II SA/Sz 856/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], na podstawie art.106 ust. 1 i 5, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 11, art.37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art.109 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz. U. z 2008r. Nr 115 poz. 728, Dz. U. z 2008r. Nr 171 poz. 1056, Dz. U. z 2008 r. Nr 216 poz. 1367, Dz. U. z 2008 r. Nr 223 poz. 1458, Dz. U. z 2009. r. Nr 6 poz. 33) art. 104 kpa art. 163 kpa ( Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, z 2001r. Nr 49, poz. 509, z 2002r. Nr 113 poz. 984, Nr 169 poz. 1387 z 2003r. Nr 130 poz. 1188, Nr 170 poz. 1660, Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271; Dz. U. z 2004r. Nr 162 poz. 1692; Dz. U. z 2005r. Nr 78 poz. 682; Dz. U. Nr 181 poz. 1524; Dz. U. 2005r. Nr 64 poz. 565; Dz. U. z 2008r. Nr 229 poz. 1539) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r., w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950) oraz zarządzenia Nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r. w sprawie upoważnienia p.o. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach w zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] uchylił decyzję OPS Nr [...] przyznającą T.S. pomoc w formie zasiłku stałego w okresie od [...] do [...]. i wstrzymał dalszą realizację świadczenia oraz odprowadzanie składki zdrowotnej od [...] W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż [...] zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...], z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej T.S. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że w marcu bieżącego roku T.S. otrzymał od byłej żony pierwszą ratę pieniężną tytułem wyrównania udziałów w majątku wspólnym w kwocie [...] zł. Organ wskazał, że w myśl art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej "w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony". Zgodnie z powyższym uzyskane przez stronę środki finansowe w [...] r. należało rozliczyć na 12 kolejnych miesięcy poczynając od [...]. Wyliczony w ten sposób dochód wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnej, które zgodnie z wyżej cytowaną ustawą wynosi [...] zł o kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 "zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej". Z ustaleń organu wynika, że dochód T.S. przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Wysokość zasiłku stałego w jego przypadku ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę samotnie gospodarującą, a faktycznym dochodem tej osoby. Od powyższej decyzji T.S. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego . Odwołujący kwestionował zasadność wydanej decyzji twierdząc, że pieniądze, które otrzymał od byłej żony – pierwsza rata za spłatę wspólnego mieszkania przy ul. [...] w kwocie [...] zł, nie są jego dochodem. Są one przeznaczone na zakup mieszkania i nie są opodatkowane. Wpłacił te pieniądze w banku na lokatę mieszkaniową. Poinformował też, że zasiłek jaki otrzymywał w kwocie [...] zł był jego jedynym dochodem, ponieważ nie może pracować gdyż jest człowiekiem całkowicie niezdolnym do pracy. OPS w [...] zabierając mu zasiłek pozbawił go realnych możliwości złagodzenia bardzo trudnej sytuacji w jego życiu. Pozbawiono go możliwości leczenia się co jest konieczne, ponieważ jest po zawale i w ciągu ostatnich [...] lat miał [...] operacje. Ponadto odwołujący się podkreślił, że będzie zmuszony przez Ośrodek do naruszenia pieniędzy przeznaczonych na zakup mieszkania w konsekwencji czego będzie pozbawiony dachu nad głową. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją dnia [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryterium to, zgodnie z postanowieniem §1pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wynosi [...] zł. Zasady ustalania dochodu na potrzeby uzyskania świadczeń pomocy społecznej określa art. 8 ust. 3-13 ustawy. Jak stanowi ust. 3 tegoż artykułu, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dalej organ II instancji wyjaśnił, że przepis art. 8 ust.11 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (5x[...] zł, czyli [...] zł) – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Powołując się na materiał zebrany w sprawie organ odwoławczy stwierdził, że T.S. w miesiącu [...] r. otrzymał od byłej żony pierwszą ratę w wysokości [...] zł tytułem wyrównania udziałów w majątku wspólnym (oświadczenie strony z dnia [...].). Kwota ta przekracza pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...] zł). Kwota tego jednorazowego dochodu rozliczona w równych 12 częściach wynosi [...] zł. Tak ustalona kwota będzie brana pod uwagę przez kolejnych 12 miesięcy przy ustalaniu dochodu strony w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń z opieki społecznej, poczynając od miesiąca [...]., tj. miesiąca w którym T.S. uzyskał jednorazowy dochód. Kolegium wyjaśniło, że środki, które strona otrzymała od byłej żony tytułem wyrównania udziałów w majątku wspólnym stanowią dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej (art. 8 ust. 3) i dlatego muszą być wzięte pod uwagę przy ustalaniu dochodu w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z opieki społecznej. Żaden bowiem przepis ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje, poza wyjątkami wymienionymi w art. 8 ust. 3 ustawy, że tak ustalony dochód pomniejsza się o kwoty przeznaczone na cele mieszkaniowe lub spłatę zaciągniętych pożyczek bądź kredytów. Bez znaczenia jest więc okoliczność podana przez odwołującego się, że otrzymaną od byłej żony kwotę wpłacił na lokatę mieszkaniową. Skoro dochód odwołującego się ([...] zł) przekracza kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...] zł), tym samym nie kwalifikuje się on aktualnie do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy, w tym również do otrzymania zasiłku stałego. Ponadto Kolegium