II SA/Sz 906/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 lutego 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata Z. K. kwotę [...] zł ([...]), zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu R. K. z urzędu. Wnioskiem z dnia [...]r. R. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta o umorzenie pozostałych do spłaty należności z tytułu wypłaconych na rzecz A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Prezydent Miasta decyzją z dnia[...]. Nr [...]na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 12 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 1, poz. 7 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po przeanalizowaniu dokumentów stwierdził, że nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem niezawisłego sądu. Fakt wypłaty z budżetu państwa świadczeń z tytułu funduszu alimentacyjnego na rzecz zasądzonych alimentów, nie zwalnia z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Skoro wnioskodawca nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien się liczyć z koniecznością zapłaty tych należności. Z dokumentów wynika, że strona nie ma orzeczonej niepełnosprawności, jest osobą zdolną do pracy i posiadającą możliwości spłaty swojego zadłużenia. Sytuacja materialna strony na chwilę obecną jest trudna, jednak istnieje szansa spłaty zadłużenia wobec Skarbu Państwa w dłuższym czasie, nawet poprzez niewielkie aczkolwiek sukcesywne wpłaty. Ustawodawca w treści art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określił możliwość umorzenia należności dłużnika, nie zaś obowiązek umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji R. K. wniósł odwołanie, w którym podał między innymi, że jego zadłużenie zaczęło rosnąć dopiero po wypadku w pracy w [...]wskutek którego jego sytuacja zdrowotna i finansowa diametralnie się zmieniła i uległa pogorszeniu, dotąd płacił systematycznie alimenty. Zakład pracy nie przedłużył mu umowy o pracę ważnej do [...] a leczenie trwało dłużej do[...]. Nie podejmował zatrudnienia z uwagi na chorobę, jak i brak pracy na rynku. Aktualnie płaci tyle alimentów na ile go stać tj. [...] tytułem zaległych i [...]do MOPS-u. Od [...] podjął zatrudnienie z pensją [...] netto. Odwołujący się oświadczył, że nie zaniechał i nie uchyla się od płacenia alimentów, jednakże jego sytuacja finansowa zmieniła się niezależnie od niego. Według art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zatrudnionego. Zdaniem strony, zachodzi dodatkowa szczególna przesłanka do umorzenia należności, ponieważ syn R. kończy studia i od [...] nie będzie pobierał alimentów, a ponadto od pewnego czasu mieszkają razem, co syn ma zamiar zgłosić w [...]. Ponadto w związku z podjęciem pracy za granicą M. B. oświadczyła mu, że od września odstąpi od pobierania przez komornika alimentów na rzecz A. K. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z [...]Nr [...] organ I instancji rozłożył na [...] rat zobowiązanie strony z tytułu zwrotu wypłaconych alimentów z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki A. K. Po roku spłaty należności, R. K. zwrócił się o umorzenie pozostałych do spłaty należności z tytułu wypłaconych na rzecz córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uzasadniając swój wniosek trudną sytuacją materialną. Wniosek został rozpatrzony negatywnie przez organ I instancji. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie R. K. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. A zatem R. K. jako dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dziecka świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może - czyli jest to czynność fakultatywna, nie obligatoryjna - na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ponadto rodzice dzieci, które nie są jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych (art. 133 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W przypadku nie otrzymywania należnego finansowego wsparcia od osób należących do kręgu osób zobowiązanych wobec nich do alimentacji obowiązek ten przejmuje Państwo niemniej jednak, jak wcześniej wskazano, wypłacone kwoty podlegają zwrotowi. Organ II instancji podkreślił, że organ I instancji uwzględniając faktycznie trudną sytuację strony, rozłożył zadłużenie na raty. Jednakże rozpatrując wniosek o umorzenie pozostałej kwoty do spłaty organ I instancji nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie pozostałej wnioskowanej należności, a tym samym nie odzyskanie zadłużenia przez Skarb Państwa. Według organu odwoławczego stanowisko organu I instancji w tej sprawie jest zasadne. R. K., pismem z dnia [...] zaskarżył decyzję SKO z dnia z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W uzasadnieniu skargi, skarżący podał kwotę zarobków oraz kwoty wydatków, które ponosi w skali miesiąca. Mianowicie, z tytułu pracy otrzymuje wynagrodzenie [...] netto od[...] ., na czynsz wydaje [...]od [...] za energię elektryczną zapłacił w [...] a ponadto płaci [...] bieżących alimentów, [...] zaległych do ZUS-u[...] ubezpieczenie PZU i [...] tytułem zaległych alimentów do MOPS-u. Skarżący podsumował, że po zrobieniu wszystkich opłat zostaje mu kwota[...] . R. K. wskazał w skardze, że jego sytuacja materialna od [...] nie poprawiła się, lecz pogorszyła. Syn, który skończył studia, zamieszkał u niego i jest na jego utrzymaniu. Bieżące alimenty na rzecz A. K. będzie wpłacał na konto M. B. od[...] . w kwocie od [...] zł w zależności od dochodów. Sytuacja, w której się znalazł aktualnie i poprzednio jest dla niego ciężka i przykra, gdyż nie z własnej winy stał się dłużnikiem alimentacyjnym od [...] Aktualne zadłużenie przekracza jego możliwości finansowe. Skarżący oświadczył nadto, że nie zgadza się ze stwierdzeniami, iż uchyla się, czy unika, czy też zaniechał płatności alimentacyjnych, gdyż podejmuje starania w celu realizacji obowiązków, zawsze robi jakieś drobne prezenty, zakupy, inicjuje płatność kwot na poczet alimentów. