II SA/Sz 867/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania S. K. pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej na kolejny okres od maja 2018 r. do [...] października 2018 r. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2018 r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podał, że S. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego dochód stanowi emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie, pomniejszana o kwotę [...]zł z tytułu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego. Organ zaznaczył, że na podstawie przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonej analizy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu skargi S. K. na ww. decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyrokiem wydanym w dniu 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1027/18 uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu, organ procedując w sprawie nie sprostał wymogom wynikającym z dyspozycji art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 k.p.a., zgodnie z którymi, winien szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, posiłkując się wszechstronnie zgromadzonym materiałem dowodowym i odnosząc się do przedłożonych dokumentów, a w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić motywy wydanego rozstrzygnięcia przekonując, że nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ przeanalizował sytuację wnioskodawcy i decyzją wydaną w dniu [...] lipca 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) dalej jako "k.p.a." w zw. z art. 7, 8 oraz art. 10 ust. 7 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że rozpatrując niniejszą sprawę według stanu prawnego obowiązującego do dnia 9 maja 2019 r. i dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, a którego stwierdzenie uzasadniałoby przyznanie pomocy pieniężnej na warunkach innych niż określone w art. 10 ust. 3 – 6 ustawy uznał, że nie występuje on w sprawie. Zaznaczył przy tym, że ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej nie definiuje pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", jednakże, zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł (do dnia [...] lutego 2019 r.), pomniejszana o kwotę [...]zł z tytułu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, w związku z czym do wypłaty pozostaje kwota [...]zł. Z przedłożonych kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2012 r. oraz zaświadczeń lekarskich i kart leczenia szpitalnego wynika, że skarżący został zaliczony na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na schorzenia narządu ruchu. Wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, tj. usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz uczestnictwa w terapii zajęciowej, objęty jest leczeniem w związku z rozpoznanymi schorzeniami. Następnie organ opisał, w oparciu o przedłożone faktury VAT, wydatki ponoszone przez skarżącego na zakup lekarstw, czynsz, energię elektryczną, zużycie gazu, wymienił również decyzje, którymi przyznano skarżącemu pomoc pieniężną w okresie od grudnia 2015 r. do lipca 2019 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz podał, że wnioskodawca od grudnia 2016 r. otrzymuje comiesięczne świadczenie pieniężne przyznane bezterminowo, którego wysokość od 1 marca 2019 r. wynosi [...] zł. Aktualnie rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie pomocy okresowej, który został złożony bezpośrednio po zakończeniu okresu pobierania pomocy okresowej przyznanej uprzednio przez Szefa Urzędu w maksymalnej wysokości i na maksymalnie długi okres, tj. w kwocie [...]zł na okres sześciu miesięcy. Szef Urzędu zaznaczył, że średnia pomoc na osobę udzielona w roku 2016 wyniosła [...] zł, w 2017 r. – [...] zł, w 2018 r. – [...] zł, podczas gdy wnioskodawca otrzymywał pomoc w następującej wysokości: w 2016 r. – [...] zł, w 2017 r. – [...] zł, w 2018 r. – [...] zł i w 2019 r. – [...] zł, czyli łącznie znacznie powyżej przeciętnej kwoty pomocy pieniężnej na osobę przyznawanej przez Urząd. Podał również, że osoby o potwierdzonym przez Szefa Urzędu statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowane z powodów politycznych mają prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach. Następnie przedstawiając wysokość środków finansowych, jakimi dysponuje, organ wyjaśnił, że nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak też udzielać świadczeń w wysokości oczekiwanej przez te osoby, a przyznając określone świadczenia, musi kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru tych świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz z uwzględnieniem potrzeb osób korzystających z pomocy. Na podstawie przeprowadzonej analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów organ daje wiarę wnioskodawcy, że jego sytuacja