II SAB/Sz 138/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Burmistrza L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od złożonej skargi na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie udzielenia informacji publicznej, skarżący J. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest osobą przewlekle chorą (schorzenia narządu ruchu i neurologiczne), co wiąże się z ponoszeniem wydatków na leczenie i rehabilitację. Wskazał, że ze względu na niskie dochody częstokroć musi oszczędzać na wydatkach na leczenie oraz pożyczać środki pieniężne od innych osób. Skarżący oświadczył przy tym, że ponosi jedynie niezbędne wydatki i nie jest w stanie przedstawić wysokości kwot, które wydatkuje na leczenie, ani też żadnych dokumentów odnośnie do tych wydatków, których nie ewidencjonuje. Odnośnie posiadanego gospodarstwa rolnego skarżący oświadczył, że znajduje się ono w złym stanie i nie jest w stanie podać jego szacunkowej wartości. Wskazał również, że wszystkie nieruchomości są zajęte przez komornika sądowego w sprawach KM [...], KM [...], KM [...], KM [...], KM [...], jednakże nie jest w stanie podać wysokości egzekwowanego zadłużenia, gdyż zobowiązania te "są dynamiczne", ze względu na narastające odsetki. Skarżący podał także, że z uwagi na suszę w [...] r. nie osiągnął z działalności rolniczej żadnego zysku, zaś w [...] r. i roku bieżącym stara się odpracować straty, a niezbędnych zabiegów agrotechnicznych dokonał "na kredyt". Wnioskodawca podał, że ponosi opłaty za mieszkanie spółdzielcze w wysokości ok. [...] zł (bez opłat za gaz i energię elektryczną). Wskazał także, że z uwagi na złą sytuację finansową zamierzał zamienić mieszkanie na mniejsze, w celu ograniczenia wydatków, jednakże mieszkanie jest obciążone służebnością dożywotnią, a wobec niego toczy się wiele spraw komorniczych. Skarżący mimo orzeczonej niepełnosprawności pracuje i osiąga dochód w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że na wychowaniu ma dwoje uczących się dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący nie wykazał żadnych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, zaś w oświadczeniu majątkowym podał, że posiada mieszkanie własnościowe o pow. ok. 70 m2, obciążone służebnością dożywotnią i przez komornika, mieszkanie spółdzielcze o pow. ok. 80 m2, a także nieruchomość rolną o pow. 4,20 ha (użytki zielone i krzewy). Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności) nie wykazał. Wykazał także kredyt zaciągnięty w 1996 r., który ze względu na brak środków pieniężnych nie jest spłacany, czego dowodem jest wniosek banku o wystawienie tytułu wykonawczego w sprawie ICo [...] SR Stargard. Skarżący podniósł także, że z uwagi na swoją sytuację uzyskał umorzenie kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym, a także zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie IC [...]. Do wniosku dołączono: zaświadczenie Urzędu Miejskiego w L. z dnia 11.08.2017r. o dochodowości rocznej gospodarstwa rolnego (pow. [...] ha użytków rolnych, dochód roczny w wysokości [...] zł); zwolnienie lekarskie na okres od [...] r. Wezwaniem z dnia 23 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał J. S. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. Wykonując powyższe wezwanie, skarżący oświadczył, że mieszkanie o pow. 80m2 jest położone w L. przy ul. [...], a mieszkanie o pow. 70m2 w L. przy ul. [...]. Jedno z nich jest mieszkaniem spółdzielczym, a drugie własnościowym, co potwierdzają wypisy z KW. Ponadto mieszkanie spółdzielcze obciążone jest dożywotnią służebnością, co potwierdza załączony akt notarialny. Koszty jego utrzymania ponoszą osoby w nim zamieszkujące, a skarżący z tego tytułu nie uzyskuje żadnych profitów. Mieszkanie przy ul. [...], w którym skarżący jest zameldowany zapisane jest na jego ojca, skarżący nie ponosi obecnie kosztów jego utrzymania, ponieważ aktualnie w nim nie zamieszkuje. Dalej wyjaśnił, że działka nr [...] jest polem uprawnym i w taki sposób jest wykorzystywana. Odnośnie bycia pełnomocnikiem L. Spółki z