II SA/Sz 979/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym ponownego wniosku W. Z. i Z. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. Z. i Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W.Z. i Z.Z. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 20 września 2012 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi w kwocie 200 zł. W dniu [....] r., skarżący złożyli, sporządzony na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając swój wniosek skarżący podali, że są zadłużeni i nie mają środków. Ponadto wskazali, że W.Z. przeszła w [...] r. operację [...] z kolei Z.Z. został skierowany na sanatoryjne leczenie [...]. Wnioskodawcy oświadczyli, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z [...] córkami, z których jedna jest studentką [...], natomiast druga uczennicą liceum. Są właścicielami domu o powierzchni [...] m2 oraz mieszkania o powierzchni [...] m2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni [...] hektarów. W dalszej części wniosku podali, że nie posiadają żadnych środków pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód w kwocie ok. [...] tysięcy zł rocznie osiągany przez skarżących z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego ([...] hektarów przeliczeniowych). Zarządzeniem Sądu z dnia 3 listopada 2011 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów t.j.: - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżących oraz członków rodziny kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, -zaświadczenia właściwego urzędu gminy o rocznej dochodowości z gospodarstwa rolnego lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za rok [...] r. - dowodów (kopii rachunków) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania takich jak, np: czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz oraz telefon – za ostatnie 3 miesiące, - oświadczenia, czy korzystają z dotacji związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jeżeli tak to do nadesłania decyzji potwierdzającej ten fakt, - oświadczenia, czy córka E.Z. uczy się, czy też jest zatrudniona, a jeżeli tak, do przedstawienia zaświadczenia odpowiednio uczelni, bądź pracodawcy; -złożenia oświadczenia, czy skarżący wnoszą o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, czy też o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego - w terminie 14 dni, od dnia otrzymania niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Przesyłka sądowa zawierająca powyższe wezwanie nie została odebrana przez skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu wniosku skarżących, postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. II SA/Sz 979/11 odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie odebrali przesyłki, pomimo jej dwukrotnego prawidłowego awizowania przez Pocztę Polską tj. w dniu 9 listopada 2011 r. oraz 17 listopada 2011 r. Należało zatem przyjąć, iż skuteczne doręczenie wezwania nastąpiło w dniu 23 listopada 2011 r. W konsekwencji czternastodniowy termin, zakreślony przez Sąd, do nadesłania dokumentów określonych w wezwaniu Sądu z dnia 3 listopada 2011 r. upłynął w dniu 7 grudnia 2011 r. Wnioskodawcy w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów jednak nie nadesłali. Zdaniem Sądu, w powyższej sytuacji, wnioskodawcy nie wyjaśnili kwestii związanych z rzeczywistym dochodem osiąganym z gospodarstwa rolnego, nie przedstawili też żadnych wyciągów z rachunków bankowych własnych oraz osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe, uniemożliwiając dokonanie oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego oraz dochodów Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. II OZ 12/12, oddalił zażalenie skarżących złożone na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2011 r. Pismem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał do skarżących wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 20 września 2011 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego. W dniu [...] r. W.Z. oraz Z.Z. ponownie złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. W treści wniosku skarżący wskazali, że posiadają gospodarstwo rolne o pow. [...]ha,, nie posiadają jednak środków z powodu zadłużenia, posiadają stwierdzony orzeczeniem stan inwalidztwa, a ponadto mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku skarżący, wśród osób pozostających wraz z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, wymienili córki: E.Z., ur. w [...] r. oraz A.Z., ur. w [...]r. Zaznaczyli, że posiadają dom o pow. [...] m2 mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Oświadczyli, że nie posiadają zasobów pieniężnych, ani przedmiotów przewyższających wartość [...] euro. W zakresie uzyskiwanych dochodów wskazali kwotę ok. [...] zł na rok, stanowiącą równowartość dochodu w indywidualnym gospodarstwie domowym z [...] ha przeliczeniowych. Skarżący wyjaśnili, że to wartość statystyczna, a w rzeczywistości, z powodu nie uprawiania ziemi, nie osiągają z powyższego tytułu jakichkolwiek dochodów. Pismem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżący do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, poprzez nadesłanie: - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżących oraz członków rodziny kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia właściwego urzędu gminy o rocznej dochodowości z gospodarstwa rolnego lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za