II SA/Sz 866/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] czerwca 2022 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego G. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. G. P., dalej jako "wnioskodawca", "skarżący", wnioskiem z dnia 12 maja 2022 r., wystąpił do Prezydenta Miasta S., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – T. P.. Prezydent Miasta S., decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – j.t. ze zm.), dalej jako "k.p.a." oraz art. 17, art. 3 pkt 11 i art. 25 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 – j.t.), dalej jako "u.ś.r.", odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, że organ co prawda uznał, iż matka skarżącego wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji, a wszelkie niezbędne czynności z tym związane są wykonywane przez wnioskodawcę, jednak odmówił przyznania świadczenia, z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ wskazał, że jest mu znana treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, ale wyjaśnił, że art. 17 ust. 1b jest przepisem obowiązującym, nie został uchylony, ani zmieniony, a obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają na uwzględnienie żądania. G. P. wniósł odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., wskazując na trudną sytuację finansową, która nie pozwala jemu i jego matce na godne życie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji odnośnie do przyczyn uzasadniających odmowę przyznania świadczenia wskazując, że w świetle przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku dorosłym. W ocenie Kolegium zachodziły jednak inne przyczyny uzasadniające odmowę przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wskazał, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku e znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ wyjaśnił ponadto, że prawo do świadczenia przysługuje wyłącznie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich osób sprawujących opiekę, ale wyłącznie do tych, którzy sprawując opiekę zmuszeni są zrezygnować z aktywności zawodowej. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy i utratę źródła utrzymania. Kolegium uznało, że w badanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżący jako syn osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, należy do kręgu osób mogących ubiegać się o przyznanie świadczenia, jednak stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż skarżący zarówno przed złożeniem wniosku jak i obecnie jest bezrobotny – nigdzie nie pracuje, nie szuka zatrudnienia, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako poszukujący zatrudnienia. Okoliczność ta wskazuje, zdaniem organu II instancji, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad matką, co stanowiło podstawę utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. G. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu odwoławczego, zarzucając jej naruszenie i błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podnosił, że opieka nad matką sprawowana jest długotrwale i uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, pod kątem ich zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga jest zasadna. Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie twierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia ze względu na wiek powstania niepełnosprawności u matki skarżącego, natomiast Kolegium uznało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmownego załatwienia wniosku skarżącego. Jednak organ ten wskazał na inną przyczynę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia, to jest okoliczność, iż skarżący nie pracuje i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba pracy poszukująca. W świetle argumentacji przytoczonej w zaskarżonej decyzji, a także utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności matki skarżącego. W ocenie Sądu, w realiach badanej sprawy, odmowa przyznania świadczenia z przyczyn wskazywanych przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji była co najmniej przedwczesna. Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podstawowymi warunkami przyznania świadczenia są więc: posiadanie przez osobę wymagającą opieki odpowiedniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz niepodejmowanie bądź rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad tą osobą, a także pozostawanie z osobą wymagającą opieki w takim stopniu pokrewieństwa, z którym wiąże się obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Rzeczą organu prowadzącego postępowanie jest zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i rozstrzygnięcie w oparciu o ten materiał, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a także, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Bez znaczenia przy tym pozostaje, czy opiekun we wcześniejszym okresie pracował i jaki był charakter jego zatrudnienia. Istotne jest bowiem to, że jest zdolny do podjęcia pracy, ale nie może tego uczynić ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym zakres tej opieki uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodową. Innymi słowy mówiąc niepodejmowanie zatrudnienia pozostaje w ścisłym i bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki. Nie ulega wątpliwości na gruncie badanej sprawy, że matka skarżącego posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Z orzeczenia tego wynika, że nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga wsparcia we wszystkich czynnościach życia codziennego. Wsparcie to zapewnia jej syn – skarżący, przy czym ani fakt sprawowania tej opieki, ani jej zakres i jakość nie są przez organ kwestionowane. Z wywiadu środowiskowego, podobnie jak ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika natomiast, że skarżący nie pracuje i nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy. Organy nie wyjaśniły jednak, czy skarżący w przeszłości pracował, w jakim okresie, kiedy zrezygnował z zatrudnienia i dlaczego. Nie ustalono, kiedy matka skarżącego zaczęła wymagać opieki, co może mieć istotne znaczenie zważywszy na jej wiek i stwierdzoną chorobę [...]. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie wystawione przez Wojskowe Centrum rekrutacji, z którego wynika, że skarżący w latach 1978-1978 pełnił służbę w Portowej Straży Pożarnej, odbywając zasadniczą służbę wojskową w oddziale samoobrony, a w 1982 od [...] lutego, do [...] października, odbywał zasadniczą służbę wojskową. Nie wyjaśniono jednak jaki związek z niniejszą sprawą ma ten dokument. W badanej sprawie organy uchybiły zatem swoim obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., bowiem – w ocenie Sądu, sprawa związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie została dostatecznie wyjaśniona. Należy przyznać organowi odwoławczemu rację, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest ono rodzajem ekwiwalentu za utracone dochody, których opiekun nie ma możliwości uzyskać w związku ze sprawowaniem opieki, która uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodową. Jednak aby móc odmówić przyznania świadczenia z tego powodu konieczne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego, w szczególności okoliczności, w których ubiegający się o świadczenie zaprzestał pracy zarobkowej oraz czy ma obiektywne możliwości jej podjęcia, czego nie czyni ze względu na konieczność opieki nad matką. Z powyższych względów, uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.