II SA/Sz 881/10

Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Szczecinie w składzie : Przewodniczący sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. C. i A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych p o s t a n a w i a odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie objętym wnioskiem Jednocześnie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, H.C. i A.C. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podali, że nie posiadają środków na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego, ponieważ ich dochód miesięczny brutto wynosi ok. [...] zł, z czego ok. [...] zł wydają na utrzymanie mieszkania i ok. [...] zł na leczenie skarżącego. Wnioskodawcy oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają nikogo na utrzymaniu, a jedynym ich majątkiem jest mieszkanie o pow. [...] m2. Postanowieniem z dnia 22 października 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej Ppsa, referendarz sądowy ustalił, że wydatki skarżących na utrzymanie mieszkania były niższe od deklarowanych i wynosiły ok. [...] zł w okresie letnim i ok. [...] zł w sezonie zimowym. Także wydatki na leczenie skarżącego były niższe niż wskazali wnioskodawcy i wynosiły ok. [...] zł miesięcznie. Z przesłanych wówczas zeznań podatkowych oraz bilansów z działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności wynikało, że działalność ta przynosiła dochody [...].Skarżący nie wnieśli sprzeciwu od tego postanowienia, wobec czego na podstawie art. 259 § 3 p.p.s.a. ma ono skutki prawomocnego orzeczenia Sądu. W dniu [...] skarżący uiścili wpis od skargi w kwocie 300 zł. W dniu [...] Sąd zwrócił pełnomocnikowi skarżących kwotę [...] zł stanowiącą różnicę między wpisem pobranym a należnym. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę. W dniu [...] pełnomocnik skarżących złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, uiszczając opłatę kancelaryjną od wniosku w kwocie 100 zł. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżących w dniu [...] r. W dniu [...] pełnomocnik skarżących nadał w urzędzie pocztowym skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek skarżący oświadczyli, że ich miesięczny dochód z działalności gospodarczej i emerytury skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie brutto (netto [...] zł), comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą ok. [...] zł, a wydatki na leczenie skarżącego wynoszą ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2010 r. przyznającego skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W postanowieniu referendarz uzasadnił, że w rozpoznawanej sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W tej sytuacji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 22 października 2010 r. przyznającego wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie odmawiające zwolnienia z kosztów. Zgodnie z art. 165 Ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uprawdopodobnili, by okoliczności które były brane pod uwagę przy ocenie poprzedniego wniosku o prawo pomocy uległy zmianie. Skarżący w dalszym ciągu prowadzą działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu sklepu przy ul. [...], a deklarowany przez nich dochód z tej działalności nie zmniejszył się i wynosi ok. [...] zł miesięcznie brutto. Poprzednio dochód z działalności deklarowany przez wnioskodawców wynosił ok. [...] zł miesięcznie brutto. Oprócz tego skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł miesięcznie netto. Obecnie deklarowane wydatki na utrzymanie mieszkania i leczenie są w podobnej wysokości jak określone w poprzednim wniosku, mimo tego, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż w rzeczywistości wydatki te były niższe. Skarżący ustaleń tych nie kwestionowali, opłacili natomiast wpis od skargi w części nie objętej zwolnieniem, a także opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. W tej sytuacji referendarz uznał, że brak jest podstaw do zmiany postanowienia z dnia 22 października 2010 r., ponieważ wnioskodawcy nie wykazali w żaden sposób, by zmieniła się ich sytuacja majątkowa. Wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł i brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie będą w stanie uiścić tej