II SA/Sz 850/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. R. i S. R. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] r., nr [...]. Burmistrz R. decyzją z dnia [...] r., nr [...] po rozpoznaniu wniosku J. R. o wymeldowanie P. R. wraz z małoletnią R. R. orzekł o odmowie wymeldowania w części dotyczącej małoletniej R. R. z pobytu stałego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że poczynione w sprawie ustalenia wskazują, iż małoletnia R. R. od poniedziałku do piątku zamieszkuje w internacie przy Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych w N., gdzie jest tymczasowo zameldowana na rok szkolny 2017 – 2018. Natomiast na weekendy przyjeżdża pod adres pobytu stałego, gdzie nadal zamieszkuje wraz z dziadkami J. i S. R., którzy do [...] r. mieli władzę rodzicielską nad małoletnią R. R.. Wnuczka posiada klucze do mieszkania, w którym jest zameldowana na pobyt stały i po przyjeździe ze szkoły i internatu korzysta z nich. Pod adresem R. ul. [...] małoletnia posiada rzeczy osobiste takie jak odzież i kosmetyki. Na podstawie zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, organ przyjął, że R. R. nigdy nie opuściła adresu stałego zameldowania dobrowolnie i trwale, jej nieobecność w okresie od poniedziałku do piątku spowodowana jest jedynie nauką w szkole w N. i pobytem w internacie. Uznał też, że jedynie jej opiekun prawny P. R. wyprowadził się ze spornego lokalu i zamieszkał z obecną małżonką M. S. - R. w wynajętym mieszkaniu w miejscowości S.. Małoletnia mieszka w okresie szkolnym w internacie jednak pobyt ten związany jest wyłącznie z koniecznością nauki, nie jest to trwałe i dobrowolne zerwanie z lokalem nr [...] przy ul. [...] w miejscowości R., w którym jest zameldowana. Organ dodał, że wymeldowanie nie jest środkiem usunięcia z lokalu niepożądanych lokatorów, niedopuszczalne jest wykorzystywanie instytucji wymeldowania do celów innych niż wskazane w ustawie. Jednocześnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz R. umorzył postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku J. R. w części dotyczącej wymeldowania P. R. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości R. przy ul. [...]. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że P. R. dopełnił formalności wymeldowania z tego lokalu, oświadczając, że faktycznie nie zamieszkuje pod adresem stałego pobytu. Bezprzedmiotowość postępowania skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania w myśl art. 105 § 1 k.p.a. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] r. J. R. wskazała, że małoletnia R. R. swoim zachowaniem i podejściem do dziadków, przekroczyła "wszystkie zasady życia w rodzinie". Zdaniem skarżącej, wymieniona powinna zostać oddana pod opiekę ojca, który powinien córką się zająć. Dodała, że P. R. pobiera na córkę wszystkie świadczenia. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy podkreślił, że zameldowanie i wymeldowanie są tylko aktami rejestracji danych. Ewidencja ludności ma zbierać informacje o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc informacje o stanie faktycznym, a nie prawnym. Nie kontroluje natomiast legalności zamieszkiwania i pobytu osób. Posiadanie przez osobę prawa do lokalu pozostaje bez wpływu na ustalenie, czy taka osoba spełniła przesłankę niezbędną do jej wymeldowania. Wojewoda wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty został pogląd, iż opuszczenie lokalu musi mieć trwały charakter i zostać bezspornie udowodnione. Do wymeldowania małoletniej R. R. niezbędne jest zatem tylko ustalenie, że opuściła ona lokal w sposób trwały i utraciła zamiar powrotu do tego mieszkania. Kontrola decyzji organu gminy wykazała, że jest ona prawidłowa w świetle ustawy o ewidencji ludności i nie jest dotknięta wadą procesową uzasadniającą jej uchylenie. Zgromadzony materiał dowodowy bezspornie wykazał, że małoletnia R. R. zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, tu koncentruje swoje centrum życiowe i tu powraca na weekendy po zakończeniu nauki w szkole. Stanowi to dowód, że małoletnia nie spełniła przesłanki opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Okoliczność, że wymieniona prawie przez cały tydzień przebywa poza miejscem stałego zameldowania wynika wyłącznie z faktu podjęcia nauki w N. i zamieszkania w internacie, gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Zawsze jednak powraca do lokalu przy ul. [...] w R.. Z uwagi na powyższe, fakt, że część tygodnia spędza ona w N., nie świadczy o tym że przeniosła miejsce swojego pobytu stałego do tej miejscowości. Żaden dowód nie wskazuje też, że przeniosła ona swoje centrum życiowe do miejsca zamieszkania swojego ojca P. R., chociaż Sąd przywrócił mu władzę rodzicielską nad córką. W opisanym stanie rzeczy organy administracji publicznej nie mogą uznać, że małoletnia R. R. opuściła przedmiotowy lokal w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, J. R. i S. R. podnieśli, że wnuczka opuściła ich mieszkanie w dniu 13 czerwca 2018 r., nie wiedzą gdzie przebywa ani co robi. Małoletnią zabrał jej ojciec. Dodali, że jest dla nich oczywistym, że "gdzie opiekun prawny, tam też jego dziecko". Wskazali, że na schorzenia, na które cierpią nie pomoże żaden lekarz ani najlepsze lekarstwa dopóki "nie zakończy się ich koszmar". Wojewoda [...] odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 5 października 2018 r., uczestnik postępowania P. R. wskazał, że jego córka uczy się w Technikum w N. od poniedziałku do piątku i przebywa w internacie Szkoły. Na weekendy przyjeżdża do R. jak również do niego. Nie jest prawdą, że dziadkowie nie wiedzą gdzie była ich wnuczka od dnia 13 czerwca 2018 r. Były to wakacje i skarżąca wiedziała, że uczestnik zabrał córkę do siebie na wakacje. P. R. zasugerował, że skarga nie została napisana przez J. i S. R. lecz przez jego siostrę I. P.. Wymieniona straciła mieszkanie, nie ma meldunku, zamieszkuje wraz ze swoją [...]