II SA/Sz 912/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 319), po rozpoznaniu wniosku R. G. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący"), odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. Nr [...] [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]. Nr [...] [...] o odmowie potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę R. G. na decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] r., co oznacza, że wskazana decyzja jest prawomocna i ostateczna. Dnia 10 czerwca 2021 r. wpłynął do Urzędu wniosek o zmianę decyzji w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego, w którym skarżący podniósł, że podjęte w jego sprawie do tej pory rozstrzygnięcia są niesprawiedliwe i krzywdzące, zatem domaga się sprawiedliwej oceny swojej działalności opozycyjnej. Uzasadniając odmowę uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. organ wyjaśnił, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ przyjął, że uchylenie decyzji ostatecznej, w trybie art. 154 § 1 k.p.a., musi być uzasadnione interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, których w przedmiotowej sprawie organ nie znalazł. Oczywistym jest bowiem to, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Oceniając czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem decyzji, należało wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią krzywdzie, lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację. W podsumowaniu organ stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby w przedmiotowej sprawie za uchyleniem decyzji ostatecznej przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Skarżący nie dołączył do wniosku żadnych dokumentów, które miałyby wskazywać, że w jego słusznym interesie jest uchylenie decyzji, ani wskazujących, że spełnia przesłanki ustawowe dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. R. G. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na wyżej opisaną decyzję podniósł, że kolejny raz Szef Urzędu odmówił mu potwierdzenia statutu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia wniosku. Jednocześnie skarżący dołączył oświadczenie kolejnego świadka - J. B., stanowiące – w jego ocenie - podstawę do potwierdzenia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych statusu strony jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 22 października 2021 r. oświadczył, że podtrzymuje skargę i jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 5 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym zgodnie z zaakceptowanym przez stronę wnioskiem organu (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Kontroli legalności w rozpoznawanej sprawie poddano decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydaną w wyniku postępowania nadzwyczajnego przeprowadzonego w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, zwanej dalej: "k.p.a."), zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (§ 1). W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2). Podkreślenia wymaga, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. nie ma na celu weryfikacji decyzji ostatecznej pod kątem ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, czego faktycznie domaga się skarżący. Postępowanie takie winno zmierzać jedynie do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Przesłanki wystąpienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być zaś ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 553/06, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przede wszystkim jednak, na co zwrócił uwagę organ w zaskarżonej decyzji, zmiana decyzji nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 k.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Przy czym organ administracji publicznej może zmienić lub uchylić decyzję ostateczną tylko przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, istniejącym w dniu wydania takiej decyzji i z udziałem tych samych stron. Zmiana decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy załatwionej tą decyzją ostateczną przy uwzględnieniu normy prawa materialnego, w oparciu o którą tę decyzję ostateczną wydano. Przyjęcie zaś stanowiska, według którego, w postępowaniu opartym na art. 154 k.p.a. możliwe byłoby ustalenie na nowo stanu faktycznego oraz ocena tego na nowo ustalonego stanu faktycznego w odniesieniu do norm prawa materialnego skutkowałoby utożsamieniem tego nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej z postępowaniem zwykłym (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2139/15, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwagę zasługuje wyrażony w doktrynie pogląd, zgodnie z którym ostateczna decyzja utrzymana w mocy przez sąd administracyjny prawomocnym wyrokiem oddalającym skargę może być przedmiotem postępowania nadzwyczajnego w trybie art. 154 k.p.a. pod warunkiem, że wszczęcie postępowania w tym trybie w celu weryfikacji treści prawomocnej decyzji nie będzie zmierzać do podważenia związania treścią prawomocnego wyroku oddalającego skargę i wynikającą z powyższego wyroku oceną prawną w zakresie zgodności albo niezgodności z prawem kontrolowanej decyzji administracyjnej (zob. M. P. Przybysz, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2019). Wskazane uwagi są o tyle istotne, że będąca przedmiotem prowadzonego w trybie art. 154 § 1 k.p.a. postępowania decyzja ostateczna Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. orzekającą o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2019r., w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 487/19, oddalił skargę R. G. na tę decyzję, zaś Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzeczeniem z dnia 26 maja 2020 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 3331/19 oddalił skargę kasacyjną strony. W powołanym wyroku z dnia 7 sierpnia 2019 r. Sąd nie zakwestionował ustalonego przez organ w toku postępowania administracyjnego stanu faktycznego oraz w pełni zaaprobował dokonaną przez organ negatywną ocenę okoliczności przywołanych przez skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, określonych enumeratywnie odpowiednio w art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm. - dalej: "u.d.o.a."). W dalszej części wyroku podkreślono, że art. 2 ust. 1 u.d.o.a. wymaga, by działalność antykomunistyczna trwała co najmniej 12 miesięcy i była prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi oraz była zagrożona odpowiedzialnością karną. Skarżący nie powołał się na tego rodzaju działalność. Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii zwolnienia z pracy tj. w dniu 7 grudnia 1972 r. oraz w dniu 30 czerwca 1976 r. Sąd wyjaśnił, że ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych wymaga, aby rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem nastąpiło na skutek wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący nie powołał się na udział w takim wystąpieniu. Nie przedłożył także jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że utrata przez niego pracy rzeczywiście miała podłoże polityczne. Do uwzględnienia wniosku nie było wystarczające branie udziału w zebraniach wiejskich czy antykomunistyczne poglądy. Sąd za niezasadny uznał zarzut dotyczący wadliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W jego ocenie oświadczenia złożone w sprawie przez G. N., M. G., J. C., K. B. i J. K. K. nie dotyczyły okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy w rozumieniu art. 78 § 1 k.p.a., zatem organ nie naruszył prawa nie przesłuchując osób wskazanych przez stronę. Natomiast dowód z przesłuchania samego skarżącego nie potwierdził, by był on działaczem opozycji antykomunistycznej czy osobą represjonowaną z powodów politycznych. Nadto udzielone przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej informacje nie pozwoliły na ustalenie szczegółów dotyczących opozycyjnej działalności skarżącego, ani działań Służby Bezpieczeństwa wobec niego. Istotne w sprawie jest to, że skarżący, domagając się zmiany decyzji z dnia [...] r. odmawiającej przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zarówno we wniosku inicjującym postępowanie w tym przedmiocie, jak i w toku tego postępowania, nie przedstawił żadnych argumentów odnoszących się wprost do przesłanek warunkujących przyznanie tego statusu. Wskazał jedynie podstawę swojego żądania, wynikającą z treści art. 154 k.p.a. oraz podniósł, że decyzje podjęte do tej pory w jego sprawie są wysoce niesprawiedliwe i krzywdzące. Odnosząc się do dołączonego do skargi oświadczenia J. B. z dnia 18 lipca 2021 r. w sprawie działalności strony w opozycji antykomunistycznej lub podlegania represjom stanowiącym podstawę do potwierdzenia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wyjaśnić należy, że stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zdaniem Sądu, brak było podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku dowodowego, który nie odnosi się do przesłanek zawartych w art. 154 k.p.a., lecz miał świadczyć o antykomunistycznej działalności strony jak też o doznanych przez nią represjach. W istocie dokument ten dotyczący w szczególności rejestracji strony do "sprawy obiektowej kryptonim "[...] czy też próby wcielenia do [...], jak też zwolnienia z pracy, odwoływał się do okoliczności, które były już przedmiotem oceny w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] marca 2019 r. i której prawidłowość potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z dnia 7 sierpnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 487/19, zatem okoliczności podniesione w tym piśmie zmierzające do podważenia stanu faktycznego, nie świadczą o wystąpieniu przesłanek z art. 154 k.p.a. Raz jeszcze podkreślić należy, że zmiana decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy załatwionej decyzją ostateczną, tymczasem postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. nie ma na celu weryfikacji decyzji ostatecznej pod kątem ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Podsumowując stwierdzić należy, że przedstawione przez skarżącego okoliczności na poparcie jego wniosku o zmianę decyzji ostatecznej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2019 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, nie dawały podstaw do dokonania postulowanej zmiany w oparciu o dyspozycję art. 154 § 1 k.p.a. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.