opłaty. Pismem z dnia [...] pełnomocnik skarżących wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2010 r. zarzucając postanowieniu : - naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przypadku powzięcia wątpliwości, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające lub budzi wątpliwości i zupełnie dowolne przyjęcie, iż sytuacja finansowa skarżących ustalona na podstawie postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego pół roku temu nie uległa zmianie podczas, gdy zmiana cen spowodowana pogłębiającym się kryzysem, a przede wszystkim wzrostem cen paliw i podatku VAT spowodowała znaczne obniżenie dochodów prowadzonego przez skarżących przedsiębiorstwa: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia i mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, iż brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2010 r. u, albowiem wnioskodawcy nie wykazali, by zmieniła się ich sytuacja finansowa, podczas, gdy dane zawarte w urzędowym formularzu PPF stanowiące załącznik do skargi kasacyjnej prowadzą do odmiennych wniosków. Pełnomocnik wskazał, że błąd w ustaleniach faktycznych polegał na przyjęciu, iż wnioskodawcy nie wykazali, by zmieniła się ich sytuacja finansowa, podczas, gdy dane zawarte we wniosku o przyznanie pomocy prowadzą do zupełnie odmiennych wniosków. Jak wynika ze wskazanego wyżej wniosku kwota netto jaką dysponują miesięcznie skarżący wynosi [...] złote. Na kwotę tą składają się dochód uzyskiwany ze wspólnie prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz emerytura A.C. w wysokości [...] zł. Kwota powyższa jest ich jedynym źródłem dochodu i nie jest możliwe w żaden sposób jej zwiększenie. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi około [...] złotych. Wyżywienie pochłania kolejny [...] złotych, albowiem z powodu stanu zdrowia A.C. pozostaje na specjalnej diecie. Z tego też powodu stale przyjmuje leki, których zakup kosztuje [...] złotych. Nie są to jedyne koszty jakie ponieść muszą skarżący. Niezbędnymi wydatkami w codziennym życiu jest bowiem także między innymi zakup środków czystości, środków higieny, odzieży, które również nie są małymi wydatkami. Dodatkowo wskazać należy, że z uwagi na swój stan zdrowia A.C. nie zawsze jest w stanie czynnie brać udział w prowadzeniu działalności gospodarczej w postaci prowadzenia sklepu. W związku z tym, jak również z powodu niemożności zatrudnienia w sklepie pracownika z powodu zbyt niskich dochodów, sklep A. i H.C. często zamykany jest przed ustalonymi godzinami otwarcia, co również powoduje zmniejszenie dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Pełnomocnik podkreślił, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę również faktu podwyższenia z dniem 1 stycznia 2011 r. stawki podatku VAT z 22 % na 23 %, co spowodowało na rynku wzrost cen zarówno towarów jak i usług, a co za tym idzie znaczne zwiększenie ponoszonych przez każde gospodarstwo domowe wydatków. Wobec powyższego stwierdzić należy, że do dyspozycji pozostaje im niewielka kwota pozwalająca na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W dalszej kolejności pełnomocnik podniósł, że referendarz sądowy zupełnie bezzasadnie przyjął, iż fakt, że skarżący we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazali podobne kwoty, zarówno co do osiąganego dochodu, jak i ponoszonych wydatków jak w pierwszym wniosku to ich- sytuacja finansowa nie uległa zmianie. Ustalenia poczynione w postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzonym pół roku temu przy rozpoznawaniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wykazało co prawda, iż wydatki ponoszone przez skarżących w postaci kosztów utrzymania mieszkania i zakupu leków w rzeczywistości są niższe, jednakże w żadnym razie nie daje to podstaw do stwierdzenia, że sytuacja taka ponownie ma miejsce. Zdaniem pełnomocnika, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych było - w ocenie referendarza sądowego - niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego C. lub budziło wątpliwości to Sąd, zgodnie z dyspozycją art. 255 Ppsa winien wezwać skarżących do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia stosownych dokumentów. Biorąc pod uwagę wcześniejsze rozważania niewątpliwym jest