II SA/Sz 950/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta S. orzekł o uznaniu Pana J. S. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż podstawą jej wydania był art. 5 ust. 3 i 3a z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm., dalej przywoływana jako: "p.o.u.a"). Dodatkowo, jak wskazał Organ I instancji z zaświadczenia komornika sądowego wynika, iż Skarżący w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco zasądzonych alimentów, dlatego też brak było podstaw do odstąpienia od wydania decyzji. 2. Od decyzji Skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie, z uwagi na naruszenie art. 9 i 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej przywoływana jako: "K.p.a"). Dodatkowo wyjaśnił, iż w czasie, kiedy otrzymał wezwanie o stawienie się w [...], w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, sprawował opiekę nad synem na oddziale szpitalnym. 3. Decyzją z dnia 5 czerwca 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 5 ust. 3 i 3a p.o.u.a., po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawnych oraz wyjaśnił ich znaczenie. Wskazał, iż literalna wykładnia powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że wydana na ich podstawie decyzja ma charakter aktu związanego, tj. takiego, przy którego wydaniu organ nie ma swobody. Przepisy prawa tak precyzyjnie uregulowały przesłanki uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, że organ nie może brać pod uwagę innych czynników, takich jak np. trudna sytuacja osobista czy finansowa dłużnika alimentacyjnego. Organ uwypuklił, że jak wynika z akt sprawy w dniu 17.11.2016 r. pracownik [...] wezwał Pana J. S. do stawienia się, w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego. W ww. piśmie Organ I instancji wyjaśnił przyczyny wezwania, jak również zawarł pouczenie niezastosowania się do wezwania. Jednocześnie w piśmie tym podany jest nr telefonu pod którym adresat wezwania mógł uzyskać dodatkowe informacje. Adresat korespondencji pismo odebrał osobiście w dniu 21.11.2016 r., lecz nie stawił się na wezwanie, nie poinformował Organu, choćby telefonicznie o jakiejkolwiek przeszkodzie, która uniemożliwiłaby mu stawienie się na wezwanie w wyznaczonym terminie. W dniu 15.12.2016 r. Organ I instancji, działając na podstawie art. 61 K.p.a. zawiadomił Skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego dotyczącego uznania go za dłużnika alimentacyjnego. W treści tego pisma Organ przytoczył brzmienie przepisów art. 5 ust. 3 i 3a p.o.u.a. oraz art. 10 K.p.a., tj. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów materiałów w terminie 7 dni, od dnia otrzymania pisma i o art. 73 K.p.a. W wyniku powyższego w dniu 10.01.2017 r. Organ I instancji wydał decyzję, którą Skarżący odebrał w dniu 28.01.2017 r. Natomiast po wydaniu decyzji Skarżący skierował do Organu I instancji pismo (nadane w placówce pocztowej w dniu 17.01.2017 r.) zawierające prośbę o wyjaśnienie przesłanek i okoliczności przemawiających za uznaniem danego podmiotu za osobę uchylającą się od alimentów. Odpowiedź na powyższe pismo została udzielona dnia 25.01.2017 r., (pismo nr [...]). Wobec powyższego, odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy, Organ odwoławczy uznał, że Skarżący spełnił przesłanki uzasadniające uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 4. Niezadowolony z treści rozstrzygnięcia Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając zaskarżonej decyzji: 1). Brak podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania, w toku którego wydana została zaskarżona decyzja - pominięcie przez zarówno Organ I jak i II instancji treści art. 5 ust. 3 p.o.u.a. i bezprawne przyjęcie, iż ziszczone zostały pozytywne przesłanki konieczne do powstania po stronie Organu administracji uprawnienia do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego, 2). Uchybienie przez Organ II instancji obowiązkowi rozpoznania w toku postępowania odwoławczego sprawy co do istoty i ograniczenie rozpoznania do odniesienia się do podniesionych przez odwołującego się zarzutów, 3). Bezpodstawne przyjęcie, iż Skarżący podnosząc zarzut niezawiadomienia go o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do niego, nie wykazał związku przyczynowo skutkowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy, 4). Całkowitym pominięciu przez Organ II instancji wskazanych przez Skarżącego obiektywnych przesłanek które praktycznie całkowicie uniemożliwiły mu udział w postępowaniu, a co za tym idzie jakąkolwiek obronę swoich interesów, 5). Pominięciu części zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu od decyzji Organu I instancji. Podnosząc powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie jej do ponownego rozpoznania. Nadto, wniósł o przesłuchanie w toku postępowania świadków, w związku z próbą bezprawnego utrudnienia Skarżącemu dostępu do akt sprawy i bezprawne żądanie złożenia pisemnego wniosku. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł brak podstaw w ogóle do prowadzenia postępowania w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego. Przywołując treść art. 5 ust. 3 p.o.u.a. wskazał, że z przytoczonego przepisu wynika jakie okoliczności czy fakty, pozwalają w ogóle organowi administracji wszcząć (a co za tym idzie i prowadzić — czego dalszym, naturalnym następstwem jest wydanie decyzji kończącej postępowanie) postępowanie w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (tzw. przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania w określonym przepisem przedmiocie). Zaznaczenia wymaga, iż przesłankę tę, należy rozważać łącznie z zasadą ogólną legalizmu zarówno Konstytucji RP jak i postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie, wskazać należy, iż zarówno organ I jak i II instancji całkowicie pominęły treść przytoczonej normy. Skarżący podniósł, że w jego sprawie, Organ I instancji jako podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania przyjął przypadek, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Działania takiego, w ocenie Skarżącego, nie sposób uznać za prawidłowe. Mimo szerokich wyjaśnień zawartych przez Skarżącego w jego odwołaniu, które w sposób dokładny wskazały przyczyny (obiektywne - niezależne od Skarżącego) nie stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, Organ II instancji, pominął kwestię tego, iż nie doszło do ziszczenia przesłanki, która w ogóle pozwalała Organowi I instancji wszcząć, prowadzić i zakończyć decyzją postępowanie, w przedmiocie uznania Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Skarżący wskazał, iż w żaden sposób nie unikał udzielenia wywiadu alimentacyjnego. Nie zrobił tego wyłącznie ze względu na fakt, że zmuszony był zajmować się dzieckiem w czasie pobytów w szpitalu. Co za tym idzie, Skarżący (ze względu na obiektywny charakter przyczyn nieudzielenia wywiadu alimentacyjnego) nie mógł być uznany, za "uniemożliwiającego" przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Uniemożliwianie bowiem, uznać należy za subiektywny i celowy stosunek działającego danego podmiotu, mający na celu zniweczenie jakiegoś procesu czy działania (zarówno ze wzgl. na znaczenie leksykalne, pojmowanie logiczne, jak i w oparciu o zasady doświadczenia życiowego). Takiego przymiotu natomiast, jak podniósł Skarżący, przypisać mu nie można. W konsekwencji Skarżący uznał, iż w sprawie nie istniały w ogóle podstawy do tego, by wszcząć wobec niego postępowanie w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego i wyprowadził z tego rozumowania wniosek, że skoro Organ administracji nie miał podstaw do wszczęcia postępowania, to tym bardziej, nie miał podstaw do jego prowadzenia i wydania decyzji po jego zakończeniu. Skarżący podniósł także w uzasadnieniu skargi, że Organ II instancji ograniczył rozpoznanie odwołania wyłącznie do rozważenia treści przepisów prawa, bez czynienia jakichkolwiek ustaleń w zakresie stanu faktycznego; że uznał, iż mimo, że doszło do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, to było to naruszenie nieistotne, ponieważ Skarżący nie wykazał jakich czynności nie miał możliwości dokonać w toku postępowania. Skarżący zwrócił także uwagę na sposób działania [...] działającego jako Organ I instancji w niniejszej sprawie. Opisując przebieg wizyt w urzędzie, wskazał na brak obiektywizmu i pogwałcenie przez Organ I instancji (a właściwie jego pracowników) wszelkich standardów działania administracji. 5. W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 6. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej przywoływana jako: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wojewódzki sąd administracyjny nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, co wynika z art. 134 § 1 tej ustawy. 7. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie uznania Skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 8. Na wstępie wywodu należy zakreślić ramy prawne sprawy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 p.o.u.a., w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 5 ust. 3a ww. ustawy decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Treść powyżej przytoczonych przepisów wskazuje, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy oraz ustaleniu stosownie do treści przepisu art. 5 ust. 3a ustawy, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wskazać także należy, iż z przepisów przywoływanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów możliwe jest podjęcie określonych działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do obowiązków organu właściwego dłużnika należy m.in. przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Działania takie organ właściwy dłużnika podejmuje na wniosek organu właściwego wierzyciela (art. 3 ust. 5 p.o.u.a.). Oświadczenie majątkowe składane jest przez zobowiązanego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 4 ust. 1 i 2). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że organ właściwy dłużnika nie może zaniechać wszczęcia i przeprowadzenia takiego postępowania, choć jego zakończenie wcale nie musi nastąpić decyzją uznającą dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dłużnik może bowiem np. wywiązać się z ciążących na nim obowiązków w toku takiego postępowania. Konieczne jest również ustalenie, że przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Rację przyznać należy Organowi, że literalna wykładnia powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że wydana na ich podstawie decyzja ma charakter aktu związanego, tj. takiego, przy którego wydaniu organ nie ma swobody. 9. W sprawie przypomnienia wymaga, że Skarżący, pismem z dnia 17.11.2016 r. został wezwany do osobistego stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, jednak mimo, że o wezwaniu wiedział, nie stawił się w siedzibie organu w zakreślonym w wezwaniu terminie. W ocenie Sądu nie budzi w sprawie wątpliwości, że Skarżący został wezwany skutecznie. Skarżący nie powiadomił także Organu o niemożności stawiennictwa w zakreślonym terminie, choćby telefonicznie, zaś wyjaśnienia Skarżącego o pobycie z dzieckiem w szpitalu w czasie, gdy otrzymał wezwanie nie zasługują na uwzględnienie. Z dołączonej na rozprawie karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika bowiem, że czas pobytu dziecka Skarżącego w szpitalu to 3.11.2016 – 8.11.2016, podczas gdy wezwanie do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego Skarżący odebrał osobiście w dniu 21.11.2016 r., miał na udzielenie wskazanego wywiadu czas (14 dni), jednak w siedzibie Organu się nie stawił. Prawidłowo zatem w ocenie Sądu Organ uznał takie postępowanie za uchylanie się od udzielenia wywiadu alimentacyjnego. 10. Podnieść w tym miejscu należy, że jedyny wyjątek dający organowi właściwemu dłużnika możliwość odstąpienia od wydania takiej decyzji zawarty jest w art. 5 ust. 3a p.o.u.a., który w sprawie nie ma zastosowania, bowiem jak wynika z akt sprawy (zaświadczenie komornika sądowego z dnia 8.12.2017 r.) w ciągu ostatnich 6 miesięcy z tytułu zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej Skarżący - dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnych wpłat na poczet zobowiązania alimentacyjnego. 11. Sąd także za prawidłową ocenił argumentację Organu odwoławczego w zakresie podnoszonych naruszeń prawa procesowego. Mając bowiem na uwadze treść wezwania z dnia 17.11.2017 r., jak również zawiadomienia o wszczęciu postępowania, dotyczącego uznania Skarżącego za uchylającego się od alimentów, nie sposób uznać naruszenia art. 9 i 10 K.p.a. Przypomnieć bowiem należy, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się, co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym; por np. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 575/10, LEX nr 1070853; wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1279/09, LEX nr 746442). Skarżący natomiast nie przywoływał żadnych czynności, których mógłby dokonać przed organem administracji, gdyby został zawiadomiony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków, dlatego też w ocenie Sądu, Organ prawidłowo nie uznał zasadności tego zarzutu. 12. Także argumentacja Skarżącego wskazująca na niezgodne ze standardami działanie poszczególnych urzędników, jakkolwiek słuszna, pozostaje bez znaczenia w tym postępowaniu. 13. Końcowo Sąd wskazuje, że przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się dowodu z przesłuchania świadka, stąd wniosek dowodowy w tym zakresie podlegał oddaleniu. 14. Biorąc pod uwagę powyższe, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.