II SA/Sz 934/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta orzekł w punkcie I o zobowiązaniu W.S. do zwrotu kwoty [...] zł tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego E.B. na osoby uprawnione A.S., D.S., D.S., K.S. w wysokości po [...] zł na każde z dzieci w okresie od [...]r., po [...] zł na każde z dzieci w okresie od [...]r. oraz po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci w okresie od [...]r., na P.S. w wysokości [...] zł w okresie od [...]r. w wysokości [...] zł oraz od [...]r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W punkcie II organ podał, że zwrot zobowiązania wraz z odsetkami ustawowymi, które zostaną naliczone na dzień spłaty należy wpłacić do kasy MOPS lub przelać na rachunek bankowy [...] w terminie 7 dni, liczonych od dnia kiedy decyzja stała się ostateczna. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepisy art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) Nie zgadzając się z opisanym rozstrzygnięciem organu I instancji, W.S. wniósł odwołanie. Zakwestionował on zasadność żądania od niego zwrotu spornej kwoty podnosząc, że jego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Po opłaceniu niezbędnych kosztów utrzymania na życie pozostaje mu kwota [...] zł. ponadto dodał, że jego małżeństwo rozpadło się z winy żony, która otrzymała prawo opieki nad dziećmi, a Sąd w ostatnim czasie orzekł o podwyższeniu alimentów na rzecz dzieci z kwoty [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją wydaną w dniu [...]r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania W.S. od decyzji organu I instancji, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. W oparciu o powyższe organ I instancji prawidłowo decyzją z dnia [...] r. orzekł o obowiązku zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci; A., D., D., K. i P.S. wypłaconych w okresie od [...]. wraz z ustawowymi odsetkami. Wydanie decyzji w tym przedmiocie uzależnione jest tylko i wyłącznie od zakończenia okresu świadczeniowego, a sytuacja dłużnika alimentacyjnego nie ma żadnego znaczenia. Dodatkowo Kolegium wskazało, iż obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie wynika z przepisów art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a konstytucyjna zasada pomocniczości państwa wobec osób uprawnionych do alimentów wynika z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, według której na podstawie art. 3 ust. 1 w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie ma na celu wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów, a jednocześnie na podstawie na podst. ww. art. 27 połączone jest z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Na powyższą decyzję W.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podniósł, iż czuje się pokrzywdzony wydanym rozstrzygnięciem nakazującym zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej zarzucił, iż jego była żona, której Sąd przyznał prawo opieki nad dziećmi w ogóle się nimi nie zajmuje, a pobierane alimenty przeznacza na inne cele. Zdaniem skarżącego MOPS powinien kontrolować na co jego była żona wydaje alimenty, nadto winien nakazać jej podjęcie pracy i partycypowanie w płatności alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w przedmiotowej sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tzn. ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa. Materialnoprawną podstawą orzeczeń w niniejszej sprawie był przepis art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Przepis ten stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności, które otrzymała osoba uprawniona z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy zatem podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wyrażone w zaskarżonej decyzji, że organ jest zobligowany po zakończeniu okresu świadczeniowego do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności, które otrzymała osoba uprawniona z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że W.S. jest dłużnikiem alimentacyjnym. Egzekucja zasądzonych od niego alimentów na rzecz dzieci okazała się bezskuteczna, co spowodowało, że w dniu [...] r. wydana została decyzja przyznająca matce dzieci – E.S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla pięciorga dzieci – P.S. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...]., D., D., A. i K.S. w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...]r. Na podstawie akt sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja orzekająca o zobowiązaniu W.S. do zwrotu kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, w terminie 7 dni, liczonych od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna nie narusza prawa. Z przytoczonych na wstępie przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów prowadzi do stwierdzenia, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Natomiast na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ww. ustawy organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak również oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Sąd podziela pogląd, iż funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia niejako w automatyczny sposób powiązane jest z nakazem wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ww. ustawy organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy, bowiem rzeczywistym aktem przesadzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (J. Ignaszewski i inni, Alimenty, wyd. C.H. Beck Warszawa 2009). Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącego, należy podzielić pogląd organu, że skarżący obowiązany był do uiszczania alimentów na rzecz swoich dzieci, a egzekucja tych świadczeń okazała się bezskuteczna, co wynika też z zaświadczenia komornika sądowego, nadto w tym stadium sprawy organ nie mógł badać sytuacji majątkowej zarówno skarżącego jak i jego byłej małżonki, której wypłacono świadczenia alimentacyjne. Ponownie należy podkreślić, że podstawą zastosowania przez organ przepisu art. 27 ustawy o pomocy, jest istnienie decyzji ustalającej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, oraz ich wypłacenie, które obliguje organ do wydania decyzji o zwrocie organowi wierzyciela wypłaconych świadczeń. W postępowaniu tym organ nie ma umocowania do analizy i oceny sytuacji dłużnika alimentacyjnego pod kątem zasadności żądania zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu osobom uprawnionym. Okoliczności związane z trudną sytuacją życiową, materialną, czy też zdrowotną dłużnika alimentacyjnego nie mogą stanowić podstawy do zastosowania ulg w spłacie zobowiązania. W odrębnym wniosku dłużnik alimentacyjny może wystąpić do właściwego organu o umorzenie należności w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Również jeżeli skarżący uważa, że była małżonka niewłaściwe sprawuje opiekę nad dziećmi i winna zostać pozbawiona władzy rodzicielskiej, to powinien wystąpić z odpowiednim wnioskiem do sądu rodzinnego, który jest władny do orzekania w takich sprawach. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.