materialna i zdrowotna jest trudna, jednakże nie może to być jedyna okoliczność, w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego, do przyznania okresowej pomocy pieniężnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na opisaną decyzję Szefa Urzędu, S. K. wywiódł, iż decyzją tą odmówiono mu okresowej pomocy pieniężnej na 6 miesięcy, ponieważ uzyskał taką pomoc w roku 2019, a tymczasem problem dotyczy sytuacji z 2018 r. Podkreślił, że z powodu wzrostu opłat za czynsz, prąd, gaz, wodę, śmieci oraz cen lekarstw jego stan materialny stale się pogarsza, natomiast on został bezprawnie pozbawiony pomocy finansowej, dlatego wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji organu z dnia [...] lipca 2019 r. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przypomnieć, że sprawa dotycząca wniosku S. K. z dnia [...] kwietnia 2018 r., kierowanego do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie pomocy finansowej na okres od maja do października 2018 r. była już przedmiotem rozstrzygania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, o czym świadczy wyrok z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1027/18. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję organu z dnia [...] lipca 2018 r. odmawiającą przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, wskazując m.in., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, poprzez pominięcie przy ocenie dowodów dokumentów przedłożonych do organu przez skarżącego, niepoczynienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy ustaleń faktycznych i oceny prawnej w kontekście spełniania przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w trybie art. 10 ust. 5 i 6a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i należytego uzasadnienia braku stwierdzenia przesłanek przyznania pomocy pieniężnej w trybie art. 10 ust. 7 ustawy. Przypomnienie powyższego jest istotne ze względu na przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), który stanowi, że ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W związku z tym, że przepisy prawne regulujące zasady przyznawania będącej przedmiotem sprawy okresowej pomocy pieniężnej, z uwzględnieniem daty wszczęcia postępowania administracyjnego i późniejszych nowelizacji ustawy, nie uległy zmianie, przedstawiona wykładnia przepisów ustawy w wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1027/18 jest wiążąca, tak jak i wytyczne w wyroku tym zaprezentowane. Oceniając pod tym kątem realizację przez- organ zaleceń zawartych w powołanym wyżej orzeczeniu, Sąd rozpoznający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że organ zalecenia te w sposób właściwy zrealizował. Zasady przyznawania pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej określa przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, pomoc pieniężna jest przyznawana w formie pomocy okresowej - do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie, w szczególności na: a) zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne, b) usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia. W myśl art. 10 ust. 6a ustawy, pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej przyznaje się na okres do 6 miesięcy. Przy czym, zgodnie z art. 10 ust. 7 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 3-6a. Analizując wystąpienie przesłanek opisanych w cyt. wyżej przepisach organ doszedł do przekonania, że brak jest podstaw, aby po raz kolejny przyznać skarżącemu okresową pomoc pieniężną. Wniosek ten, zdaniem Sądu, organ uzasadnił przekonującymi argumentami poczynionymi w ramach niewadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, tj. wskazując m.in., że: - skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego źródłem utrzymania jest emerytura wynosząca [...] zł miesięcznie, obciążona egzekucją, - skarżący dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na schorzenie narządu ruchu i wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, - w okresie poprzedzającym złożenie wniosku ponosił wydatki na zakup lekarstw, czynsz, opłaty za zużycie energii elektrycznej, za zużycie gazu, - skarżący od lat jest objęty wsparciem finansowym, uzyskując od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w okresie od grudnia 2015 r. do lipca 2019 r. łączną kwotę [...]zł, - skarżący od grudnia 2016 r. otrzymuje comiesięczne świadczenie pieniężne przyznane przez organ bezterminowo, którego wysokość od 1 marca 2019 r. wynosi [...] zł, - w trakcie prowadzonego postępowania, po wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1027/18 skarżącemu, decyzją z dnia [...] marca 2019 r. przyznano pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej na okres 6 miesięcy (od lutego do lipca 2019 r.), po [...] zł miesięcznie, decyzją z dnia [...] marca 2019 r. przyznano