II SA/Sz 879/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.),, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2009r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nie wyrażenia zgody na zwolnienie z opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim 2008/2009 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału nr [...] z dnia [...]r. E.R. wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się do Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] o przyznanie jej ulgi w opłatach za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim [...] dotyczącym semestru [...], z uwagi na swoją trudną sytuację materialną i osobistą. Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie § 8 - § 12 rozdziału III Uchwały Senatu U[...] nr 55/2008 z dnia 24 kwietnia 2008 r. w sprawie zasad i trybu pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz zwalniania z opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim [...], Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] nie wyraził zgody na zwolnienie E.R. z części opłat za świadczone usługi edukacyjne w semestrze [...] w roku akademickim [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie § 8 ust. 1 – 9 powołanej wyżej Uchwały Senatu nr 55/2008 nie wyraża zgody na zwolnienie z części opłat w semestrze [...] w roku akademickim [...] z uwagi na niespełnienie warunków przedmiotowej uchwały. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie E.R. złożyła odwołanie powołując przy tym § 8 ust. 3 rozdz. III Uchwały Senatu U[...] nr 55/2008, w którym jest mowa o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i materialnej studenta. W uzasadnieniu odwołująca podała, że jest osobą bezrobotną samotnie wychowującą [...] dzieci w wieku szkolnym [...] i [...] lat. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł miesięcznie oraz z zasądzonych na rzecz dzieci alimentów w wysokości po [...] zł na każde dziecko. E.R. oświadczyła ponadto, że jej trudna sytuacja materialna nie pozwala na rozłożenie czesnego na raty, natomiast nie wyrażenie zgody na zwolnienie z opłat doprowadzi w konsekwencji do przerwania przez nią nauki, mimo osiągania dobrych wyników. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), § 2 ust. 1 i 2 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. obowiązującego na podstawie uchwały nr 57/2006 Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. w sprawie uchwalenia "Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...]" i § 7 ust. 4 uchwały nr 55/2008 Senatu Uniwersytetu [...] z dnia 24 kwietnia 2008 r. w sprawie zasad i trybu pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz zwalniania z opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim [...] Rektor Uniwersytetu [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji podniósł, że w toku postępowania odwoławczego nie stwierdził przesłanek, które mogłyby być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Potwierdził ponadto istnienie okoliczności wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji polegających na niespełnieniu warunków określonych w powołanej uchwale Senatu Uniwersytetu [...] nr 55/2008. Organ odwoławczy podniósł, że strona była świadoma wysokości kosztów jakie zobowiązana będzie pokryć w sytuacji podjęcia studiów w trybie niestacjonarnym, gdyż podpisała umowę o rozłożeniu kwoty czesnego na raty. E.R. złożyła, na opisaną wyżej decyzję Rektora, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skarżąca opisała przebieg postępowania administracyjnego w swojej sprawie powołując się na trudną sytuację osobistą i materialną, w jakiej się znalazła. Oświadczyła, że aktualnie jest zatrudniona na umowę zlecenia, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, dodatkowo przysługuje jej, do [...] r., dodatek aktywizacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie. W związku z trudną sytuacją materialną, skarżąca podała, że nie stać jej nawet na proponowane przez uczelnię rozłożenie czesnego na 4 raty. Brak zwolnienia z opłat za studia wiąże się w jej sytuacji z przerwaniem nauki, mimo uzyskania wysokiej średniej. Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji Rektora skarżąca wyjaśniła, że podpisała umowę o rozłożeniu opłat czesnego na raty, jak każdy student na pierwszym spotkaniu integracyjnym. Podpisanie tego zdaniem skarżącej "nie zwalnia z korzystania z pomocy materialnej ze strony uczelni". E.R. oświadczyła, że chcąc zaliczyć przedmioty w sesji [...] i otrzymać indeks musiała dokonać wpłaty za cały rok akademicki. Wpłaty za studia dokonała tylko dzięki pomocy dalszej rodziny. Ze względu na wiek i dochody nie może ubiegać się o żaden kredyt, w tym studencki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która miała miejsce w dniu [...] r., skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja materialna i rodzinna nadal jest bardzo zła, gdyż jest osobą bezrobotną, której zasiłek przysługuje do końca [...] roku. Dodała ponadto, że zaliczyła [...] rok studiów i chce kontynuować studia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji /innego aktu lub czynności/ z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności, Sąd po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych, stwierdził konieczność uwzględnienia skargi przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl powołanego art. 134 § 1 Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem Sąd badający legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia winien brać z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym również te, które nie zostały podniesione w skardze. