II SA/Sz 853/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S.-R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 19 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę T. S.-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. W piśmie z dnia 19 marca 2015 r. skarżąca wniosła o wydanie jej wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy i poinformowana, że z mocy ustawy jest zwolniona w sprawie od uiszczania kosztów sądowych, skarżąca – wnosząc o ustanowienie jej adwokata z urzędu - nadesłała formularz PPF, w którym wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada mieszkanie własnościowe spółdzielcze oraz otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 11 maja 2015 r. sąd wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania jej wniosku na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy: - dokumentów, z których wynikałaby wysokość otrzymywanych przez skarżącą w okresie ostatnich dwóch miesięcy świadczeń emerytalnych, - wykazu posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z tych rachunków za okres ostatnich dwóch miesięcy, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie siebie wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - odpisu zeznania podatkowego skarżącej za 2014 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym. Wezwanie sądu zostało doręczone skarżącej 1 czerwca 2015 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął 8 czerwca 2015 r., skarżąca nie przedłożyła żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych/jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i jasny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżąca w swoim wniosku podała, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem mieszkania, zaś źródłem jej utrzymania jest otrzymywana przez skarżącą emerytura w kwocie [...] zł miesięcznie. Wezwana przez sąd do przedstawienia dokumentów mających zobrazować jej sytuację majątkowo-finansową, skarżąca - ani w wyznaczonym przez sąd terminie, ani dotychczas - nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego, sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Powyższe nie wynika również z dołączonych do akt administracyjnych dokumentów i oświadczeń skarżącej. Tym samym, skarżąca pozbawiła sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jej gospodarstwa domowego. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, w tym z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast, bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia żądanych dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącej, skutkuje tym, że jej wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.