II SA/Sz 947/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi P.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Kierownik Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 z późn. zm.), odmówił P. J. przyznania zasiłku stałego. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że podaniem z dnia [...] r. P. J. zwrócił się z prośbą o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego uzasadniając powyższe faktem, że obniżyły się jego dochody z tytułu dodatkowo świadczonych alimentów w wysokości [...] zł na rzecz córki M. J.. Organ I instancji na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz załączonej do akt sprawy dokumentacji ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną i utrzymuje się z renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł (po potraceniu świadczenia alimentacyjnego w kwocie [...] zł), otrzymuje także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Dochód wnioskodawcy wynosi zatem [...] zł, a po odliczeniu kwoty [...] zł (dodatkowe dobrowolne alimenty) pozostaje mu do dyspozycji [...] zł miesięcznie. Organ wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przekazanie przez stronę dobrowolnie dodatkowej kwoty [...] zł jako świadczenie alimentacyjne powoduje, iż wnioskodawca doprowadził do pogorszenia własnej sytuacji finansowej i życiowej. Z posiadanej przez organ dokumentacji wynika bowiem, że uprawniona do alimentów córka wnioskodawcy M. J. utrzymuje się z renty socjalnej, zasiłku pielęgnacyjnego, połowy dodatku mieszkaniowego oraz zasądzonych wyrokiem sądu alimentów, a także dodatkowych dobrowolnych alimentów co daje miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Oceniając powyższe organ stwierdził, że przekazane córce dodatkowe świadczenie w wysokości [...] zł spowodowało znaczne pogorszenie niełatwej zresztą sytuacji materialnej P. J., tym bardziej że zakres świadczeń alimentacyjnych zależeć powinien od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby rodzin i osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ wskazał, że pomoc społeczna zobowiązana jest dostarczać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy też pożądanej (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 17 maja 2007 r. I SA/Wa 272/07). Organ podniósł, że sytuacja wnioskodawcy dotycząca dodatkowych dobrowolnych alimentów była już przedmiotem rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (decyzja z dnia [...] r. Nr [...]) a także Wojewódzki Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 23 kwietnia 2008 r. II SA/Sz 60/08) i w sprawie tej zarówno organ odwoławczy jak i Sąd uznały, że finansowanie dodatkowej, dobrowolnej renty alimentacyjnej na rzecz córki, nie mieści się w celach polityki społecznej wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest bowiem kierowana do osób uprawnionych w sposób bezpośredni, a nie za pośrednictwem np. alimentów faktycznie finansowanych ze środków pomocy społecznej, a przedstawiona wyżej sytuacja oznacza, że dodatkowa renta alimentacyjna faktycznie przekazywana byłaby z tych środków. Organ wskazał, że P. J. nadal objęty jest pomocą w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłków do [...] r., przyznaną odrębną decyzją z dnia [...] r. W odwołaniu P. J. zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez błędną interpretację i zastosowanie tj. art. 2 ust. 1, art. 4, art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz art. 209 § 1 Kodeksu karnego przez jego niezastosowanie. Wskazał, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ponieważ orzeczenie ustalające wysokość alimentów nie ma charakteru konstytutywnego, obowiązek alimentacyjny ma swoje źródło w ustawie, a wyrok sądu jedynie ten obowiązek konkretyzuje. Także wysokość świadczeń alimentacyjnych jest określona w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a wyrok sądu określa jedynie ich wysokość od chwili złożenia pozwu. Odwołujący się podniósł, że do wzrostu wysokości należnych alimentów wystarczające jest już samo zwiększenie potrzeb uprawnionego, a zmiana możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego nie jest przesłanką konieczną. Wskazał, że córka jest na rencie inwalidzkiej i jest ponadto uprawniona do alimentów, a dotychczasowa kwota alimentów tj.