II SA/Sz 891/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej powoływane jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania D. J. (dalej powoływanej także jako "skarżąca" lub "strona"), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta D. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. M.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji było w szczególności stwierdzenie niespełnienia przez stronę przesłanek określonych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r.") tj. brak obowiązku alimentacyjnego D. J. wobec K. M.. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wskazywała, że zaskarżona decyzja z dnia [...] maja 2021 r. jest dla niej krzywdząca i wnosiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium rozpatrując powyższe odwołanie ustaliło, iż K. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz potwierdziło okoliczność, iż odwołująca jest jej opiekunem prawnym, jednakże stwierdziło także, że D. J. nie jest osobą spokrewnioną z K. M. a zatem nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust 1 u.ś.r. W konsekwencji uznano, iż nie mieści się ona w kategorii osób na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż art. 17 ust 1 u.ś.r. zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką. Natomiast pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – powoływanej dalej także jako "k.r.o."). Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 k.r.i.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. W świetle powyższego stwierdzono, że przepisy nie nakładają obowiązku alimentacyjnego na inne osoby, w tym na dalszych krewnych w linii bocznej, czy też na opiekunów prawnych. W konsekwencji art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wykluczają przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego nawet wówczas, gdy spełniają inne przesłanki przewidziane w tych przepisach. Powyższe doprowadziło Kolegium do wniosku, że w realiach badanej sprawy odwołująca, będąc osoba obcą dla K. M., nie jest osobą na którą nałożono obowiązek alimentacyjny w stosunku do K. M.. Natomiast fakt ustanowienia jej opiekunem prawnym nie powoduje, iż ów obowiązek alimentacyjny powstał, gdyż opiekun prawny nie ma obowiązku alimentacyjnego względem swojego podopiecznego (tutaj: ubezwłasnowolnionego całkowicie). Pismem z [...] lipca 2021 r. D. J. wystąpiła ze skargą na powyższą decyzję podnosząc, że jako "rodzina zastępcza" opiekuje się ubezwłasnowolnioną od 2018 r. W tym okresie zwolniła się z pracy by móc taka opiekę sprawować i powinna zasiłek pielęgnacyjny otrzymać. Do skargi dołączyła też oświadczenie, iż K. M. nie posiada żadnej rodziny zaś skarżąca sprawuje nad nią opiekę bowiem przez sąd rodzinny została ustanowiona opiekunem prawnym. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca przedstawiła dodatkowo testament K. M. ustanawiający ją jedynym spadkobiercą, zaświadczenie Sądu Rejonowego w K. potwierdzające, iż została ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej K. M., zgodę K. M. na sprawowanie nad nią opieki oraz orzeczenie o niepełnosprawności dotyczące K. M.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad K. M. z uwagi na stwierdzenie braku podstaw zaliczenia skarżącej do kręgu osób, którym takie stwierdzenie może zostać przyznane. W sprawie bezspornym jest, iż K. M. na podstawie stosownego orzeczenia została uznana za osobę niepełnosprawną w znacznym stopniu, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezsporne jest także, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną K. M. będąc ustawionym przez sąd rodzinny opiekunem prawnym. Podopieczna nie jest jednak z nią w żaden sposób spokrewniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga, że powołane wyżej przepisy zawierają zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i jak trafnie wskazało Kolegium polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zestawieniu z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie określają zatem krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym aktualnie nie budzi wątpliwości, że treść powyższych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2021 roku sygn. akt. I OSK 480/21, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy należy uznać, iż organy administracji trafnie przyjęły w toku orzekania, iż brak pokrewieństwa pomiędzy sprawującą opiekę D. J. a K. M. skutkuje niemożnością stwierdzenia istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy opiekunem i podopieczną a w konsekwencji uniemożliwia też przyznanie zawnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli chodzi o twierdzenia skarżącej wywodzącej, iż powinna być uznawana za rodzinę zastępczą ubezwłasnowolnionej, należy wyjaśnić, iż "rodzina zastępcza" jest formą opieki nad małoletnim dzieckiem uregulowaną w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 821 z późn. zm.) a zatem jest całkiem inna forma opieki niż sprawowana przez wnioskodawczynię nad pełnoletnią osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Stąd niezależnie od własnych odczuć i przekonań w weryfikowanym postępowaniu skarżąca nie mogła być uznawana za członka rodziny K. M.. W kontekście stanowiska skrzącej należy też wyjaśnić, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na wynikająca z obowiązku alimentacyjnego konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie takie jest przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia i zapewniania im środków utrzymania. Nie jest przy tym tak, że skarżąca jak twierdzi w swoim stanowisku jako osoba obca sprawująca opiekę nad osoba całkowicie ubezwłasnowolnioną została pominięta przez ustawodawcę a zatem ustawa o świadczeniach rodzinnych wymaga stosownego uzupełnienia przez organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Otóż jak wynika wprost z art. 162 k.r.i.o., sąd opiekuńczy przyznaje opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej. Wynagrodzenie takie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej. Z powyższego wynika zatem, iż skarżąca może zabiegać o stosowne wynagrodzenie z tytułu sprawowanej opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną, jednak może je uzyskać w odpowiednim do tego trybie. Stwierdziwszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.