bowiem, że przez tak długi czas sytuacja finansowa, jak również wysokość ponoszonych wydatków uległa zmianie, a oparcie się na ustaleniach poczynionych przeszło pół roku jest niczym nieuzasadnione. Zarządzeniem z dnia [...] Sąd na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych złożonego w dniu [...] poprzez nadesłanie: - dowodów potwierdzających wysokość emerytury otrzymywanej przez A.C. w okresie od [...]r., - kopii zeznania PIT 36 za rok podatkowy [...] r., - dowodów potwierdzających wysokość wydatków poniesionych przez skarżących na utrzymanie mieszkania (prąd, czynsz, woda, gaz itp.) w okresie od [...], - wyciągów z kont bankowych posiadanych przez skarżących za okres od [...]., - wyliczenia i udokumentowania pozostałych wydatków poniesionych w związku z utrzymaniem siebie (rodziny) takich jak wydatki na leki, wyżywienie, zakup podstawowych artykułów gospodarstwa domowego (środki czystości, higieny), zakup odzieży, - w terminie 10 dni, od daty otrzymania zobowiązania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. W wykonaniu zobowiązania pełnomocnik skarżących przedłożył kopie faktur za leki z okresu [...]na łączną kwotę [...] zł, kopie faktur za gaz wystawionych za miesiące od[...], kopię decyzji dot. emerytury A.C. z której wynika, że od [...] emerytura wynosi [...] zł. Ponadto, przedłożono wyciągi z konta z wykazem operacji za okres od [...]z saldem [...]zł i za okres od[...]. z saldem końcowym [...]zł oraz kopię PIT 35 z którego wynika : przychód z działalności gospodarczej i emerytury (renty i inne) - [...]zł, koszty jego uzyskania [...]zł i dochód [...]zł dotyczące podatnika H.C. oraz przychód z działalności gospodarczej i emerytury (renty i inne) – [...] zł, koszty jego uzyskania [...] zł i dochód [...] zł dotyczące małżonka podatnika A.C.. Z rozliczenia wynika kwota nadpłaty podatku w wysokości [...] zł (do zwrotu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje : Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) – zwanej dalej Ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Tak więc postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2011 r. o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2010r. przyznającego skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych utraciło moc. W tej sytuacji, Sąd rozpoznał na nowo ponowny wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy uznany jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 22 października 2010 r. przyznającego wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie odmawiające zwolnienia z kosztów. Zgodnie z art. 165 Ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Sąd ponownie ocenił sytuację materialną, życiową, ekonomiczną skarżących z uwzględnieniem art. 165 Ppsa i podanych poniżej przepisów oraz na podstawie wniosku oraz dokumentów nadesłanych do akt niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 245 § 1 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 tej ustawy). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest sytuacja, w której strona skarżąca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd stwierdził, że koszty sądowe obciążające skarżących w sprawie sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Ponadto, prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 października skarżący zostali zwolnieni od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wpis w kwocie [...]zł został uiszczony. Jak wynika z akt, skarżący we wniosku z dnia [...] podali, że ich dochód miesięczny brutto wynosi ok. [...] zł, z czego ok. [...] zł wydają na utrzymanie mieszkania i ok. [...] zł na leczenie skarżącego. Wnioskodawcy oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają nikogo na utrzymaniu, a jedynym ich majątkiem jest mieszkanie o pow. [...] m2. Referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 22 października 2010 r. ustalił, że wydatki skarżących na utrzymanie mieszkania były niższe od deklarowanych i wynosiły ok. [...] zł w okresie letnim i ok. [...] zł w sezonie zimowym. Także wydatki na leczenie skarżącego były niższe niż wskazali wnioskodawcy i wynosiły ok. [...] zł miesięcznie. Z przesłanych wówczas zeznań podatkowych oraz bilansów z działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności wynikało, że działalność ta przynosiła dochody[...]