o.o. z siedzibą w G. . oświadczył, iż aktualnie jest ona w stanie zawieszenia i jako nie prowadząca żadnej działalności nie wypłaca mu żadnego wynagrodzenia. Uzyskiwanie zaświadczeń od komornika wiąże się z nieprzyjemnymi sytuacjami i kosztami w związku z czym jest dla niego trudnością, dlatego przedłożył przykładowe dokumenty potwierdzające zajęcia komornicze. Z racji złej sytuacji finansowej sytuacja skarżącego związana z egzekucją nie uległa poprawie. W tej sytuacji nielogicznym jest prowadzenie konta bankowego, dlatego nie przedłożył żadnych wyciągów, oświadczając, że na kontach bankowych nie posiada żadnych środków. Wnioskodawca dodał, że złe warunki pogodowe – przymrozki wiosenne – uszkodziły kwiatostany, uniemożliwiając tym samym uzyskanie dochodu z uprawy roślin w 2017 r. Odnośnie łożenia środków na utrzymanie dzieci podał, że w miarę możliwości finansowych wspiera je finansowo. Końcowo oświadczył, że obecnie żyje z pożyczek od znajomych, natomiast nigdy nie korzystał z pomocy OPS, ponieważ posiadanie ziemi dyskwalifikuje go do przyznania pomocy. Do oświadczenia skarżący załączył akt notarialny z dnia [...] r., repertorium A, nr [...] ustanawiający nieodpłatne dożywotnie użytkowanie posiadanego przez niego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w L. przy ul. [...]/3, o pow. 79,70m2 oraz garażu o pow. 18m2 na rzecz B. A. D. i J. D., zestawienie wysokości opłat za ten lokal, zawiadomienie o miesięcznym wymiarze opłat za lokal przy ul. [...] w L. o pow. 67,61m2, decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 rok, dotyczącą lokalu mieszkalnego o pow. 67,60m2 oraz gospodarstw rolnych, decyzję [...] z dnia [...] r. przyznającą za rok 2016 jednolitą płatność obszarową w kwocie – [...] zł, płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł oraz płatność redystrybucyjną w wysokości – [...] zł, wypis z Księgi Wieczystej Nr [...], [...], [...], zawiadomienie komornika sądowego z 20 sierpnia 2014 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. W odpowiedzi na dodatkowe wezwanie starszego referendarza sądowego kierowane w równoległej sprawie o sygn. akt II SAB/Sz [...] dotyczące wyjaśnienia sytuacji mieszkaniowej i posiadanych mieszkań skarżący oświadczył, że mieszkanie o pow. ok. 67,61m2 położone w L. przy ul. [...] zamieszkiwały dwie osoby (jedna zmarła) wymienione w akcie notarialnym ustanawiającym służebność. Następnie z uwagi na podeszły wiek tych osób nastąpiła zmiana mieszkania o pow. 67,61m2 na parterze. Koszty utrzymania tego mieszkania ponoszą osoby je zamieszkujące. Odnośnie mieszkania położonego w L. przy ul. [...] wnioskodawca oświadczył, że jest to mieszkanie jego rodziców i jest w nim zameldowany, natomiast nie ponosi on kosztów jego utrzymania. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze treść powyższych przepisów stwierdzić należy, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania, na wezwanie Sądu (referendarza sądowego), wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt I OZ 929/12, lex nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie bowiem żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Również w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka akcentuje się, że strona występująca o zwolnienie z opłat sądowych powinna działać z niezbędną starannością, przedstawiając sądom dowody świadczące o swojej kondycji finansowej, i ma obowiązek lojalnie współpracować z sądami w tej sprawie (por. wyrok z dnia 19 kwietnia 2011 r. w sprawie Elcomp sp. z o.o. przeciwko Polsce skarga nr 37492/05 - wersja w języku polskim dostępna na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości www.bip.ms.