II SA/Sz 948/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku. W dniu 5 stycznia 2007 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 28 czerwca 2005 r. do prowadzenia postępowań wobec dłużników alimentacyjnych, skierował do Starosty Powiatu wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu Z. K. We wniosku Kierownik MGOPS poinformował, że do Prokuratury Rejonowej zostało złożone zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. W zawiadomieniu tym podano, że w dniu 11 maja 2006 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy u dłużnika. Następnie, w dniu 13 czerwca 2006 r. Z. K został skierowany do Urzędu Pracy w ramach aktywizacji zawodowej i wobec braku odpowiedniej propozycji pracy w dniu 5 lipca 2006 r. wystosowano do Starosty wniosek o skierowanie wyżej wymienionego dłużnika do prac zorganizowanych na zasadach robót publicznych. Pismem z dnia 10 października 2006 r., w ramach postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej, wezwano Z K do przedstawienia zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna bądź umowy o pracę lub zaświadczenia o podjęciu pracy zarobkowej – w celu aktualizacji dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie dłużnik stawił się w Ośrodku Pomocy Społecznej i zobowiązał do uregulowania swojej sytuacji zawodowej do dnia 17 października 2006 r. Na kolejne wezwanie z dnia 6 listopada 2006 r. nie udzielił jednak odpowiedzi. Odpis wniosku o zatrzymanie prawa jazdy doręczono Z. K. W dniu 16 stycznia 2007 r. Z K złożył do Starosty Powiatu pismo zatytułowane "zażalenie" i podał, że jest osobą niepełnosprawną i pozostaje na rencie chorobowej z której potrącane są alimenty. Do pisma zainteresowany załączył odcinek renty za styczeń 2007 r. i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 30 sierpnia 2006 r. o zmniejszeniu wysokości pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy do kwoty 229,79 zł, z powodu potrącania alimentów w wysokości 463,97 zł miesięcznie. W odpowiedzi na powyższe pismo Starosta Powiatu poinformował stronę, że przepisy prawa nie przewidują zażalenia na wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Starosta Powiatu z dnia (...) , nr (...) wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, orzekł o zatrzymaniu Z. K. prawa jazdy nr 01442/02/3203, kategorii A, B, T. Z K złożył odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że w postępowaniu nie uwzględniono żadnych okoliczności działających na jego korzyść, w szczególności faktu, że zasądzone alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie przekraczają jego dochód w kwocie 500 zł, dlatego też jego zadłużenie wzrosło. Nadto, odwołujący się wyjaśnił, że od paru lat choruje na kręgosłup, w roku 2007 przeszedł dwie operacje kręgosłupa z poszpitalnymi komplikacjami, mieszka we wsi Ł odległej o około 20 km od miasta i prawo jazdy jest mu niezbędne do przemieszczania się do lekarza, jak i do sklepu. Do odwołania skarżący załączył pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 30 października 2003 r. kierowane do zakładu pracy o zajęcie wynagrodzenia za pracę, zawiadomienie dłużnika o zajęciu wynagrodzenia z dnia 20 maja 1999 r. oraz kopię odcinka renty za czerwiec 2007 r. na kwotę (po potrąceniach) 229,79 zł, a ponadto karty informacyjne leczenia szpitalnego w okresie od 28 maja 2007 r. do dnia 30 maja 2007 r. i w okresie od 12 lutego 2007 r. do 13 marca 2007 r. Jednocześnie Z K zwrócił się z prośbą o możliwość uczestniczenia w posiedzeniu organu odwoławczego. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, decyzją z dnia (...), nr (...), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki stanowiące podstawę do podjęcia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu Z K. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w przypadku bezskutecznej egzekucji świadczenia alimentacyjnego komornik sądowy prowadzący postępowanie jest obowiązany do poinformowania organu właściwego dłużnika o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności. W takim przypadku, ośrodek pomocy społecznej, na wniosek organu właściwego dłużnika, przeprowadza wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego. W przypadku, gdy dłużnik nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy podejmuje działania zmierzające do aktywizacji zawodowej dłużnika, a w przypadku odmowy podjęcia prac lub uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – organ właściwy dłużnika informuje podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie przestępstwa określonego w art. 209 § 1 kk. Po złożeniu wymienionego wniosku – organ właściwy kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika, a starosta na podstawie takiego wniosku wydaje stosowną decyzję. Organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie w dniu 5 stycznia 2007 r., zostało skierowane zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej z którego wynika, że w dniu 11 maja 2006 r. przeprowadzono u dłużnika wywiad środowiskowy oraz, że w lipcu 2006 r. Z K został skreślony z listy osób bezrobotnych, pomimo zobowiązania się do uregulowania swojej sytuacji zarobkowej do dnia 17 października 2006 r. Nadto, z akt sprawy wynika, iż odwołujący posiada zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości ponad 21.000 zł i w związku z czym organ ten w sierpniu 2006 r. powiadomił skarżącego o zmniejszeniu jego renty o kwotę 463,97 zł, potrącaną miesięcznie na poczet alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w świetle powyższych okoliczności argumenty strony zawarte w odwołaniu nie mogą zostać uwzględnione z uwagi na brak ku temu podstaw prawnych. Z K zaskarżył tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc zarzut uniemożliwienia mu realizacji prawa do obrony z powodu nieuwzględnienia zawartego w odwołaniu wniosku o dopuszczenie do udziału w posiedzeniu Kolegium, na którym rozpatrzona została jego sprawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i wyjaśniło, że rozstrzygnięcia Kolegium zapadają na posiedzeniach niejawnych i w przypadku, gdy akta sprawy są kompletne na tyle, że pozwalają na podjęcie decyzji – przeprowadzenie rozprawy jest niecelowe (art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych – Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem – stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie z przyczyn w niej podniesionych, lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało przepisy prawa materialnego, które stanowią podstawę do wydania decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), organ właściwy dłużnika (czyli wójt, burmistrza lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego – art. 2 pkt 3 cyt. ustawy), w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 3, kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Na podstawie tego wniosku starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 2). Wnioskiem, o którym mowa w art. 4 ust. 3, jest wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U Nr 88, poz. 553 ze zm.). Przesłanką złożenia takowego wniosku jest uniemożliwienie przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub odmowy podjęcia prac organizowanych na zasadach robót publicznych lub uchylania się od nich (art. 4 ust. 3 w/w ustawy). Poczynione przez organ odwoławczy i Starostę Powiatowego ustalenia faktyczne, w ocenie tych organów, uzasadniały wydanie orzeczenia o zatrzymaniu Z K posiadanego prawa jazdy. Sąd stanowiska organów w tym zakresie nie podzielił. Należy przypomnieć, że stosowanie do postanowień art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej mają obowiązek stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , jak i Starosta, wskazując na motywy swoich rozstrzygnięć, poza powołaniem się na fakt złożenia do Prokuratury przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznego, zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przez skarżącego przestępstwa z art. 209 § 1 kk, nie wskazały przekonujących argumentów, które uzasadniałyby podjęcie decyzji o zatrzymaniu Z K prawa jazdy. Przesądzającą dla organów okolicznością w sprawie okazał się fakt, że w lipcu 2006 r. Z K został skreślony z listy osób bezrobotnych, mimo, że w Ośrodku Pomocy Społecznej zobowiązał się do uregulowania swojej sytuacji zawodowej do dnia 17 października 2007 r. Przy dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego organy nie dostrzegły potrzeby wyjaśnienia przyczyn, z powodu których, Z K w lipcu 2006 r. został skreślony z listy osób bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wyjaśnienie tej okoliczności należało uznać za niezbędne w sytuacji w której skarżący wraz z pismem z dnia 16 stycznia 2007 r. przedłożył organom dokument z 30 sierpnia 2006 r. świadczący o tym, iż pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę z tytułu niezdolności do pracy. W myśl art. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99, poz. 1001 ze zm.), za bezrobotnego może być uznana osoba, która nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy (...). Oznacza to, że osoba posiadająca rentę z tytułu niezdolności do pracy nie może nie tylko podjąć pracy zarobkowej ale i posiadać statusu bezrobotnego w rozumieniu w/w ustawy. W ocenie Sądu, w takim stanie rzeczy, organy administracji posiadając informację o pobieraniu przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy, pomimo złożenia do Prokuratury przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przez dłużnika alimentacyjnego przestępstwa z art. 209 § 1 kk, winny rozważyć zasadność zatrzymanie prawa jazdy także w kontekście uzasadnienia skierowanego do Prokuratury zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa oraz dołączonych doń dokumentów. Zdaniem Sądu, przed wydaniem decyzji w kwestii zatrzymania prawa jazdy, organy procedujące winny zbadać zasadność takiego zawiadomienia (por. wyrok WSA w Gliwicach, z 28 listopada 2007 r., IV SA/Gl 422/07 nie publ.). Nie jest bowiem do zaaprobowania stan rzeczy, w którym bez względu na treść uzasadnienia zawiadomienia skierowanego do Prokuratury, decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...), podejmowana miałaby być automatycznie. Z poczynionych przez organy ustaleń nie wynika, jakie to okoliczności uzasadniałyby zastosowanie wobec skarżącego sankcji w postaci zatrzymania prawa jazdy. Akta sprawy nie wskazują aby Z K odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, bądź odmówił podjęcia pracy lub uchylał się od prac organizowanych na zasadach robót publicznych. W rozpoznawanej sprawie Starosta oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniły w toku postępowania istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czym uchybiły zasadom wyrażonym w art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Za nietrafny Sąd uznał zarzut skargi związany z uniemożliwieniem stronie uczestniczenia w posiedzeniu składu orzekającego Kolegium w dniu 27 lipca 2007 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), orzeczenia kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym, a orzeczenie Kolegium wydaje po odbyciu niejawnej narady składu orzekającego. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 89 § 1 i 2 kpa), bowiem nie wymagał tego przepis prawa jak i nie zachodziła potrzeba uzgodnienia interesów stron, dlatego udział skarżącego w posiedzeniu niejawnym Kolegium nie był uzasadniony. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.