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje rozstrzygnięcie i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu adwokat Z. K. poparł skargę oraz podniósł, że organy obu instancji nie wzięły pod uwagę i nie rozważyły, iż zaległości jakie spłaca skarżący nie powstały na skutek uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, lecz są następstwem zaistniałego w [...] wypadku na skutek którego skarżący doznał uszczerbku na zdrowiu, co uniemożliwia mu znalezienie lepiej płatnej pracy. Pełnomocnik zgłosił wniosek o przyznanie mu wynagrodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Cytowany przepis zezwala zatem właściwemu organowi na ograniczenie nałożonego na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale nie stanowi takiego obowiązku organu, co oznacza, że decyzja administracyjna wydawana na tej podstawie prawnej podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Działanie w ramach wspomnianego uznania administracyjnego oznacza, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących wydanie pozytywnej dla strony decyzji organ może, ale nie musi, wydać takowe rozstrzygnięcie, ustawodawca pozostawił bowiem do swobodnego uznania organu odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. W związku z powyższym, sądowa kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy właściwy organ prawidłowo ustalił fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz czy z faktów tych wyprowadził należyte, zgodne z art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego wnioski, a zatem czy dokonana ocena stanu faktycznego z punktu widzenia materialnych przesłanek decyzji uznaniowej nie ma dowolnego charakteru. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji powinien poprzedzić je wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Z treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu obowiązku zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej alimentów ustawodawca uzależnił od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Wyjaśnić przy tym należy, że w toku tej oceny Sąd nie brał pod uwagę tych podniesionych w skardze okoliczności, które zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji, bowiem sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonego aktu następuje na podstawie akt administracyjnych sprawy (art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i dotyczy stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania decyzji ostatecznej, a nie obejmuje okoliczności zaistniałych już po jej wydaniu. Dlatego przy kontroli dokonanej przez organy oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego należało mieć na względzie okoliczności istniejące w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze , a nie wskazane w skardze i w dołączonej do niej dokumentach, wydatki ponoszone przez skarżącego już po wydaniu przez organ odwoławczy decyzji. Zdaniem Sądu, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego jest lakoniczne, jednakże nie na tyle aby nie można było poddać kontroli toku rozumowania tego organu, skoro Kolegium wyjaśniło podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia, a przy tym dało wyraz temu, że podzieliło w całości ustalenia i ocenę organu I instancji. Z tego względu spłycenie treści motywów decyzji ostatecznej aczkolwiek formalnie narusza art. 107 § 3 k.p.a., to jednak nie stanowi naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z ustaleń Prezydenta Miasta, znajdujących oparcie w zawartej w aktach administracyjnych decyzji tego organu z dnia [...] wynika, że R. K. został zobowiązany do zwrotu kwoty [...] zł (obejmującej należność główną plus odsetki ustawowe) z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] na rzecz córki A. K. Następnie, jak wynika to z decyzji Prezydenta Miasta z dnia[...] . wydanej po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, pozostała do spłaty kwota [...] została rozłożona na [...] co zasadnie wzięły pod uwagę organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie. Umorzenie bowiem na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności alimentacyjnego, choćby w minimalnym zakresie. Tymczasem skarżący, po roku od wydania na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a więc na tej samej podstawie prawnej, decyzji o rozłożeniu należności na raty, domagając się kolejnej ulgi w postaci umorzenia reszty należności nie wykazał zaistnienia nowych i szczególnych okoliczności w stosunku do dotychczasowych. Z ustaleń organu I instancji oraz z kopii dokumentów dołączonych przez R. K. do odwołania wynika, że skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, jest zdolny do pracy i pracuje, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wyrokiem Sądu Rejonowego sygn. akt [...] orzeczono wobec niego obowiązek alimentacyjny po [...]na rzecz A. K. ur. [...] . W tych okolicznościach, w powiązaniu z faktami przytoczonymi przez R. K., który w odwołaniu wskazał, że pracuje i zarabia [...]netto, a po odliczeniu wydatków pozostaje mu kwota [...] nie ma podstaw do uznania za dowolną oceny organu I instancji stwierdzającego, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednak istnieje szansa spłaty zadłużenia "w dłuższym czasie nawet poprzez niewielkie aczkolwiek sukcesywne spłaty." Podkreślenia wymaga, że skarżący do odwołania dołączył między innymi zaświadczenie z dnia[...] . wskazujące na jego zatrudnienie od [...]r. w sklepie rowerowym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Powyższa okoliczność czyni chybioną argumentację podnoszoną na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego, według którego organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że zaległości alimentacyjne skarżącego nie były następstwem uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, lecz wystąpiły na skutek wypadku przy pracy, któremu skarżący uległ w [...] po którym doznał uszczerbku na zdrowiu uniemożliwiającego znalezienie lepiej płatnej pracy. Zarzut ten nie może być uwzględniony, pozostaje bowiem faktem niezaprzeczalnym, że obowiązek zwrotu należności objętej wnioskiem o umorzenie dotyczy kwoty wypłacanej z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki skarżącego w okresie od [...] do [...] zaś w tym okresie R. K. posiadał stałe zatrudnienie. W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Wobec powyższych realiów sprawy, wyprowadzone w zaskarżonej decyzji wnioski prowadzące do odmowy umorzenia przedmiotowej należności zdaniem Sądu mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Dlatego należało oddalić skargę na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie w przedmiocie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika wyznaczonego na zasadzie prawa pomocy zostało oparte na podstawie art. 205 § 2 i art. 250 powyższej ustawy.