wyjaśniło, iż stosownie do treści przepisu art.106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję w zakresie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej uchyla się, bez zgody strony, w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11,12 i 107 ust. 5. Uzyskanie dochodów o których mowa w art.8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej wpłynęło na zmianę sytuacji dochodowej T.S. W rezultacie odwołujący się przestał spełniać warunki do otrzymywania przyznanego mu świadczenia z pomocy społecznej – zasiłku stałego. W tej sytuacji, Kolegium stwierdziło, że uchylając decyzję z dnia [...] r. nr OPS Nr [...] w sprawie przyznania T.S. zasiłku stałego, organ I instancji działał w ramach obowiązujących przepisów prawa. Przepisy, na podstawie których orzekał ten organ, mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że nie orzeka on w ramach uznania administracyjnego i że przy orzekaniu nie może brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności (jak np. sytuacja zdrowotna odwołującego się). Powyższą decyzję T.S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej naruszenie: 1) art.106 ust. 5 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej, 2) art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 Nr 12 poz. 176 ze zm.). Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się z ustaleniem prawnym przy wydaniu decyzji przez organ I i II instancji, które to decyzje rażąco naruszają prawo, a przede wszystkim: 1) organ I instancji nie mógł uchylić swojej decyzji w całości, skoro domagał się od skarżącego zwrotu pobranego zasiłku tylko za miesiąc [...]. Wobec tego, że na podstawie uchylonej decyzji skarżący pobierał zasiłek stały od [...]. to z tego wynika, że skarżący powinien zwrócić pobrany zasiłek od [...] gdyż z dniem uchylenia decyzji nie ma podstawy do jego pobrania. Zdaniem skarżącego organ I instancji powinien, jeżeli tak pragnął ograniczyć skarżącego prawo jego pobierania, zmienić decyzję w ten sposób, że w jej sentencji zastąpić datę "[...]" na datę "[...].", 2) organ II instancji w świetle prawa finansowego nie zdefiniował takich pojęć, jak "dochód" i "przychód". Opierając się na definicji dochodu według art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie wyjaśnił, iż dochodem jest suma miesięcznych przychodów, pomniejszona między innymi miesięcznym obciążeniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Z powyższego wynika, że organy I i II instancji nie ustaliły dla skarżącego dochodu od sumy otrzymanych przychodów. Dochód jest to przychód pomniejszony o podatek. W związku z tym należy rozpatrzyć przychód o przepis art. 2 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z przepisu tego wynika, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie ma zastosowania do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej. Wobec tego z przychodów tych nie pobiera się podatku od osób fizycznych, a więc przychody te nie są opodatkowane. Jak wynika z przepisu art.8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę przychodów, ale już opodatkowanych podatkiem od osób fizycznych. Zdaniem skarżącego wobec tego, że przychód stanowiący dla skarżącego nie jest opodatkowany w świetle ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to nie będzie też stanowił dochodu w świetle ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153,poz. 1270 z późn. zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 Nr 115,poz. 728 ze zm.) w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Natomiast treść ust. 3 art.8 wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem dochodu, że jest to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Artykuł 8 ust. 3 o pomocy społecznej, wyraźnie określając składniki podlegające odliczeniu od przychodu, nie wymaga odwoływania się do przepisów innych ustaw w celu wyjaśnienia tego pojęcia. Wynika z tego przepisu bowiem, że dla potrzeb ustalenia dochodu, od którego zależy przyznanie bądź nie pomocy społecznej, należy wziąć pod uwagę kwotę pieniężną uzyskaną w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc lub w którym złożono wniosek, gdy dochód został utracony, bez względu na źródło uzyskania tej kwoty, przy czym pomniejsza się ją o składniki wskazane w pkt 1-3 tego przepisu, z jednym zastrzeżeniem, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zastrzeżenie to należy odnieść do czasu uzyskania dochodu i wyjątek inaczej normujący zasadę zawartą w art. 8 ust. 3 zawiera ust. 11 art. 8. Art. 8 ust. 11 jest rzeczywiście szczególnym unormowaniem ustawy o pomocy społecznej w tym znaczeniu, że stanowi prawną fikcję, polegającą na tym, że dochód jednorazowy traktowany jest jako uzyskiwany przez cały rok, przy czym nie każdy jednorazowy dochód, a jedynie uzyskany w wysokości wskazanej w tym przepisie. Od wyniku rozliczenia na 12 miesięcy tego dochodu zależeć będzie przyznanie bądź odmowa przyznania pomocy społecznej. Jak wskazano już wyżej art.8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi wyraźnie, że chodzi o każdy dochód, bowiem niezależnie od źródła jego pozyskania należy brać pod uwagę każdą uzyskaną kwotę, o ile pochodzi ona z okresów wskazanych w tym przepisie lub ust. 11 art. 8. Zatem organy I i II instancji nie miały podstawy, aby nie uwzględnić przy ustalaniu dochodu kwoty uzyskanej z podziału majątku wspólnego z tytułu wyrównania udziałów w majątku wspólnym. Wobec powyższego zarzuty podnoszone przez skarżącego Sąd uznał za nieuzasadnione. Nadto Sąd wyjaśnia, iż decyzja organy I instancji dotyczy wstrzymania wypłacania zasiłku od [...] r. i nie pozbawiała go uprawnień do otrzymywania zasiłku za okres wcześniejszy. Zatem nie ma racji skarżący, iż zaskarżona decyzja dotyczy okresu od [...] r., lecz dotyczy okresu od [...] W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ppsa, należało orzec jak w wyroku.