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy w rozumieniu powołanego artykułu wskazać należy prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji. Można przyjąć, że w tej kategorii podstawy uchylenia decyzji mieści się brak należytej staranności wykazany przez organ administracji publicznej w prowadzeniu sprawy, a wyrażający się w rozstrzyganiu o niej bez pełnej znajomości stanu faktycznego sprawy oraz materiału dowodowego występującego w sprawie (por. T. Woś, w: T. Woś red., Postępowanie sądowoadministracyjne Warszawa 2004 s. 240-241). Dokonując kontroli decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie zgodnie z kryterium legalności Sąd doszedł do przekonania, że rozstrzygnięcia te naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365) zwanej w dalszej części "ustawą". Stosownie do treści art. 99 ust. 3 ustawy - senat uczelni publicznej określa szczegółowe zasady pobierania opłat, o których mowa w ust. 1, za świadczone usługi edukacyjne związane m.in. z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych, w tym tryb i warunki zwalniania – w całości lub w części – z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Senat, jak wynika z art. 60 ustawy, jest organem kolegialnym uczelni publicznej (ust. 1), natomiast organami jednoosobowymi uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych, a kierownikiem wydziału jest dziekan (ust. 6). W myśl art. 207 ustawy do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem E.R. w przedmiocie przyznania ulgi w opłatach za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim [...] semestrze [...], ze względu na trudną sytuację osobistą oraz materialną, w jakiej wnioskodawczyni się znalazła. Rozpoznając przedmiotowy wniosek organy uczelni podjęły decyzje, które powinny, stosownie do powołanego art. 207 ustawy, odpowiadać wymogom przewidzianym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że obowiązkiem organu administracyjnego, jest zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Następnie organ zobowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Ustalenia podjęte przez organ powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której należy wyczerpująco poinformować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania sprawy. Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Konieczność, takiego sformułowania treści rozstrzygnięcia związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), a z drugiej strony z koniecznością umożliwienia sądowi administracyjnemu, do którego kierowana jest niniejsza skarga, przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają bowiem prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem – zarówno w odwołaniu, jak również w skardze do sądu. Należy jednocześnie zaznaczyć, że prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne ale i wychowawcze, gdyż pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08, publ. LEX nr 475217). Tymczasem jak wynika z treści decyzji z dnia [...] r. organ pierwszej instancji uzasadniając swoje stanowisko w sprawie - ograniczył się jedynie do lapidarnego stwierdzenia - że nie wyraża zgody na zwolnienie E.R. z części opłat z uwagi na niespełnienie warunków określonych w uchwale Senatu U[...] nr 55/2008 z dnia 24 kwietnia 2008 r. w sprawie zasad i trybu pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz zwalniania z opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim [...] W świetle wcześniejszych wywodów należy zatem stwierdzić, że Dziekan Wydziału [...] Uniwersytety [...] nie wyjaśnił powodów swojego rozstrzygnięcia, a ponadto nie przytoczył podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia, gdyż niewystarczające zdaniem Sądu było powołanie jedynie przepisów uchwały Senatu Uniwersytetu [...] z dnia 24 kwietnia 2008 r. Nr 55/2008. Z kolei zadaniem organu odwoławczego było ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy oraz ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Mając na uwadze treść zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ drugiej instancji nie spełnił podanego wymogu, czym w konsekwencji naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Rektor Uniwersytetu [...] w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia nie ustosunkował się bowiem w ogóle do argumentów podniesionych przez E.R. w odwołaniu, wskazał jedynie ogólnikowo, że nie stwierdził okoliczności, które mogłyby być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji, uznając z drugiej strony, że zaistniały okoliczności, polegające na niespełnieniu warunków określonych we wskazanej uchwale, nie wyjaśniając przy tym, co rozumie pod tymi pojęciami. Nadto Sąd zwrócił uwagę, że organ odwoławczy nie wyjaśnił dlaczego zmienił przedmiot rozstrzygnięcia. Decyzja organu I instancji dotyczyła semestru [...] zaś decyzja organu II instancji obejmowała rozstrzygnięciem cały rok akademicki [...]. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien zatem podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a następnie dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w taki sposób, aby strona mogła zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W tym stanie rzeczy orzeczono, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.