-letnią córką u rodziców i robi wszystko aby wymeldowali oni córkę uczestnika R. . Pismem z dnia 18 października 2018 r. skarżący reprezentowani przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy wskazali, że wbrew stanowisku organu ziściły się przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności co potwierdza również pismo P. R.. R. R. opuściła lokal należący do skarżących i tylko sporadycznie pojawia się w nim nie w celu zamieszkiwania ale jedynie w celu dokuczania skarżącym. Swoje "interesy życiowe R. R. skoncentrowała już w miejscu zamieszkania swojego ojca". Wobec tego nie można przyjąć, że małoletnia ma zamiar stałego zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] w R. i że w lokalu tym jest jej centrum życiowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak również poprzedzająca ją decyzja Burmistrza R. naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie zdają się nie zauważać, że sprawa zameldowania dotyczy osoby małoletniej, nie posiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych i nie jest zatem obojętne, gdzie małoletnia będzie zameldowana na pobyt stały. Tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Z. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...] r. o odmowie wymeldowania małoletniej R. R. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w R.. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r., poz. 1382 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 35 cytowanej ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z kolei w myśl art. 25 ust. 1 tej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Za osobę nieposiadającą zdolności do czynności prawnych lub posiadającą ograniczoną zdolność do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy, opiekun prawny lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu (art. 24 ust. 3 ww. ustawy). Zważywszy na powyższą regulację, przepisy dotyczące meldunku osób małoletnich muszą być interpretowane w związku z przepisami Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 26 §1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie tej władzy. Przepis art. 92 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682) stanowi z kolei, że dziecko pozostaje do pełnoletniości pod władzą rodzicielską. W świetle powyższego, przepisy ustawy o ewidencji ludności, interpretowane z uwzględnieniem przepisów k.c. i k.r.o. wyłączają możliwość zameldowania małoletniego dziecka w innym miejscu, niż są zameldowani jego rodzice lub przynajmniej jedno z nich, pod którego władzą rodzicielską dziecko się znajduje. W sprawie poza sporem pozostaje przy tym okoliczność, że J. i S. R. stanowili dla R. R. rodzinę zastępczą, jednakże postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w Ł. przywrócił władzę rodzicielską P. R. nad córką. Niesporne jest także i to, że początkowo niniejsze postępowanie dotyczyło wymeldowania zarówno P. R. jak i jego córki R. R., jednak w trakcie postępowania przed organem I instancji – w dniu [...] r. P. R. zgłosił wymeldowanie z miejsca pobytu stałego w R. przy ul. [...]. W ocenie Sądu, zważywszy na przytoczone wyżej przepisy dotyczące obowiązku meldunkowego małoletniego oraz przepisy k.c. i k.r.o., jak również okoliczności towarzszące wymeldowaniu się P. R. z miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. [...] w R., należy stwierdzić, że kwestia dotycząca ewentualnego wymeldowania z tego lokalu R. R. została przez organy rozstrzygnięta przedwcześnie. Pomimo, że P. R. pod którego władzą rodzicielską znajduje się obecnie córka R. R., wymeldował się w dniu [...] r. z dotychczasowego miejsca pobytu, wskazując w piśmie z tej samej daty, że małoletnia "przyjeżdża do niego w odwiedziny", organ nie poczynił w tym zakresie żadnych dodatkowych ustaleń. Poprzestał na przesłuchaniu w dniu 22 maja 2018 r. sąsiadki skarżących E. B., która nie posiadała aktualnych informacji w omawianym zakresie bowiem od dwóch tygodni nie przebywała w swoim mieszkaniu lecz była "w S. u wnuków". Tymczasem okoliczność wymeldowania uczestnika z dotychczasowego miejsca pobytu, w powiązaniu z informacjami zawartymi w skardze z dnia 2 lipca 2018 r. oraz w piśmie uczestnika z dnia 5 października 2018 r. jak również w piśmie skarżących z dnia 18 października 2018 r. wskazują, że od chwili wspomnianego wymeldowania okoliczności dotyczące miejsca pobytu małoletniej uległy zmianie. Sam uczestnik przyznał, że zabrał córkę do siebie na wakacje, zaś skarżący podają, że centrum życiowe R. R. obecnie znajduje się w miejscu zamieszkania ojca. Organy okoliczności tych nie dostrzegły, dokonując ustaleń w oparciu o dowody przeprowadzone przed dniem 16 maja 2018 r. oraz na podstawie zeznań E. B., które jednak z przyczyn opisanych powyżej nie mogą być w pełni miarodajne. Ponownie rozpatrując sprawę wymeldowania małoletniej R. R. organy orzekające w sprawie wezmą pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku, przeprowadzą postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia faktycznego miejsca pobytu małoletniej oraz związanego z tym faktem obowiązku meldunkowego jej przedstawicieli ustawowych. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów ustawy o ewidencji ludności (art. 24 ust. 3, art. 25 ust. 1) oraz art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii dowodowych związanych z ustaleniem miejsca pobytu dziecka, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a orzekł jak w sentencji.