II SO/Sz 16/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. O. o przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego wniosku o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu Okręgowego postanawia: 1.ustanowić radcę prawnego, 2.oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o wymierzenie Prezesowi Sądu Okręgowego grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) za nieprzekazanie jego skargi sądowi. Wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku w kwocie [...] R. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając ten wniosek skarżący oświadczył, że jego dochód stanowi emerytura w kwocie [...], na utrzymaniu posiada żonę, oraz dzieci, żadna z tych osób nie pracuje. Zarówno on jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie nie posiadają majątku nieruchomego oraz zasobów pieniężnych. Skarżący oświadczył, że wobec ponoszenia wydatków związanych z prowadzonymi przeciwko niemu postępowaniami egzekucyjnymi, jego świadczenie emerytalne, stanowiące jedyne źródło dochodu, z którego utrzymuje się jego rodzina oraz z którego utrzymuje dwa mieszkania, jest niewystarczające do ewentualnego pokrycia opłaty wpisowej i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Poniesienie tych kosztów narażałoby go i jego rodzinę na uszczerbek dla niezbędnego utrzymania i bytu. Do wniosku sporządzonego na formularzu PPF R. O. dołączył kopię wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu z dnia [...], który złożył do sprawy karnej w Sądzie Okręgowym oraz kopię postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] w sprawie sygn. akt [...] o nieuwzględnieniu tego wniosku. W uzasadnieniu wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu R.O. obrazując swoją sytuację rodzinną i materialną oświadczył, że jego żona i córki (w wieku[...]) zamieszkują w mieszkaniu należącym do jego teściowej. On zaś zamieszkuje z babką lat [...] w jej mieszkaniu komunalnym. Oba mieszkania z powodu braku dochodów po stronie członków jego najbliższej rodziny oraz niskich dochodów jego babki są faktycznie utrzymywane tylko z jego dochodów. Koszt łączny utrzymania tych mieszkań kształtuje się średnio na poziomie około [...] zł. Poza tym ze swojej emerytury skarżący opłaca karty prepaidowe do telefonów komórkowych, utrzymuje rodzinę i pokrywa koszty nauczania młodszej córki, spłaca kredyt bankowy (rata[...]). Skarżący posiada samochód[...]. Jest zobowiązany do ponoszenia kosztów w kwocie[...], z wyroku Sądu Rejonowego [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek jest częściowo zasadny. Stosownie do art. 245 § 1,2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej P.p.s.a) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawego. Prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest zatem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów jest wyjątkiem od zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych przypadkach. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie i innym minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych poniesienia kosztów postępowania lub posiada środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W sytuacji, gdy skarżący zdecydował się na ponoszenie kosztów utrzymania dwóch mieszkań oraz ponosi koszty kart telefonicznych uznać trzeba, że są to wydatki przekraczające zakres koniecznego utrzymania. W ocenie Sądu nie do przyjęcia byłoby stanowisko, że wydatki skarżącego niebędące koniecznymi do jego utrzymania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych w sprawie. W zawiązku z tym nie jest uzasadnione przerzucanie ciężaru tych kosztów na pozostałą część społeczeństwa (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2008 r. I OZ 706/08, Lex nr 493780), zwłaszcza że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obowiązujące skarżącego wynoszą [...] (wpis od skargi). Reasumując, Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący by rzeczywiście znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast uzasadniony jest wniosek w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, bowiem skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia i wydatków radcy prawnego z własnych środków finansowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 §1 w związku z art. 254 §1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.