[...] zł jest niewystarczająca, a toczący się proces o podwyższenie alimentów z powództwa uprawnionej nakazuje racjonalnie przypuszczać, że zaniechanie płacenia alimentów w kwocie ustalonej pozasądową umową skłoni sąd do podwyższenia alimentów od dnia złożenia pozwu, co wpędzi odwołującego się w pułapkę zadłużenia i naruszy art. 209 § 1 Kodeksu karnego. To z kolei skutkować będzie postępowaniem karnym, a wniosek o ściganie złoży MOPR w Ś.. Zdaniem odwołującego się organ administracji nie jest uprawniony do badania, czy wysokość alimentów płaconych przez wnioskodawcę jest prawidłowa, a uzurpowanie sobie przez organ prawa do takiego działania narusza art. 7 Konstytucji. Stwierdzenie, że żądanie nadmiernych alimentów w porozumieniu z inną osobą stanowi nadużycie prawa, należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego. Wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszoną m. in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, a nie kwotę alimentów wynikających z wyroku sądu co oznacza, że chodzi o kwotę alimentów faktycznie świadczonych na rzecz innych osób, niezależnie od tego czy są stwierdzone wyrokiem sądu, czy też ich wysokość wynika z umowy uwzględniającej zmianę stosunków pomiędzy zobowiązanym a uprawnionym. W sytuacji gdyby odwołujący się uchylał się od obowiązku płacenia alimentów w wysokości zasądzonej wyrokiem sądu, w ustalaniu jego dochodu należałoby pominąć rentę alimentacyjną zasądzoną wyrokiem, gdyż faktycznie żadne alimenty nie byłyby płacone. Organ nie był zatem właściwy do ustalania wysokości należnych alimentów. Ponadto zignorował fakt, że zasiłek stały jest świadczeniem obligatoryjnym i wobec spełnienia przesłanek z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, musi zostać przyznany osobie która się o niego ubiega. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryterium to wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dochodem strony jest renta wynosząca wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i po jej pomniejszeniu o kwotę [...] zł z tytułu alimentów świadczonych na rzecz córki – [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, co łącznie daje dochód w kwocie [...] zł. Dochód ten jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z opieki społecznej. W miesiącu [...] r. strona dobrowolnie przekazała córce kwotę [...] zł, równocześnie domagając się aby kwota ta została odliczona od dochodu przy ustalaniu uprawnień do zasiłku stałego. Kolegium wskazało, że podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 60/08 w którym Sąd uznał, że skoro skarżący z własnej woli pogorszył swoją trudną sytuację życiową przekazując córce alimenty w kwocie przewyższającej wysokość zobowiązania alimentacyjnego ustalonego w wyroku sądu, nie przysługuje mu prawo do zasiłku stałego z opieki społecznej. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawarta jest obowiązująca w stosunku do wszystkich świadczeń z opieki społecznej zasada subsydiarności. Zgodnie z tym przepisem, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że pomoc społeczną wnioskodawca powinien otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta swoje uprawnienia. W rozpoznawanej sprawie jest to uprawnienie do renty w takiej wysokości, która przysługuje wnioskodawcy po pomniejszeniu o kwotę alimentów zasądzonych wyrokiem sądu. Organ wskazał ponadto, że mimo dochodu przekraczającego kryterium dochodowe, strona korzysta z pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup posiłków. Dodatkowa alimentacja córki w okresie korzystania z pomocy finansowej ośrodka i idący za tym wniosek o przyznanie zasiłku stałego oznacza, że strona żąda wyrównania zmniejszonego dobrowolnie dochodu poprzez wsparcie ze środków pomocy społecznej. Takie zachowanie strony oznacza brak współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, do której osoby korzystające z pomocy opieki społecznej ustawodawca zobowiązał w art. 4 ustawy. Dodatkowo art. 11 ust. 2 ustawy stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto, pomoc społeczna wspiera osoby lub rodziny w sposób bezpośredni a nie pośredni poprzez alimentację. Z tego względu organ odwoławczy uznał, że przekazana córce kwota [...] zł stanowiła podarunek a nie alimenty. O wysokości alimentów w przedmiotowej sprawie orzekał sąd, zatem jedynie zmiana wyroku w tym zakresie może zmienić wysokość należnych alimentów, a z pisma strony z dnia [...] r. wynika, że taki wyrok dotychczas nie zapadł. Wobec przekroczenia kwoty kryterium dochodowego i braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, wnioskodawcy nie przysługuje zasiłek stały, a decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. W skardze na powyższą decyzję P. J. powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu do decyzji. Ponadto wskazał, że w dzisiejszych realiach społeczno-ekonomicznych kwota [...] zł jaka bez dobrowolnie płaconych alimentów pozostaje w dyspozycji Jego córki, stanowi kwotę zbyt małą aby zapewnić [...] letniej osobie odpowiednie wyżywienie, odzież, środki ochrony zdrowia, wykształcenie oraz ochronę majątku i osoby. W tej sytuacji postawa skarżącego który dobrowolnie dążył do ugodowego rozwiązania sporu, nie może być traktowana jako okoliczność przemawiająca na Jego niekorzyść. Przeciwnie, dobrowolne realizowanie obowiązku alimentacyjnego wynikającego wprost z ustawy mimo bardzo trudnej sytuacji majątkowej zasługuje na społeczną aprobatę. W tej sytuacji uzasadnione jest mówienie o dobrowolnej realizacji obowiązku alimentacyjnego wynikającego z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a nie o dobrowolnym pogorszeniu przez skarżącego swojej sytuacji życiowej jak to uznały organy orzekające w sprawie. Ta zaś jest bez wątpienia niezwykle trudna bo po odliczeniu kwot służących uregulowaniu zobowiązań skarżący dysponuje kwotą [...] zł. W tych okolicznościach nie zastosowanie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocy społecznej stanowi naruszenie prawa materialnego i pozostaje w sprzeczności z art. 67 Konstytucji RP, ponieważ pozbawia skarżącego prawa do należnego mu zabezpieczenia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonej decyzji doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd, że decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku stałego z opieki społecznej. Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, czego skarżący nie kwestionował, jego miesięczny dochód po potrąceniu przez ZUS kwoty [...] zł tytułem świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki wynosi [...] zł i jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z opieki społecznej tj. od kwoty [...] zł. Jednakże skarżący [...] r. przekazał córce dodatkowo [...] zł pomimo, że w sprawie z powództwa M. J. przeciwko skarżącemu o podwyższenie alimentów nie zapadł wyrok zasądzający alimenty w wyższej kwocie. Następnie, w dniu [...] r. skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego z opieki społecznej uznając, że pogorszyła się Jego sytuacja majątkowa a uzyskiwany dochód, po odliczeniach, jest mniejszy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z opieki społecznej. Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, przekazywanie córce dodatkowej kwoty [...] zł miesięcznie tytułem alimentów zmniejsza miesięczny dochód skarżącego do kwoty [...] zł. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 4 tej ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jak trafnie wskazały organy orzekające w niniejszej sprawie, finansowanie dodatkowej, dobrowolnej renty alimentacyjnej czy też darowizny jak wskazał organ odwoławczy na rzecz córki skarżącego, nie mieści się w celach polityki społecznej wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest bowiem kierowana do osób uprawnionych w sposób bezpośredni, a nie pośredni np. za pośrednictwem alimentów faktycznie finansowanych ze środków pomocy społecznej. Należy zauważyć, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) regulują art. 128 i następne ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 z późn. zm.). Ustalenie obowiązku alimentacyjnego przez sąd zastępuje, będące regułą, spełnianie tego obowiązku w prawidłowo funkcjonującej rodzinie. Wysokość kwot alimentów wymieniona w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej którą odlicza się od dochodu jest kategorią mającą wpływ na wynik postępowania administracyjnego w przedmiocie oznaczonego świadczenia z pomocy społecznej. Właściwy organ jest więc obowiązany ustalić, jaka kwota jest faktycznie przekazywana z tytułu obowiązków alimentacyjnych osobie do tego uprawnionej, a istotnym środkiem dowodowym są w tej mierze orzeczenia sądów powszechnych (wyrok, ugoda) ustalające alimenty od członków rodziny ubiegającej się o pomoc. W rozpoznawanej sprawie wysokość alimentów należnych córce skarżącego została ustalona w drodze orzeczenia sądu, które do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało zmienione. Skarżący spełnia ciążący na nim obowiązek alimentacyjny względem córki, skonkretyzowany w wyroku sądu zasądzającym alimenty, i organy orzekające w sprawie kwotę tą odliczyły od miesięcznego dochodu skarżącego zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie natomiast nie została odliczona dodatkowa kwota przekazana przez skarżącego. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze sytuacja taka nie narusza art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis ten ustanawia bowiem potencjalny obowiązek alimentacyjny obciążający krewnych, a konkretyzacja tego obowiązku następuje w postaci konkretnego stosunku zobowiązaniowego do alimentacji. W realiach niniejszej sprawy konkretyzacja obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec córki nastąpiła w wyroku sądu zasądzającym alimenty, a wysokość tego świadczenia nie została dotychczas zmieniona. Dlatego, chociaż w ocenie skarżącego spełnia on przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do otrzymania zasiłku stałego z opieki społecznej, odmowa przyznania tego świadczenia w niniejszej sprawie nie narusza prawa. Reasumując stwierdzić trzeba, że skoro skarżący z własnej woli pogorszył swoją trudną sytuację życiową przekazując córce alimenty w kwocie przewyższającej wysokość zobowiązania alimentacyjnego ustalonego w wyroku sądu, który przed wydaniem wyroku badał potrzeby osoby uprawnionej do alimentów oraz możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanej, nie przysługuje mu prawo do zasiłku stałego z opieki społecznej. Z powyższych względów, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.