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwana dalej P.p.s.a. w zakres której wchodzi wnioskowane przez skarżącą zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podst. art. 246 P.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 345/08). Stosownie do regulacji art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie zaś z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08) wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Do referendarza rozpatrującego wniosek należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Nie budzi wątpliwości, iż ustawa P.p.s.a. nie przewiduje działania referendarza sądowego z urzędu, a więc pomoc prawna może być przyznana stronie wyłącznie na wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF, mającym na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej wnoszącego. Z kolei kwestię badania zaprezentowanych przez stronę informacji reguluje art. 255 P.p.s.a., stanowiący, że w ramach postępowania wyjaśniającego można wezwać wnioskującego, w ustalonym dowolnie terminie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zaprezentowane we wniosku okażą się: po pierwsze niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub po drugie: budzą uzasadnione wątpliwości. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że na podstawie danych zawartych w formularzu PPF nie sposób było dokonać ustaleń dotyczących zarówno wysokości dochodów, wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, czy stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Skarżąca bowiem podała, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z jej renty w wysokości ok. [...]zł i w związku z zajęciem całego majątku przez banki i komorników jest bezdomna. Mimo dwukrotnego wezwania dot. przedłożenia dokumentów potwierdzających wskazywany przez skarżącą stan majątkowy, wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej oceny jej stanu majątkowego, a wyjaśnienia przez nią składne są niespójne i sprzeczne. Skarżąca twierdzi, że wszystkie nieruchomości zostały zajęte przez banki i komorników, jednakże na potwierdzenie powyższego faktu przedłożyła jedynie zawiadomienie Sądu Rejonowego [...] o przyłączeniu kolejnego wierzyciela do egzekucji. Powyższe zawiadomienie dotyczy Księgi Wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. [...]. Z decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok [...] wynika, że skarżąca wraz mężem posiada w [...] nieruchomości przy ul. [...]. Mimo to sytuacji prawnej pozostałych [...]nieruchomości skarżąca nie udokumentowała. Odnośnie miejsca prowadzonej działalności gospodarczej przy ul. [...], skarżąca oświadczyła, że lokal ten nigdy nie stanowił jej własności, ponieważ był przedmiotem umowy najmu od gminy i nie wie dlaczego została obciążona z tego tytułu podatkiem od nieruchomości, jednakże umowy najmu ww. lokalu nie przedłożyła, a z decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wynika, że przy ul. [...] posiada nieruchomość. Również wbrew twierdzeniom skarżącej tylko z tego tytułu, że wynajmuje lokal, nie może zostać obciążona podatkiem od nieruchomości, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wymiaru podatku dokonuje się na podstawie informacji złożonej przez podatnika oraz danych z ewidencji gruntów. Dodatkowo A.J. wezwana do złożenia raportów fiskalnych oświadczyła, że od [...] r. nie prowadziła żadnego sklepu przy ul. [...], ponieważ przebywała na zwolnieniu lekarskim, tymczasem z protokołu kontroli inspektora pracy w [...] wynika, że kontrola w tym sklepie została przeprowadzona w [...] r. kiedy sklep był czynny. Nadto z przedłożonych kserokopii zeznań podatkowych wynika, że skarżąca prowadziła dodatkowo sklep przy ul. [...]. Przy takiej skali prowadzonej działalności gospodarczej i zaciągania kredytów na zakup nieruchomości również mało prawdopodobny wydaje się być fakt nieposiadania konta bankowego. Odnośnie podnoszonych problemów finansowych skarżąca nadesłała kserokopię zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu wskazanych kwot tytułami wykonawczymi, nie przedłożyła natomiast żadnych dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia postępowań przez zakład gazowniczy, czy energetyczny. Powyższe powoduje brak niezbędnych dokumentów do całościowej oceny sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał referendarz sądowy, były istotne dla sprawy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie rodzina skarżącej znajduje się rzeczywiście w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś bez zestawienia dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Skarżąca jedynie w pełni udokumentowała swój stan zdrowia, który jednakże, nie może stanowić samodzielnej podstawy do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.