. W oświadczeniu podanym we wniosku z dnia [...] r. skarżący podali, że ich łączny dochód wynosi miesięcznie około [...]zł, koszty utrzymania mieszkania wynoszą miesięcznie około [...] zł, koszty wyżywienia około [...] zł. Wnioskodawcy oświadczyli nadto, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają nikogo na utrzymaniu, a jedynym ich majątkiem jest mieszkanie o pow. [...] m2, koszty leczenia skarżącego wynoszą około [...] zł. Sąd, na podstawie przesłanych w dniu [...] r. dokumentów (powyżej opisanych), ustalił, że koszty zakupów leków w skali miesiąca wynoszą [...] zł, koszty utrzymania mieszkania (po przeliczeniu średniej miesięcznej w oparciu o nadesłane rachunki płatne w okresie od [...] r.) stanowią łącznie kwotę [...] zł. Ponadto, z PIT-u 36 wynika, że dochód H.C. (podatnika) wyniósł w roku [...] zł, na który złożyła się kwota [...] zł jako dochód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz kwota [...] zł uzyskiwana z tytułu emerytury bądź renty lub innych krajowych świadczeń wskazanych w art. 34 ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (rent strukturalnych, rent socjalnych, świadczeń przedemerytalnych, zasiłków przedemerytalnych i nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych). Łączny dochód skarżącej obliczony w skali miesiąca wyniósł [...] zł. Sąd stwierdził, że skarżąca nie wskazała w swoim oświadczeniu do wniosku okoliczności uzyskiwania stałego dochodu z tytułu emerytury lub renty, czy też innego źródła, o którym mowa powyżej. Dochód z tego tytułu stanowi kwota ok. [...] zł miesięcznie. Z zeznania podatkowego wynika również, że dochód A.C. (małżonka podatnika) w roku [...] r. wyniósł [...] zł z tytułu emerytury, co zostało udokumentowane i [...] z tytułu działalności gospodarczej - co stanowi kwotę [...] zł miesięcznie. Podsumowując, łączny dochód skarżących wyniósł w roku [...] r. miesięcznie [...] zł netto. Sąd zważył również, że z zeznania podatkowego wynika, że w roku [...] skarżący uzyskali prawo do zwrotu nadpłaty w wysokości [...] zł. Fakt ten został pominięty w oświadczeniach skarżących. Jak wynika z zeznania łączny przychód z tytułu działalności prowadzonej przez skarżących wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły skarżących [...] zł, a dochód [...] zł. Wskazać należy, że wynik dochodu stanowi bilans poniesionych kosztów na przychodem i ma znaczenie dla obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie przesądza o utracie płynności finansowej firmy i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Sąd stwierdził również, że z przedstawionych do akt wyciągów z konta A.C .z saldem operacji za okres o [...]r. wynika, że w tych okresach stan konta wynosił odpowiednio [...] zł . Z wydruku nie wynika, aby na tym koncie przeprowadzano jakiekolwiek operacje finansowe, nie wykazane zostały ani wpłaty, ani wypłaty, pomimo, że w tym okresie opłacane były np. rachunki za gaz lub prąd. Dołączone wyciągi z konta nie obrazują – zdaniem Sądu – rzeczywistego stanu konta, albowiem przedstawiają wybrane pozycje z obrotu na tym koncie. W ocenie Sądu, analiza wniosku i materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedstawili okoliczności, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od dalszych kosztów sądowych. Złożone do akt dokumenty nie pozwoliły na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny ich możliwości płatniczych. Przede wszystkim samo porównanie danych wynikających ze złożonego formularza PPF w przedmiocie oświadczenia o dochodach oraz nadesłanych dokumentów dowodzi, że wnioskodawcy przedstawili swoją sytuację majątkową, w szczególności ze względu na wykazanie źródeł dochodów, a także ze względu na wydatki, w sposób niepełny. Dochód skarżących wynosi ponad [...] tyś zł miesięcznie, zaś udokumentowane wydatki na mieszkanie nie przekraczają kwoty [...] zł. Sąd doszedł do wniosku, że w tej sytuacji należało uznać, że sytuacja majątkowa skarżących nie ulegała zmianie na tyle, iż uzasadnione byłoby zwolnienie ich od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych kształtujących się w chwili obecnej na kwotę [...] zł. W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.