II SAB/Sz 86/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. T. na bezczynność Wojewody Zachodniopomorskiego w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów zagospodarowania i bieżącego utrzymania oddala skargę. A. T. (dalej "skarżąca") złożyła skargę na bezczynność Wojewody Zachodniopomorskiego w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego na częściowe pokrycie kosztów zagospodarowania oraz bieżącego utrzymania w Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosła o: 1. zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie przyznania jej świadczenia pieniężnego na częściowe pokrycie kosztów zagospodarowania oraz bieżącego utrzymania w Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 14 dni od otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności; 2. stwierdzenie, że bezczynność organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądzenie od organu na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości 11.880 zł; 4. zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania. Skarżąca podała, że 23 listopada 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2021 r. poz. 1919; dalej "u.k.p."), lecz do dnia wniesienia skargi nie otrzymała żadnej decyzji. W dniu 25 marca 2024 r. uzyskała decyzję o udzieleniu jej zezwolenia na pobyt stały, co formalnie potwierdziło jej osiedlenie na terytorium Polski. Podniosła, że 5 lutego 2025 r. wniosła ponaglenie na bezczynność organu do Ministra Spraw Wewnętrznych, który uznał organ za bezczynny i wyznaczył termin na załatwienie sprawy, tj. 30 kwietnia 2026 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Potwierdził, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia w dniu 23 listopada 2003 r. Wskazał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ogłosił w Biuletynie Informacji Publicznej o wstrzymaniu rozpatrywania wniosków ww. świadczenie złożonych po 12 stycznia 2023 r., zatem organ również wstrzymał rozpatrywanie wniosków złożonych od dnia 13 stycznia 2023 r., o czym poinformował skarżącą pismem z 4 grudnia 2023 r., zaznaczając, iż rozpoznanie jej wniosku nastąpi dopiero w 2024 r. Pismem z 10 kwietnia 2024 r. organ poinformował skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego oraz o fakcie, że realizacja jej wniosku uzależniona jest od środków finansowych przekazanych organowi oraz o przybliżonym terminie załatwienia jej wniosku, tj. 31 października 2024 r. Organ wyjaśnił, że nie ma możliwości wydania decyzji o przyznaniu ww. świadczenia w sytuacji braku środków na jego realizację, gdyż świadczenie przyznawane jest na określony czas (maksymalnie na 9 miesięcy) i może zostać wypłacone wyłącznie w roku budżetowym, na który zostało przyznane. Pismem z 15 kwietnia 2024 r. skarżąca zwróciła się o wydanie decyzji w tej sprawie. Pismem z 24 kwietnia 2024 r. organ poinformował skarżącą, że rozpatrzenie jej wniosku uzależnione jest od środków finansowych przekazanych z rezerwy budżetowej oraz że na rozpatrzenie oczekują jeszcze wnioski złożone w 2022 r. W dniu 5 lutego 2025 r. skarżąca złożyła ponaglenie na bezczynność organu. Postanowieniem z dnia 4 marca 2025 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził bezczynność organu, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W dniu 14 marca 2025 r. organ poinformował skarżącą, że zakończył postępowanie administracyjne, lecz realizacja jej wniosku uzależniona jest od środków finansowych otrzymanych z rezerwy celowej oraz iż realizacja wniosku przewidziana jest na 30 kwietnia 2026 r. Organ przytoczył treść art. 24b i art. 24c ust. 4 u.k.p. i wskazał, że nie ma żadnego wpływu na wysokość otrzymanych środków finansowych. Podkreślił, że środki finansowe otrzymane w 2025 r. pozwoliły rozpoznać wnioski złożone do końca lipca 2022 r. oraz iż są one rozpatrywane według kolejności ich wpływu. Obecnie termin oczekiwania na przyznanie ww. świadczenia wynosi ok. 3 lat. W piśmie z 4 czerwca 2025 r. organ wskazał, że na dzień 7 kwietnia 2025 r. oczekiwało na rozpoznanie 346 wniosków (w tym 122 wnioski złożone jeszcze w 2022 r.) i do tego dnia organ wydał 37 decyzji o przyznaniu ww. świadczenia. Wyjaśnił, że wykorzystał już wszystkie środki finansowe przekazane mu w 2025 r. na ten cel. Podał, że nie posiada żadnej informacji czy w 2025 r. otrzyma dodatkowe środki, czy też ich przyznanie będzie możliwe dopiero w kolejnym roku budżetowym. Wskazał, że w 2025 r. wydał 107 decyzji przyznających ww. świadczenie i wypłacił 4 świadczenia na podstawie decyzji wydanych przez inne organy w związku ze zmianą miejsca zamieszkania cudzoziemca. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w składzie trzech sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, że: Skargę na bezczynność organu administracji publicznej można wnieść skutecznie w stosunku do organu który - mimo że zobowiązany do wydania aktu, interpretacji lub dokonania czynności bądź stwierdzenia uznania uprawnienia lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - nie czyni tego w terminie ustawowo przewidzianym (art. 149 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu czy dokonania czynności (zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem). Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Pojęcie "bezczynności" zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a.") jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym w art. 36 § 1 k.p.a. Z powyższej regulacji wynika, że organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie wyznaczonym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Przy czym pod pojęciem "załatwienie sprawy" należy rozumieć wydanie w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego lub formalnoprawnego, kończącego postępowanie administracyjne w rozpatrywanej przez organ sprawie. Wyjaśnić należy, że w zakresie skargi na bezczynność przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Rozpoznając skargę na bezczynność sąd kontroluje jedynie, czy w sprawie zaistniał stan bezczynności, tzn. czy organ podjął określone czynności i załatwił sprawę na danym etapie postępowania. Z art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie z art. 8a ust. 1 u.k.p., osobie, która złoży wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały z powołaniem się na okoliczność, o której mowa w art. 195 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.), na jej wniosek, może być przyznane świadczenie pieniężne przeznaczone na częściowe pokrycie kosztów zagospodarowania i bieżącego utrzymania w Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej "świadczeniem pieniężnym". Świadczenie pieniężne przyznaje się na okres do 9 miesięcy. Wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego składa się do wojewody, do którego został złożony wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, o którym mowa w ust. 1 (art. 8a ust.2). Pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego składa się w terminie do 3 miesięcy od daty złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, o którym mowa w ust. 1. Pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego złożony po upływie tego terminu pozostawia się bez rozpoznania (art. 8a ust. 3 u.k.p.). Kolejny wniosek o świadczenie pieniężne złożony przez osobę, której przyznano świadczenie pieniężne w łącznym wymiarze 9 miesięcy, pozostawia się bez rozpoznani (art. 8a ust. 4 u.k.p.). Świadczenie pieniężne przyznaje w drodze decyzji wojewoda właściwy do przyjęcia wniosku o przyznanie świadczenia. Wypłaty świadczenia pieniężnego dokonuje w okresach miesięcznych starosta wskazany przez wojewodę w decyzji przyznającej świadczenie pieniężne jako właściwy ze względu na miejsce pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osoby uprawnionej do świadczenia pieniężnego (art. 8b ust. 1 i 2). Wysokość ww. świadczenia określono w art. 8c ust. 1 u.k.p. Stosownie do art. 24a ust. 1 u.k.p., wypłata świadczeń pieniężnych finansowana jest z rezerwy celowej budżetu państwa. Dysponentem rezerwy celowej, o której mowa w ust. 1, jest minister właściwy do spraw wewnętrznych (art. 24a ust.2). Świadczenia pieniężne są wypłacane w danym roku budżetowym do wysokości kwoty rezerwy celowej, o której mowa w art. 24a ust. 1 u.k.p. (art. 24b ust. 1). Zgodnie z art. 24c ust. 1 u.k.p., minister właściwy do spraw wewnętrznych monitoruje wykorzystanie limitu środków zaplanowanych w ustawie budżetowej na wypłatę świadczeń pieniężnych. W przypadku gdy łączna kwota wynikająca z wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego z terminem wypłaty w danym roku osiągnie równowartość 75% kwoty zaplanowanej w ustawie budżetowej na wypłatę świadczeń pieniężnych, minister właściwy do spraw wewnętrznych ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) informację o wstrzymaniu rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego z terminem wypłaty przypadającym na dany rok, do czasu zabezpieczenia w ustawie budżetowej środków na ich wypłatę, a wojewodowie wstrzymują rozpatrywanie takich wniosków, począwszy od dnia następującego po dniu ogłoszenia informacji przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych (art. 24c ust. 2 u.k.p.). Wojewodowie są obowiązani do przekazywania ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych informacji o koniecznej do zabezpieczenia wypłaty świadczeń pieniężnych kwocie wynikającej z wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego oraz o poziomie wykorzystania dotacji przez starostów, w terminie określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 24d (art. 24c ust. 4). Minister właściwy do spraw wewnętrznych ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej informację o poziomie wykorzystania kwoty zaplanowanej w ustawie budżetowej na wypłatę świadczeń pieniężnych według stanu na koniec każdego miesiąca (art. 24c ust. 5). Z powyższych przepisów wynika, że decyzja o przyznaniu przedmiotowego świadczenia należy do decyzji uznaniowych, o czym świadczy zwrot "może być przyznane świadczenie pieniężne" ujęty w art. 8a ust. 1 u.k.p. