II SA/Sz 97/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] r. Z. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie opłaty adiacenckiej. W skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca podał, że miesięczny dochód jego rodziny wynosi [...] zł (zasiłek rehabilitacyjny), a koszty miesięcznego utrzymania [...] zł, na które składają się opłaty – [...] zł, żywność – [...] zł, środki czystości i lekarstwa – [...] zł. Nadto skarżący wskazał, że czasami korzysta z pomocy rodzeństwa oraz, że wniesienie opłaty sądowej pozbawi go i jego rodzinę środków do życia i utrzymania. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim synem. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] arów (darowizna od matki). Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie posiada odrębnego majątku ani zasobów finansowych. Końcowo oświadczył, że z uwagi na stan zdrowia zmuszony był zlikwidować działalność gospodarczą, którą prowadził od 2013 r. Wezwaniem z dnia 9 lutego 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do przedłożenia : - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanego zasiłku rehabilitacyjnego w okresie ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzającego posiadanie przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego przez skarżącego i jego żonę konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania (np. czynsz, prąd, woda itp.) oraz inne niezbędne wydatki z tego okresu (np. zakup lekarstw itp.), - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2014 posiadanych działek, a w przypadku ich zbycia dowodów potwierdzających powyższy fakt. W wykonaniu powyższego wezwania skarżący oświadczył, że wysokość czynszu za mieszkanie wynosi [...] zł miesięcznie, na leki wydaje ok. [...] zł miesięcznie, a od miesiąca października 2014 r. z uwagi na odmowę przyznania przez ZUS zasiłku rehabilitacyjnego pozostaje bez żadnych dochodów i korzysta z pomocy rodziny. Nadto nadesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. potwierdzające posiadanie przez jego żonę E. H. - N. statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, fakturę za prąd za okres dwóch miesięcy na kwotę [...] zł, decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2014 od posiadanej nieruchomości rolnej, postanowienie Sądu Rejonowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o świadczenie rehabilitacyjne, odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Pozostałych dokumentów i oświadczeń wymienionych w wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skoro wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, o które był wezwany, a przedłożył jedynie wybrane informacje i dokumenty, to brak jest podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Odpis powyższego rozstrzygnięcia doręczono Z. N. w dniu 9 marca 2015 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 28). W dniu 15 marca 2015 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że nadesłał wszystkie dokumenty, które poświadczają trudną sytuację finansową jego rodziny. Natomiast przez nieuwagę nie złożył oświadczenia w sprawie konta bankowego. Wyjaśnił, że ani on, ani jego żona nie posiadają kont bankowych, albowiem z momentem zlikwidowania działalności gospodarczej zlikwidował również i rachunek bankowy. Obecnie rodziny nie stać na taką usługę bankową, a nadto brak jest dochodów, które mógłby wpływać na konto. Odnosząc się do kwestii działek rolnych uzyskanych na skutek dziedziczenia po matce wyjaśnił, że w dalszym ciągu pozostają one w jego władaniu i własności, ale aktualnie stanowią jedynie koszt w postaci rocznego podatku od nieruchomości. Skarżący ze względu na trudną sytuację finansową próbował je sprzedać, jednakże do dnia dzisiejszego nie znalazły nabywcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd zatem na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekając o przyznaniu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę lub odmowie jego przyznania. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie, zaś Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, iż nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...] zł. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący wprawdzie akcentuje swoją trudną sytuację materialną, ale jego oświadczenia nie są spójne i pełne. A mianowicie w złożonym w 20 stycznia 2015 r. formularzu PPF wskazywał, że pobiera świadczenie rehabilitacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie, ale już w piśmie z dnia 13 lutego 2015 r. oświadczył, że od miesiąca października 2014 r. pozostaje bez żadnych dochodów, gdyż ZUS odmówił mu prawa do dalszego pobierania świadczenia, na co przedłożył stosowne dowody. Nadto skarżący ww. piśmie nadmienił, że korzysta z pomocy rodziny, co w sytuacji faktycznego braku dochodów jak i oszczędności oznaczałoby, że wnioskodawca wraz z żoną i synem pozostaje na całkowitym utrzymaniu innych osób i to od dłuższego czasu, wydatkując przy tym kwoty ok. [...] zł miesięcznie. Twierdzeniu skarżącemu trudno przypisać walor wiarygodności, skoro go nie uprawdopodobnił, a poza tym w formularzu wskazał na okoliczność, iż jedynie czasami korzysta z pomocy rodzeństwa. Przy czym przyjęcie informacji o sporadycznej pomocy rodziny świadczyłoby o tym, że strona posiada środki finansowe, których nie ujawnia. Powyższe uwagi dowodzą, że skarżący dopasowuje opis swojej sytuacji materialnej w zależności od podjętych działań przez Sąd, tak aby wykazać, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy. Taka taktyka nie może być skuteczna, gdyż świadczy o nierzetelności strony i poddaje w wątpliwość wiarygodność informacji przekazanych przez wnioskodawcę. Kolejna kwestia związana jest z okolicznością posiadania przez skarżącego majątku w postaci działek powstałych wyniku podziału nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki o nr [...], obr. N., dla których decyzją z dnia [...] r. ustalono warunki zabudowy dla budowy dwunastu domów jednorodzinnych. W sprzeciwie Z. N. przyznał, że działki rolne "uzyskane na skutek dziedziczenia (według PPF darowizny) po matce pozostają nadal w jego władaniu i własności". Tymczasem z akt administracyjnych jak i z informacji ze strony internetowej Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że skarżący nie jest aktualnie właścicielem wszystkich działek powstałych w wyniku podziału, gdyż kilka z nich zbył. Zauważyć należy, że działki o nr [...] zostały podzielone na piętnaście działek od nr [...] do [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zaś zgodnie z oświadczeniem skarżącego jak i decyzją w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2014, wnioskodawca posiada ok. 0,70 ha. Spostrzeżenie to także budzi uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń skarżącego, skoro nie podał on informacji o zbyciu działek oraz jakie z tego tytułu osiągnięto dochody i na co je przeznaczono. W takiej sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 267/14, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 371/13, Lex nr 1347052 jak i z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 456/10, Lex nr 741446). Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepublikowane). Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc w przedmiotowej sprawie sam fakt nieosiągania dochodów przez rodzinę nie warunkuje przyznania prawa pomocy, a przy ocenie wniosku należało uwzględnić obiektywną możliwość uzyskania kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym. Niewątpliwie nieruchomości rolne o powierzchni ok. [...] ar, będące własnością skarżącego, mogą stanowić potencjalne źródło dochodu zwłaszcza, że możliwa jest ich zabudowa. Wprawdzie skarżący oświadczył, że obecnie próbuje bezskutecznie sprzedać działki, jednakże powyższe nie przesądza o braku możliwości uzyskania dodatkowych dochodów, skoro mogą być przedmiotem innych umów np. dzierżawy. Poza tym posiadany majątek może także przynosić potencjalne korzyści takie jak zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie nieruchomości, które mogą przynosić potencjalne pożytki powoduje, że sytuacji majątkowej skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób ubogich, dla których przewidziano prawo pomocy. Reasumując stwierdzić należy, że rozbieżności i nieścisłości w podawanych przez skarżącego oświadczeniach oraz możliwość wykorzystania posiadanego przez niego majątku w sposób przynoszący dochód, uniemożliwia Sądowi przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji należało, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.