II SAB/Sz 91/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych p o s t a n a w i a I. odmówić zmiany postanowienia z dnia 9 grudnia 2014 r. odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia radcy prawnego W dniu 20 stycznia 2014 r. K. S. wniosła do Sądu skargę na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na to, że nie wyjaśniła, z jakich środków ponosi koszty swojego utrzymania, a mimo wezwania nie przedłożyła dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie mieszkania i garażu. Wnioskodawczyni nie przedłożyła także dowodu, by rzeczywiście zalegała z opłatami. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II GZ 52/15 oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił zmiany postanowienia z dnia 9 grudnia 2014 r., wskazując w uzasadnieniu, że skarżąca nie przedłożyła dowodów pozwalających na ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. sygn. akt II GZ 352/15 oddalił zażalenie K. S. na to postanowienie. W dniu 7 września 2015 r. skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi w kwocie [..] zł za pośrednictwem należącego do niej rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r. (doręczonym w dniu 5 stycznia 2016 r.) odrzucił skargę. W dniu 12 stycznia 2016 r. K. S. nadała w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek podała, tak jak we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa pomocy, że posiada mieszkanie własnościowe spółdzielcze o pow.[...] i garaż własnościowy spółdzielczy o pow. [...], nie ma żadnych dochodów, nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wezwaniem z dnia 27 stycznia 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do przedłożenia, w terminie 7 dni: - wyciągu z rachunku bankowego nr [...]oraz ewentualnie innych rachunków bankowych skarżącej, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia, z jakich środków skarżąca ponosi konieczne koszty swojego utrzymania oraz dowodów potwierdzających dochody uzyskane w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie mieszkania i garażu (czynsz, energia elektryczna, woda, gaz, telefon itp.), z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodu potwierdzającego wysokość aktualnego zadłużenia w Spółdzielni Mieszkaniowej. W odpowiedzi na wezwanie K. S. oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego wymienionego w wezwaniu ani żadnego innego rachunku bankowego, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, a środki na egzystencję ma od bliskich. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej comiesięczne wydatki wynoszą: energia elektryczna ok. [..]zł, internet [..]zł, TV [..] zł, abonament RTV ]..] zł, telefon [..] zł. Skarżąca przedłożyła kserokopie dwóch paragonów za zakup energii elektrycznej na kwotę [..] zł i [..] zł z r, kserokopie dwóch przekazów pocztowych na kwotę [..] zł z r., oraz kopię zeznań podatkowych za [..] r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że od ponad lat nie uiszcza opłat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "" , w związku z czym toczą się wobec niej procesy sądowe oraz postępowania egzekucyjne. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oświadczenie to powinno odzwierciedlać rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie dwukrotnie oddalono wniosek K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym rozpoznawany wniosek w tej części należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W sytuacji złożenia przez stronę wniosku w przedmiocie zmiany wydanego wcześniej postanowienia należy zbadać, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że jej sytuacja materialna uległa zmianie na tyle, że uzasadnia zmianę orzeczenia prawomocnego. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony. Do wnioskodawcy należy wykazanie, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, w stosunku do tej, która była brana pod uwagę przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku. Brak wskazania takich okoliczności przy ponownym złożeniu wniosku powoduje, że raz już dokonana ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Analiza informacji przedstawionych przez K. S. we wniosku z dnia 12 stycznia 2016 r. w zestawieniu z przedłożonymi przez nią dokumentami i oświadczeniem złożonym w dniu 19 listopada 2014 r. prowadzi do stwierdzenia, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącej, nie uległa pogorszeniu w stosunku do poprzednio prezentowanej we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca, tak jak poprzednio, podała w urzędowym formularzu, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma żadnych dochodów ani oszczędności, posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow.[...] i garaż o pow.[...] Z przedłożonych zeznań podatkowych za [..] r. wynika, że w okresie ostatnich dwóch lat skarżąca nie uzyskała żadnego dochodu. W poprzednio złożonych w sprawie wnioskach skarżąca powoływała się na tożsamą sytuację majątkową i brak jakichkolwiek dochodów. Oświadczenie skarżącej, że utrzymuje się z pomocy bliskich, jest mało wiarygodne i nie poparte żadnym dowodem, np. w postaci oświadczenia tych osób co do wysokości udzielanej pomocy. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła w sposób przekonujący, z jakich środków ponosi niezbędne koszty swojego utrzymania, a mimo wezwania nie przedłożyła dowodów potwierdzających jej zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej. Mimo deklarowanego braku jakichkolwiek dochodów od ponad dwóch lat, wnioskodawczyni nie ubiegała się o wsparcie ze środków opieki społecznej i jak oświadczyła w piśmie z dnia . znajdującym się w aktach sprawy, zrzekła się wszelkich świadczeń ZUS, mimo tego, że jest w wieku emerytalnym. Oceniając złożony wniosek należało stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Oświadczenie złożone na urzędowym formularzu nie pozwalało na ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, a w odpowiedzi na wezwanie przedłożyła dowody potwierdzające wydatki na kwotę ok. [...] zł i kopie zeznań podatkowych za [...]., z których wynika, że w okresie ostatnich dwóch lat nie uzyskała żadnego dochodu. Mimo braku jakichkolwiek dochodów od tak dawna i prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego, skarżąca nie korzysta z żadnej formy pomocy, w dalszym ciągu zajmuje mieszkanie o pow. 81 m2, nie zrezygnowała z garażu. Wnioskodawczyni nie udokumentowała deklarowanego posiadanego zadłużenia wobec Spółdzielni Mieszkaniowej. W tej sytuacji należało stwierdzić, że K. S. nie dołożyła starań mających na celu wykazanie, jak rzeczywiście wygląda jej sytuacja finansowa i majątkowa, co pozwoliłoby na ocenę jej możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie, którą zainicjowała. Ponieważ treść wniosku ani przedłożonych dowodów nie pozwoliła na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, nie było podstaw do uznania, że sytuacja majątkowa pogorszyła się. Uniemożliwiło to uwzględnienie wniosku. K. S. nie powołała we wniosku nieznanych dotychczas Sądowi informacji, a także nie dołączyła takich dokumentów, z których wynikałoby, że zaistniały nowe okoliczności faktyczne lub prawne, stanowiące podstawę do zmiany wydanego w sprawie postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych. Za dokumenty tego rodzaju nie można uznać załączonych przez skarżącą kserokopii dwóch rachunków za zakup energii elektrycznej i nieczytelnych kserokopii dwóch przekazów pocztowych na łączną kwotę[...] zł. Skarga w sprawie została wniesiona ponad dwa lata temu, przez cały ten czas skarżąca twierdzi, że nie ma jakichkolwiek dochodów, mimo tego nie korzysta z pomocy opieki społecznej ani jakiejkolwiek innej formy pomocy i zrzekła się prawa do emerytury. Mimo deklarowanego braku środków na podstawowe potrzeby, wnioskodawczyni nie zamieniła mieszkania na mniejsze, a więc generujące niższe koszty ani nie zrezygnowała z posiadania garażu. Skarżąca, mimo wezwania, w dalszym ciągu nie udokumentowała zadłużenia w Spółdzielni Mieszkaniowej "" . Nie przedłożyła też wyciągu z rachunku bankowego nr[..] za pośrednictwem którego w dniu 7 września 2015 r. uiściła wpis sądowy od skargi. W dalszym ciągu nie są znane dane umożliwiające ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, mimo istniejącego po jej stronie obowiązku wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zadaniem Sądu czy referendarza sądowego nie jest prowadzenie dochodzenia w takiej sytuacji. Z uwagi na powyższe, brak było podstaw do zmiany, bądź uchylenia postanowienia z dnia 9 grudnia 2014 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ sytuacja majątkowa wnioskodawczyni przedstawiona we wniosku nie pozwalała na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni, także wniosek o ustanowienie radcy prawnego należało oddalić, ponieważ brak było możliwości ustalenia, czy skarżąca jest w stanie ustanowić pełnomocnika korzystając z własnych zasobów i możliwości. Wniosek o ustanowienie radcy prawnego oddalono na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a.