rok [...] - dowodów (kopii opłaconych rachunków) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania takich jak, np: czynsz, opłaty za energię elektryczną gaz oraz telefon - za ostatnie 3 miesiące, - oświadczenia, czy korzystają z dotacji związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jeżeli tak to do nadesłania decyzji potwierdzającej ten fakt, - oświadczenia, czy skarżący korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, a jeśli tak, nadesłanie także odpisów lub kopii decyzji administracyjnych w przedmiocie przyznania tych świadczeń - oświadczenia, czy córka E.Z. uczy się, czy też jest zatrudniona jeżeli tak, do przedstawienia zaświadczenia odpowiednio uczelni, bądź pracodawcy; - złożenia oświadczenia, czy skarżący wnoszą o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, czy też o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W piśmie z dnia [...] r., stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie Sądu, skarżący wskazali, że wniosek o prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ponadto oświadczyli, że nie posiadają na swoim koncie zapasu środków za okres 3 miesięcy, nie prowadzą dodatkowej działalności gospodarczej i nie korzystają z dotacji związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, natomiast w zakresie kosztów utrzymania mieszkania ich wydatki na prąd wynoszą [...] zł miesięcznie, telefonu natomiast nie posiadają. Nie mogą przedłożyć zaświadczenia o dochodach, ponieważ Urząd Gminy mnie wydaje tego rodzaju zaświadczeń z uwagi na to, że informacja o statystycznej, przeliczeniowej dochodowości dostępna jest na stronach internetowych Urzędu. Zaznaczyli także, że ich córki – E.Z. oraz A.Z. uczą się i nie są zatrudnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "ustawą"). W myśl art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 1 ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołana ustawa w art. 246 § 3 zastrzega, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Konsekwencją przyjętych rozwiązań jest, iż powyższa instytucja prawna, stanowiąc wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez jego strony (art. 199 ustawy), ma charakter szczególny i znajduje zastosowania jedynie wówczas, gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania w całości lub w części wynika z przesłanek natury obiektywnej. Wykazanie zaś istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie. W ocenie Sądu, oświadczenie skarżących dotyczące ich sytuacji majątkowej i rodzinnej, jak też uzupełniające je oświadczenie nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżących. Skarżący wezwani przez Sąd m.in. do nadesłania wyciągów lub wykazów z posiadanych przez siebie oraz członków rodziny kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz dowodów (kopii opłaconych rachunków) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania takich jak, np: czynsz, opłaty za energię elektryczną gaz oraz telefon - za ostatnie 3 miesiące, oświadczyli, że nie posiadają na swoim koncie zapasu środków za okres 3 miesięcy na rachunkach bankowych, w zakresie ponoszonych wydatków wskazali natomiast jedynie na miesięczny koszt opłat za energię elektryczną w wysokości [...] zł. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżący w istocie nie uczynili zadość wezwaniu wystosowanemu przez Sąd, co uniemożliwiło dokonanie miarodajnej oceny ich faktycznej sytuacji majątkowej. Zaznaczyć trzeba także, że skarżący w złożonym do Sądu oświadczeniu o wysokości uzyskiwanych dochodów podali, że nie osiągają jakichkolwiek dochodów, a powołana przez nich wcześniej kwota dochodu rocznego w wysokości ok. [...] zł stanowi jedynie statystyczne przeliczenie dochodowości z [...] ha przeliczeniowych gruntów rolnych. Wyjaśnienia wymaga zatem, iż wobec ograniczonej możliwości ustalenia faktycznej wysokości dochodu rocznego z indywidualnie prowadzonych gospodarstw domowych ustawodawca upoważnił Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, do ogłaszania, nie później niż do dnia [...] każdego roku, na podstawie danych statystycznych, wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego. Według obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 listopada 2011 r. w sprawie w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M. P. Nr 87, poz. 917), dochód ten został określony na kwotę [...] zł za 1 ha przeliczeniowy, co w przypadku skarżących skutkuje określeniem wysokości dochodu rocznego z [...] ha gruntów rolnych na kwotę [...] zł Odnosząc się jednakże do zadeklarowanej przez skarżących wysokości uzyskiwanego dochodu w kwocie [...] zł, w ocenie Sądu, powyższe wskazanie budzi istotne wątpliwości, co do prawdziwości złożonego oświadczenia. Trudno bowiem przyjąć założenie, że dwoje dorosłych ludzi mających na utrzymaniu dwoje niepracujących dzieci i kontynuujących naukę może utrzymywać się i opłacać rachunki za dom oraz mieszkanie – każde o pow. [...]m2, przy braku jakichkolwiek dochodów. Tym bardziej, że jak wskazali skarżący, ponoszą oni miesięczne koszty opłat za energię elektryczną. Co prawda skarżący podnieśli w złożonym oświadczeniu, iż są zadłużeni, nie podali jednak przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, czyni niemożliwym dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że wnioskodawcy w zakresie przedłożonych w sprawie oświadczeń nie wykazali, że faktycznie znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.