II SA/Sz 866/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] II. umarza postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 – j.t. ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", art. 4, art. 5, art. 2 pkt 14, art. 2 pkt 20 lit. c), art. 7 ust. 1 i ust. 3, art. 18 ust. 6, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 2 pkt 11 w związku z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 – j.t. ze zm.), dalej jako "u.p.p.w.d.", Prezydent Miasta S. uznał, że świadczenie wychowawcze pobrane przez W. D. na syna A. D., w okresie od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 30 września 2018 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz orzekł o jego zwrocie wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...]zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. W. D. uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz syna A. D. (ur. 24.09.2016 r.), w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W dniu 17 września 2018 r. organ powziął informację o zatrudnieniu strony w Szkole Podstawowej, które podjęła w dniu 29 listopada 2017 r. Ponadto ustalił, że skarżąca z tytułu zatrudnienia za drugi miesiąc, czyli grudzień 2017 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł obejmujący wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto oraz bonus na święta dla pracowników szkoły w wysokości [...] zł netto. Uwzględniając powyższe organ ustalił, że od stycznia 2018 r., miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącej wyniósł [...] zł w przeliczeniu na jednego członka rodziny, zatem przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, uprawniające do pobierania przedmiotowego świadczenia, wynoszące [...] zł. Nie zgadzając się z powołaną decyzją W. D. złożyła od niej odwołanie, w którym wniosła o uchylenie decyzji w całości i uznanie, że za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. przysługiwało jej świadczenie wychowawcze, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Podniosła, że gdyby wiedziała, że świadczenie jej nie przysługuje, to nie pobierałaby go i nie wydawała w dobrej wierze. Odwołująca zarzuciła błędne wyliczenie jej dochodu za sporny okres. Jednocześnie wyjaśniła, że została zatrudniona w Szkole Podstawowej Nr [...] w S. od dnia 29 listopada 2017 r. z uposażeniem w wysokości [...] zł netto i takie samo uposażenie otrzymuje do chwili obecnej, zatem w spornym okresie nic się nie zmieniło. W miesiącu grudniu 2017 r. otrzymała bonus świąteczny w kwocie [...]zł, zatem kryterium dochodowe przekroczyła tylko w jednym miesiącu, czyli w grudniu. Zdaniem odwołującej skoro przed podjęciem pracy w szkole w 2017 r., nigdzie nie pracowała, to uzyskany przez nią dochód za cały rok wynosił tylko tyle, ile otrzymała za pracę w miesiącu listopadzie i grudniu 2017 r., co oznacza, że wyliczenie dokonane przez organ I instancji było błędne. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 6 k.p.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania oraz przepisy stanowiące podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, w tym art. 7 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (tu: po roku 2016), dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy organ II instancji ustalił, że strona w listopadzie 2017 r. podjęła zatrudnienie, o czym organ dowiedział się dopiero w dniu 17 września 2018 r. Wysokość dochodu netto osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. w miesiącu grudniu 2017 r. wyniosło [...] zł netto + [...] zł netto, łącznie [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło dochód [...] zł, co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego. W tej sytuacji organ przyjął, że począwszy od stycznia 2018 r. ustało prawo odwołującej do świadczenia wychowawczego na syna, a w rezultacie zaistniała przesłanka do uznania przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 generująca obowiązek jego zwrotu stosownie do art. 25 ust. 1 ww. ustawy. Jednocześnie organ podkreślił, że we wniosku o przyznanie świadczeń wychowawczych strona podpisała się pod pouczeniem dotyczącym warunków przyznania wnioskowanego świadczenia. W. D. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie, że dochód przekroczyła tylko w jednym miesiącu, czyli w grudniu 2017 r., w którym otrzymała okazjonalny bon na święta w kwocie [...]zł, który nie stanowił stałego składnika wynagrodzeń. Skarżąca podniosła przy tym, że przedmiotowe świadczenie pobrała i wydatkowała w dobrej wierze. Jej zdaniem nałożona na nią kara jest nieadekwatna, w sytuacji, gdy nakazano jej zwrot pobranych świadczeń w wysokości [...] zł, podczas gdy otrzymała jedynie jednorazowy bonus na święta w kwocie [...]zł. Jednocześnie podkreśliła, że gdyby wiedziała, że przyjęcie tego bonusu skutkować będzie utratą świadczenia, wówczas odmówiłaby jego przyjęcia. Zarzuciła ponadto brak uwzględnienia przez Kolegium faktu, że jej dochody od listopada 2017 r. nie uległy zmianie i że nadal pobiera takie samo wynagrodzenie, jak za okres sporny. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego, bowiem jest matką samotnie wychowującą dziecko, zaś jej dochody wynoszą niecałe [...] zł i nie jest w stanie spłacić przedmiotowego świadczenia. Tymczasem w momencie złożenia przez nią wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, czyli w sierpniu 2017 r. jej wynagrodzenie nie przekraczało kryterium dochodowego. W jej uposażeniu nic się nie zmieniło i nadal pobiera taką samą kwotę do chwili obecnej. Zdaniem skarżącej skoro bon otrzymała jednorazowo, to oznacza, że uzyskany przez nią dochód przekroczył kryterium tylko w jednym miesiącu, czyli powinna być obciążana tylko za ten jeden miesiąc, a nie 9 miesięcy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem dokonana przez sąd kontrola - według kryterium zgodności z prawem wykazała, że decyzje podjęte w granicach niniejszej sprawy nie odpowiadają prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., orzekającą o uznaniu świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą na dziecko, w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r., za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązującą do ich zwrotu wraz z odsetkami w kwocie [...]zł. Świadczenia, które organy uznały za nienależnie pobrane, zostały skarżącej wypłacone na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] Organy obu instancji jako podstawę materialnoprawną decyzji uczyniły przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Stosownie natomiast do art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Podstawę rozstrzygnięć stanowiło ustalenie przez organy obu instancji, że skarżąca w trakcie okresu świadczeniowego, trwającego od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., podjęła w dniu 29 listopada 2017 r., zatrudnienie. Powyższa okoliczność stanowiła podstawę do ponownego przeliczenia dochodu dwuosobowej rodziny skarżącej, w wyniku którego ustalono, że wysokość dochodu netto w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, czyli w grudniu 2017 r., wynosi łącznie [...] zł ([...]), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło dochód w wysokości [...] zł, który przekraczał kwotę [...]zł, stanowiącą kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego. W rezultacie zdaniem organów, przekroczenie tej kwoty spowodowało, że świadczenia wychowawcze wypłacone od stycznia 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i w konsekwencji podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Podkreślenia przy tym wymaga, że organy podejmując rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie powołały się na przepis art. 7 ust. 3 ww. ustawy, zgodnie z którym, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Wykładnia gramatyczna powołanego przepisu wskazuje, że dochód, który jest uzyskiwany przez członka rodziny ustala się poprzez m.in. powiększenie tego dochodu o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tylko wówczas, gdy dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ustawodawca zakłada bowiem doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Przyjęta zasada kontynuacji eliminuje zatem możliwość powiększenia dochodu o dochód uzyskany w przypadku, gdy nie jest on już uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 14/18, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3162/18, publikowane w Internecie). Zdaniem Sądu organy stosując art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., wbrew wykładni tego przepisu, nie zbadały czy w tej konkretnej sprawie zachodzi zasada kontynuacji, umożliwiająca powiększenie dochodu o dochód uzyskany jedynie w przypadku, gdy jest on uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy organy obu instancji wyliczając dochód rodziny skarżącej i stwierdzając przekroczenie kryterium dochodowego, uwzględniły otrzymane przez nią w grudniu 2017 r. wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto oraz doliczyły do niego, przyznane jednorazowo, świadczenie z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w wysokości [...] zł netto i na tej podstawie oparły swoje stanowisko, że świadczenia pobrane od miesiąca następnego, czyli stycznia 2018 r. do końca okresu świadczeniowego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zwrócić należy jednak uwagę, że organy analizując sytuację dochodową skarżącej, ograniczyły się tylko do jednego miesiąca, czyli grudnia 2017 r., bez zweryfikowania, czy doszło do przekroczenia kryterium dochodowego również w kolejnych miesiącach. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy oraz oświadczenia samej skarżącej uzyskany przez nią w następnych miesiącach dochód nie przekracza ustawowego kryterium. Zgodzić się należy ze skarżącą, a przy tym podzielić prezentowany w orzecznictwie pogląd, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jednym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia wychowawczego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 436/18, publ. w Internecie). Podsumowując, skoro w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz art. 77 k.p.a., polegającego na błędnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, zaś naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należało zatem uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S., jednocześnie umarzając te postępowania jako bezprzedmiotowe, o czym orzeczono jak w punkcie I i II wyroku stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).