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego, w niniejszej sprawie wniosek złożony przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja majątkowa przedstawiona przez stronę budzi bowiem uzasadnione wątpliwości, ponieważ informacje podane przez nią nie są pełne i spójne, co prowadzi do wniosku, że strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 100 zł (łącznie z wpisem w sprawie o sygn. akt II SAB/Sz 136/17 i II SAB/Sz 137/17 - 300 zł). Pomimo dwukrotnego wezwania starszego referendarza sądowego skarżący nie wyjaśnił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, a podawane przez niego niepełne informacje stoją w sprzeczności i wzajemnie się wykluczają. Przede wszystkim wskazać należy, że we wniosku na formularzu PPF skarżący podał, że jest właścicielem dwóch mieszkań: własnościowego o pow. ok. 70m2 oraz obciążonego służebnością dożywotnią i zajętego przez komornika spółdzielczego o pow. ok. 80m2. Z przedłożonego aktu notarialnego Repertorium A nr [...] wynika, że wnioskodawca posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 79,70m2 oraz garażu położonego w L. przy ul. [...]/3, na którym nieodpłatnie ustanowił dożywotnie użytkowanie na rzecz B. A. D. i J. D.. Ponadto jest właścicielem mieszkania własnościowego o powierzchni 67,60m2 położonego w L. przy ul. [...], co potwierdza przedłożona decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. Skarżący wezwany do wyjaśnienia sytuacji mieszkaniowej poprzez złożenie oświadczenia dotyczącego mieszkania własnościowego o pow. 67,61m2 oświadczył, że stanowi ono przedmiot służebności. Tymczasem z przedłożonych przez niego dokumentów niezbicie wynika, że przedmiot służebności stanowi mieszkanie położone przy ul. [...]/3 w L. o pow. 79,90m2 i jeżeli nawet nastąpiła jego zamiana, to skarżący nadal nie wyjaśnił, ani w żaden sposób nie ustosunkował się do sytuacji mieszkania własnościowego o pow. 67,61m2, które może być źródłem potencjalnego dochodu, ponieważ jak sam twierdzi nie mieszka w nim. Ponadto skarżący składa sprzeczne i wykluczające się informacje dotyczące ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania. W piśmie załączonym do formularza PPF podaje, że za mieszkanie do Spółdzielni płaci aktualnie [...] zł. Mając na uwadze, że mieszkanie spółdzielcze jest przedmiotem dożywotniej służebności i w kolejnych pismach skarżący oświadczał, że koszty utrzymania tego mieszkania ponoszą osoby na rzecz, których służebność została ustanowiona oświadczenie to uznać należy za niewiarygodne. Tak samo sprzeczne oświadczenia skarżący składa odnośnie ponoszenia opłat za lokal w którym aktualnie zamieszkuje. W piśmie z dnia 12 stycznia 2017 r. oświadcza, że w miarę możliwości ponosi koszty jego utrzymania, a następnie w piśmie z dnia 13 grudnia 2017 r. podaje, że jest to mieszkanie jego rodziców i nie ponosi kosztów jego utrzymania. Przy czym na podstawie składanych przez skarżącego oświadczeń niemożliwe jest ostateczne ustalenie w którym lokalu aktualnie zamieszkuje. Wyjaśnić należy, że przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy bierze pod uwagę wszelkie okoliczności wpływające na kształtowanie się sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. W realiach niniejszej sprawy sam fakt powoływania się na zajęcia komornicze i straty w produkcji rolnej (nieudokumentowane) nie mogą być decydujące w sprawie. Okoliczności te nie zwalniają bowiem skarżącego od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Z kolei niepełne jej przedstawienie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie w jakim stopniu okoliczności te wpływają na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Nadto należy zwrócić uwagę, że skarżący nie ma możliwości kwestionowania kierowanych do niego wezwań zobowiązujących do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń dotyczących jego sytuacji. Subiektywne odczucie o zbędności żądanych przez referendarza sądowego danych dla potrzeb oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez znaczenia dla wiążącego charakteru takich wezwań. Niewątpliwie wezwania referendarza znajdowały oparcie w treści art. 255 P.p.s.a. oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podsumowując stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione przez niego informacje, pomimo wezwania do ich uzupełnienia, są niepełne, sprzeczne i budzą wątpliwości co do oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.