doraźną pomoc pieniężną w wys. [...] zł, zaś decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. przyznano pomoc pieniężną wys. [...] zł, - organ posiada ograniczone możliwości budżetowe, w ramach których musi zapewnić wsparcie dla stale rosnącego grona uprawnionych, których liczba wynosi ok. 11.444, a wśród których są osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji zdrowotnej, w tym bezdomne, nieposiadające żadnych dochodów, kierując się przy tym celowym, racjonalnym sposobem gospodarowania środkami publicznymi. Oceniając powyższe ustalenia i argumentację organu w kontekście zarzutu skarżącego, iż przedmiotem sprawy jest pomoc, o którą wnioskował na okres 6 miesięcy roku 2018, Sąd stwierdził, że w istocie taki okres, po złożeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2018 r., został objęty rozstrzygnięciem organu. Tym niemniej prawidłowo organ postąpił uwzględniając również okoliczności stanu faktycznego istniejące na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W szczególności zasadnie zwrócił uwagę na sytuację finansową skarżącego kształtowaną wydaniem przez organ kolejnych decyzji przyznających skarżącemu pomoc pieniężną w postaci pomocy doraźnej jak i okresowej, a poprzedzającą wydanie zaskarżonej decyzji. Organ nie naruszył również prawa stwierdzając, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, którego stwierdzenie uzasadniałoby przyznanie wnioskowanej pomocy. Zgodnie ze stanowiskiem ugruntowanym w orzecznictwie, przypadek taki musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest sobie w stanie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kierując się wskazaną wykładnią Sąd akceptuje stanowisko organu, że w sytuacji skarżącego nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który winien przemawiać za przyznaniem okresowej, kolejnej pomocy pieniężnej, uwzględniając obiektywne kryteria oceny. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja ma charakter decyzji uznaniowej, co oznacza, że nie każde negatywne dla strony rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego jest działaniem bezprawnym. Organ administracji korzystający z uznania administracyjnego jest obowiązany szczegółowo zbadać i ustalić stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki postępowania dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 954/17). W przypadku decyzji uznaniowej – jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela – sądowa kontrola powinna dotyczyć podstaw uznania administracyjnego oraz prawidłowości procesu wydania takiej decyzji uznaniowej. Prawidłowość postępowania administracyjnego i jego legalność dotyczy bowiem również przekroczenia granic uznania administracyjnego. Granice uznania to zespół okoliczności faktycznych lub przepisów prawnych, które powodują, że organ administracyjny, działając na zasadzie uznania, działa legalnie, lecz nie dowolnie. Działanie w ramach uznania administracyjnego pozostawia organom administracyjnym możliwość wyboru jedynie pomiędzy skutkami prawnymi znajdującymi uzasadnienie we względach celowości gospodarczej, zasadach współżycia i interesu społecznego, polityce państwa, czyli zasadach wynikających z dyspozycji art. 7 k.p.a. Organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie dokonał pogłębionej analizy i ustaleń odnoszących się do stanu faktycznego, uwzględniając szereg aspektów istotnych z punktu widzenia podejmowanej decyzji. W jej uzasadnieniu, spełniającym wszystkie wymogi przewidziane przez art. 107 § 3 k.p.a., organ wyjaśnił również okoliczności, którymi się kierował odmawiając skarżącemu przyznania kolejnego, okresowego wsparcia, na miniony już 2018 r., wskazując przy tym m.in., że skarżący jest nim obecnie objęty. Argumentacja organu jest przy tym przekonująca. Rzeczą oczywistą jest, że możliwości wspomożenia osób znajdujących się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej są ograniczone wielkością budżetu, jakim dysponuje dany organ. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może w pełni zaspokoić potrzeb osób zgłaszających się o przyznanie pomocy finansowej, w tym wszystkich oczekiwań skarżącego. Tym bardziej że skarżący wsparciem tym jest od wielu lat objęty w znaczącym wymiarze. Tym samym, w ocenie Sądu, rozpatrując wniosek skarżącego organ należycie rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i orzekł w granicach uznania administracyjnego. Decyzja została wydana w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy pieniężnej we wskazanym zakresie decydowała niewadliwa ocena sytuacji życiowej skarżącego w kontekście obiektywnych kryteriów przyznawania pomocy i możliwości finansowych Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uznając skargę za niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł o jej oddaleniu.