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie danej sprawy, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy. Oznacza to, że złożenie wniosku o przyznanie danego świadczenia przez osobę, która spełnia przesłanki do jego otrzymania nie obliguje organu do przyznania tej osobie świadczenia. Organ po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego może: przyznać świadczenie w wysokości, wynikającej z wniosku strony bądź przyznać świadczenie w wysokości niższej lub odmówić przyznania świadczenia. Organ może przyznać świadczenie na okres wskazany we wniosku lub krótszy. Sposób rozpoznawania wniosków o przyznanie świadczenia jest zbliżony do rozpoznania wniosków na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przyznawanie świadczeń na podstawie przepisów u.k.p. przez organ uzależnione jest od posiadanych przez ten organ środków finansowych w danym roku budżetowym. Z ww. przepisów wynika, że zasadą jest, iż przyznanie świadczenia winno nastąpić w roku w którym został złożony wniosek. Oznacza to, że w sytuacji gdy środki finansowe zostałyby już wyczerpane w danym roku, to organ musiałby wydać decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego osobom, które złożyły wnioski o to świadczenie. Z uwagi, że wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego składa się w terminie trzech miesięcy od daty złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały (kolejny wniosek może być złożony później o ile świadczenie uzyskane przez daną osobę wcześniej nie wyczerpało maksymalnego okresu, tj. 9 miesięcy na jaki przyznano świadczenie) to w przypadku wydania przez organ decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego ze względu na brak środków finansowych, osoba, która uprawniona była do otrzymania ww. świadczenia miałaby zamkniętą możliwość ponownego ubiegania się o to świadczenie w następnym roku budżetowym, bowiem upłynąłby już termin do złożenia wniosku z art. 8a ust. 3 u.k.p. Ustawodawca starał się zapobiec tej sytuacji (w której organ odmawiałby przyznania świadczenia z uwagi na brak środków finansowych), przez wprowadzenie instytucji wstrzymania rozpoznawania wniosków (art. 24c ust. 2 u.k.p.). Wstrzymanie rozpoznania wniosków jest czasowe, gdyż w sytuacji uzyskania przez organ środków finansowych przeznaczonych na ten cel, złożone wnioski podlegają rozpoznaniu przez organ w kolejności ich złożenia. Jak wynikało z akt i BIP Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji już 12 stycznia 2023 r. ukazał się komunikat wydany na podstawie art. 24c ust.2 u.k.p. o wstrzymaniu rozpoznawaniu wniosków o przyznanie przedmiotowego świadczenia z terminem wypłaty przypadającym na rok 2023 do czasu zabezpieczenia w ustawie budżetowej środków na ich wypłatę. (https://www.gov.pl/web/mswia/informacja-ministra-spraw-wewnetrznych-i-administracji-w-sprawie-wstrzymania-rozpatrywania-wnioskow-o-przyznanie-swiadczenia-pienieznego-dla-posiadaczy-karty-polaka-osiedlajacych-sie-w-rzeczypospolitej-polskiej3). Komunikat zawierał również informację, że wojewodowie wstrzymują rozpoznawanie wniosków, począwszy od dnia następującego po dniu ogłoszenia ww. informacji przez ministra oraz iż po zwiększeniu rezerwy celowej na wypłatę ww. świadczeń wnioski będą dalej rozpoznawane. W dniu 15 stycznia 2024 r. ukazał się komunikat o wstrzymaniu rozpoznawaniu wniosków o przyznanie przedmiotowego świadczenia z terminem wypłaty przypadającym na rok 2024, zaś w dniu 22 stycznia 2025 r. – na rok 2025 r. (https://www.gov.pl/web/mswia/komunikaty2). Wstrzymanie rozpoznawania wniosków o przyznanie przedmiotowego świadczenia dotyczy całego kraju. (por. https://migrant.wsc.mazowieckie.pl/pl/komunikaty/swiadczenia-pieniezne-dla-posiadaczy-karty-polaka-komunikat-2). W ocenie Sądu, brak jest zatem podstaw do uznania, że organ pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej w sytuacji gdy poinformował ją o terminie rozpoznania jej wniosku pismem z 14 marca 2025 r. Jak wynikało z pisma organu z 4 czerwca 2025 r., wnioski o przyznanie świadczenia pieniężnego rozpoznawane są w kolejności wpływu i na dzień udzielenia informacji na rozstrzygnięcie oczekiwało jeszcze 122 wniosków złożonych w 2022 r. Sąd zdaje sobie sprawę, że termin rozpoznaniu wniosku skarżącej jest odległy (tj. 30 kwiecień 2026 r.), lecz wynika to z faktu, iż przedmiotowe świadczenie wypłacane jest ze środków rezerwy celowej, ustalanej w budżecie państwa na dany rok. Ustalenie kwoty rezerwy celowej na dany rok, jak i jej podwyższenie w ciągu roku należy wyłącznie do ustawodawcy. Organ nie ma podstaw prawnych do wypłaty tego świadczenia z innych źródeł, nie może dokonać przesunięcia posiadanych przez siebie środków finansowych w ramach pozycji własnego budżetu, gdyż groziłoby to naruszeniem dyscypliny finansów. Działania organu nie można uznać za dyskryminujące skarżącą, gdyż w takiej samej sytuacji pozostają inne osoby, które złożyły wnioski o ww. świadczenia przed nią, jak i po niej. Rozpoznanie przez organ wniosku skarżącej wcześniej niż wniosków innych osób, które złożyły go przed nią, naruszyłoby zasadę równego traktowania wszystkich podmiotów, które znajdują się w podobnej sytuacji. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o jej trudnej sytuacji finansowej, wskazać należy, że w czasie oczekiwania na rozpoznanie jej wniosku może ona ubiegać się o przyznanie innych świadczeń na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz.1283). Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.